Duit, Handuk, Buncis en Knalpot

Als gevolg van 350 jaar Holland in de Tropen zijn veel woorden uit onze taal aan het Indonesisch blijven kleven. In totaal bevat het Bahasa Indonesia een paar duizend leenwoorden uit het Nederlands. Op reis door de archipel merk je dat direct. Maar niet alleen in het standaard Indonesisch zitten Nederlandse woorden, ook in het Javaans, Sundanees en Manadonees hoor je bekende woorden terug. En natuurlijk in het Bahasa Gaul, waar ik eerder over schreef. Al moet je soms wel goed luisteren om de woorden te herkennen.

Zo had ik een paar reizen naar Indonesië nodig voor ik doorhad dat het woord permak, wat opknappen betekent, komt van het Nederlandse “vermaken” en wordt gebruikt als je iets wil repareren. Nog zo een: duit (spreek uit: doe-iet), wat een ander woord is voor “geld”, komt van het Nederlandse “duit”. Duurde bij mij even voor het kwartje viel…

Het is sowieso wat lastiger geworden om Nederlandse woorden te herkennen doordat de spelling van een aantal gangbare lettercombinaties in de loop van de tijd is veranderd. De “tj” werd “c”, de “j” werd “y” en de “oe” werd “u”. Handuk was eerst gewoon handoek, en peci (spreek uit pe-tjie), het woord voor het door moslimmannen gedragen hoofddeksel, gewoon petje.

Maar er zijn nog veel woorden één op één te herkennen, zoals het woord buncis, afkomstig van “boontjes”, en koki van het Nederlandse “kokkie” of “kok”. Je weet wel, die persoon die elke avond eten bereidde terwijl de Hollander op de veranda dronk uit een kokosnoot (is kelapa, weer van het Nederlandse “klapper”, of was het andersom?) en aspal, afkomstig van “asfalt”.

“Wel handig zoveel Nederlandse woorden”, hoor ik een aspirant Indonesiëreiziger wel eens zeggen. Helaas is er weinig hoop voor mensen zonder talenknobbel. Met alleen Nederlands kom je namelijk niet zo ver. Behalve als je brommer- of autopech hebt,  en dan alleen als je problemen hebt met je ban, setir, persnelling, kopling of knalpot.

De “Nederlandse” woorden worden bovendien vaak net anders uitgesproken en welke variant je hoort, hangt af van de plek. In West-Java bijvoorbeeld, en dan vooral rond Jakarta, wordt het woord preman gebruikt om kleine straatcriminelen aan te duiden. Dat woord komt weer van “vrij man”. Oftewel, vrije jongen.

In Makassar in Zuid-Sulawesi hoorde ik een paar jaar terug een van de leukste voorbeelden van ver-indonesisch-t (hoe schrijf je dat eigenlijk?) Nederlands: iedereen gebruikte als stopwoordje aan het eind van de zin ‘Ya toh?’ Uiteraard afkomstig van het Nederlandse “ja, toch?” Ik schoot er steeds van in de lach tot ik het na anderhalve week zelf ook deed en het duurde een hele tijd voor ik het weer kwijt was.

Natuurlijk zijn er andersom in het Nederlands ook veel Indonesische woorden. Daar zou ik eigenlijk een aparte blog aan kunnen wijden. Toch een paar… “Met je blote kakkies lopen”, komt van het Indonesische woord kaki, wat voet betekent. “Dat is iemands pakkie-an”, komt van het woord bagaian, wat “deel” of “aandeel” betekent. Oh ja, en natuurlijk “amok maken”, van het Indonesische amok, wat ruzie betekent.

Bij ons wordt het vernederlandste Indonesisch natuurlijk nog wel in de oude spelling geschreven. Wij noemen kroepoek tenminste nog gewoon kroepoek! Daar voelen wij ons meer senang bij, ya toh?

87 gedachten over “Duit, Handuk, Buncis en Knalpot”

  1. “Dat is iemands pakkie-an”, komt van het woord pakaian, wat “kleding” betekent”.

    Pakkie-an komt van Bagian wat “deel of afdeling” betekend. Dat het van pakaian komt is een veelgemaakte vergissing.

    1. Saya mau batanya aku punya pertanyaan didalam bahasa indonesia dulu sebab saya ingin bikin baik bahasa indonesia ku. kalau aku bikin salah-salah pak Surya bisa bikin baik itu.

      kayaknya di indonesia dia orang disana kebanyakan pake kata duit, aku ndak pernah dengar orang-orang disana cuman pake kata duit kalau dia orang maksud 1 rupiah dan 120 duit munten.

      kalau ada mensen met veel geld, dia orang disana bilang orang kaya atau orang nyang banyak duit toh.

      kalau ruziemaken itu to bakalai, misalnya: dia orang ada bakalai… gitu. oke hormat dan salam buat pak surya!

  2. Amuk is geweld plegen.
    Ruzie(met woorden) is ber-tengkar.
    Men moet letten op de toevoegingen van de prefix en sufix (ben niet goed in grammatica).
    Peci is de traditionele hoofddeksel van een Indonesier, Soekarno had dat populair gemaakt.
    Tegenwoordig gebruiken de Moslim mannen zo’n ronde witte of zwarte hoofdeksel ( zoals bij de Joden).

    Bepaalde woorden kan je ook niet zo maar gebruiken , zoals du(w)it .1 rupiah was 120 duit munten waard .
    Als het formeel moet zijn gebruikt men uang (geld) , iemand met geld (of rijk) is orang yang beruang (sprrek je uit als ber-uang).
    Beruang kan ook een beer betekenen.

  3. Saya ingin bertanya dalam Bahasa Indonesia , karena (saya) ingin memperbaiki Bahasa Indonesia saya.
    Kalau saya membuat kesalahan , mungkin Pak Surya dapat memperbaikinya.

    Zo zou ik ongeveer schrijven, heb mijn B.I al lang niet meer gebruik.
    Ik gebruik alleen Bahasa Gaul(informeel) met mijn gelijken( Indonesische vrienden).
    Ruzie maken is ber-tengkar.
    Ber-kelahi is vechten , bakalai is Ambon Maleis (?).
    Jakartanen die bhs gaul gebruiken zeggen gw(van gua=chinees) (eng)ga be-duit , dus gw ga be-duit.
    Een beetje formeel : Saya tidak beruang of saya tidak punya uang (ik heb geen geld).

    1 rupiah bestaat eigenlijk niet meer, de kleinste papiergeld is 100 rp , muntgeld zijn 100-50 rp.
    Ook zeldzaam, zie je haast niet meer.
    Je kan zeggen dat de laagste munteenheid 500 rupiah is , wisselgeld wordt ook in de vorm van pepermunt terug gegeven.
    Een bedelaar geef je vaak 1000 rupiah(papiergeld) , geef je minder worden ze “kwaad”.

    Tip: die gele 500 rupiah munt kan je ook gebruiken voor de boodschappenkar i.p.v 50 euro cents .
    Dat heb ik gehoord (wink)