Wat heb jij over Indië en Indonesië geleerd op school?

Oproep: vul de enquête in en maak van een klacht een debat

Online magazine Indisch 3.0 onderzoekt het onderwijs over Indië en Indonesië. Tot en met 13 augustus a.s. kan iedereen de  enquête “Indonesië en Indië op school” invullen op de website van Indisch 3.0. In het bijzonder docenten en jongeren zijn uitgenodigd om mee te doen. Meedoen kost nog geen 7 minuten.

Mocht blijken dat in het onderwijs nog te weinig – genuanceerd – aandacht besteed wordt aan het koloniale verleden van Nederland, dan wil Indisch 3.0 docenten aanmoedigen hierover in debat te gaan met elkaar.

Koloniale verleden van Nederland

In Nederland zijn naar schatting 1,5 miljoen mensen met wortels in Indonesië. Het onderzoek “Indonesië en Indië op school” gaat over wat je op de basisschool en middelbare school leert over het koloniale verleden van Nederland, in het bijzonder in Indonesië. Aanleiding is in de eerste plaats de aanhoudende kritiek uit met name Indische kringen.

Te weinig kennis over je eigen achtergrond

Veel Indische Nederlanders vinden dat op school aan ‘hun’ geschiedenis te weinig aandacht besteed is. Indische ouders vertelden namelijk weinig tot niets aan hun kinderen over hun afkomst, want “We zijn nu in Nederland.” De duizenden repatriantenkinderen van de Indische Nederlanders wisten hierdoor weinig over wie ze waren, wat ze in Nederland deden en waarom ze eigenlijk uit Indië/ Indonesië waren vertrokken. En dat gold al helemaal voor de Nederlandse kinderen bij wie ze in de klas terecht kwamen.

Skeletten

Een tweede aanleiding is dat koloniale ‘skeletten’ met enige regelmaat uit de spreekwoordelijke kast vallen, om met een grote plof voor tumult te zorgen in de Nederlandse samenleving. Zo was daar “Rawagede” in 2011, de foto’s van geëxecuteerde Indonesiërs in 2012 en de weduwen van Zuid-Sulawesi in 2013.

Aangepaste vragenlijst voor docenten

Met “Indonesië en Indië op school” wil Indisch 3.0 achterhalen in hoeverre de kritiek terecht is. Wellicht is het onderwijs namelijk verbeterd ten opzichte van ‘vroeger’, bijvoorbeeld.  Of: is de kritiek gebaseerd op perceptie en gekleurde herinneringen, niet op de realiteit? Die input kunnen vooral leerlingen en docenten leveren. Daarom krijgen in het bijzonder docenten een aangepaste vragenlijst. Een tweede uitkomst van het onderzoek is de vraag, als er aandacht aan besteed wordt, waar die aandacht dan naar uit gaat.

Generationele kenniskloof?

Mocht het zo zijn, dat op scholen inmiddels alweer voldoende genuanceerde aandacht aan het koloniale verleden besteed wordt, dan heeft het weinig zin om te blijven pleiten voor meer aandacht voor dit onderwerp in het onderwijs. In dat geval hebben we als samenleving te maken met (een aantal) generaties Nederlanders die weinig tot niets weten over de achtergrond van de 1,5 miljoen Nederlanders* met wortels in Indonesië. Een generationele kenniskloof dus, zou je kunnen zeggen.

Extra kennis in context van werk

Interessant is wat je als samenleving zou willen doen, als blijkt dat enkele generaties Nederlanders kennis missen over de koloniale geschiedenis van Nederland. Misschien is het een idee om die generaties in de context van hun werk extra kennis aan te bieden? Voor politici, onderwijzers en journalisten bijvoorbeeld zou je kunnen zeggen dat het cruciaal is dat zij goed op hoogte zijn van de koloniale geschiedenis van Nederland, en van de achtergrond van de grotere subculturen in de Nederlandse samenleving. Maar dat is van later zorg.

Publicatie resultaten

Op 15 augustus 2013, tijdens de jaarlijkse herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog in Azië, publiceert Indisch 3.0 de resultaten van het onderzoek op www.indisch3.nl. Deelname aan de enquête is mogelijk tot en met 13 augustus a.s.

Over Indisch 3.0

Indisch 3.0 is een online magazine op www.indisch3.nl voor iedereen die een band voelt met ‘het Indische’. Indische Nederlanders – met wortels in het voormalige Nederlands-Indië – zijn de grootste subcultuur in Nederland. Op Indisch 3.0 krijgt deze Indische cultuur in Nederland de spotlight. Met eigentijdse artikelen maken we zichtbaar hoe de Indische subcultuur Nederland beïnvloed heeft. Zelf nadenken, eigen keuzes maken en respect voor keuzes van anderen staan daarbij centraal. Zo ontstaat een verfrissende, eigentijdse kijk op Indisch Nederland.

Help ons dit bericht te verspreiden!

Fijn voor leerlingen, onhandig voor ons: het is schoolvakantie. Daardoor zal het voor ons niet zo makkelijk zijn om docenten en leerlingen te bereiken. Helpt u ons door deze oproep zoveel mogelijk te verspreiden onder uw vrienden, familie, kijkers, luisteraars en lezers?

Meer informatie

Voor meer informatie, of de mogelijkheid tot voorinzage van de resultaten, kunnen journalisten contact opnemen met Kirsten Vos (kirsten@indisch3.nl/ 0616500911), hoofdredacteur en verantwoordelijke voor dit onderzoek.

Doe mee op www.indisch3.nl/enquete. In nog geen 7 minuten heb je je stem laten horen. We danken je nu al voor je deelname.

Introducing: the Empire project

Portrait of directors Eline jongsma and Kel O'Neill - the empire project. Credit: Ben Pier
Portrait of directors Eline jongsma and Kel O'Neill - the empire project. Credit: Ben Pier
Portrait of directors Eline jongsma and Kel O’Neill. Credit: Ben Pier

What goes into the creation of an identity?

On August 17, Indisch 3.0 publishes an essay by Eline Jongsma and Kel O’Neil, about the unintended consequences of Dutch colonialism in Indonesia. The two of them became a couple before they started reporting together, for VPRO’s Metropolis TV. Eight years later, documentary makers Eline Jongsma (3rd generation Indo Dutch) and Kel O’Neil are travelling the world for their own Empire project

The Empire Project consists of documentaries in which Kel O’Neil and Eline Jongsma record the “unintended consequences of Dutch colonialism.” This ongoing project has thus far resulted in seven – almost finished – documentaries, about Sri Lanka, India, Indonesia, South-Africa, Brasil, Ghana and Surinam. I interview Kel and Eline through Skype – they are in New York.

What trigged this project?

The dutch burgher union. http://www.dutchburgherunion.org/
Logo of the dutch burgher union. http://www.dutchburgherunion.org/

‘We had been working for Metropolis TV for three years when we noticed our lives had fallen too much into a set pattern. So we decided to change our lives,’ says Kel O’Neil. ‘We started a search for international artist residencies and found one in Sri Lanka through theertha.org. In Sri Lanka, we had discovered the Dutch Burgher Union. That gave the initial spark for the Empire Project.’ The Dutch Burgher Union is an organization for descendents of the Dutch VOC-colonists, who occupied Sri Lanka –  known as Ceylon –  between 1640 and 1790.

‘Finding the Dutch Burgher Union showed me and Eline that history isn’t just in the past,’ Kel O’Neil continues. ‘When we came to Sri Lanka, we found these unmarried Dutch Burgher Union Christians with Dutch last names. They lived in a hybrid European culture. We set a red dot there, marking this as our first project. We weren’t thinking about the future. Now we know we can just keep going.’

How has Eline’s Indische background influenced this project? She smiles. ‘A lot. I was fascinated by identity. How is formed through past generations? My generation is interested, but removed from Indonesia. I felt like I wasn’t allowed to feel out of place, yet I felt displaced. How important is it, to be from one place? I now have my own answer – it doesn’t matter. Kel adds: ‘And what goes into the creation of an identity? We all have roots, but identity is formed in our intellect. It is not easy to draw a line, but something in our minds wants to do so.’

Kaapstad. Foto: reisgraag.nl.
Kaapstad. Photo: reisgraag.nl.

Naively, I suggest that there surely is an end to places in the world where the Dutch have left their mark. Kel laughs. ‘Ha, you’d think that, wouldn’t you? Everyday we can add new places to our list. The Dutch don’t see themselves as a diaspora people, but you guys are scattered around the world. The traces of the Dutch aren’t necessarily colonial. There was slave trade; loading up slaves, loading them off, it happened throughout the world. There were trading posts and supply posts. A city like Kaapstad, for instance,  simply started as a vegetable garden for crews on VOC-ships. ’

I quickly learn that Eline and Kel plan to continue their project for as long as they have stories to tell. But how on earth are they financing all this? ‘The Sri Lanka documentary was funded by the artist residency,’ Eline explains. ‘And we are a two-person-crew — we produce ourselves and do the post-production. Then there are different kind of budgets. Generosity; getting a ride when we need it, for example. Further more, this year, we got funding of the Dutch ministry for Education, Culture and Science. Three films were funded by the Mondriaan Fonds and of course there is our own money:  we gave up our New York apartment. And we are able to combine our documentary making with freelance work for hire.’

How does this permanent travelling without a home address effect a person? Eline: ‘I don’t feel like the same person I was two years ago, creatively or personally. We’ve learnt to trust and rely on each other deeply. We don’t feel connected to places anymore. We make friends with different kinds of people: diplomats, artists. Luckily, our close friends and relatives are very forgiving – we always miss their birthdays.’

Trailer for Empire-documentary Migrants (Ghana), about Ghana’s Afro-European aristocracy through the eyes of Dutch-descended photographer Isaac Vanderpuije.

 

Aankondiging: Indisch 3.0-themaweek over het Nederlandse koloniale verleden

Themaweek Kolonialisme 2012 . 13-17 aug op www.indisch3.nl
Themaweek Kolonialisme 2012. Image credit: <a href='http://nl.123rf.com/photo_7122274_old-map-compass-and-navigation-equipment.html'>fikmik / 123RF Stockfoto</a>
Themaweek Kolonialisme 2012. Image credit: fikmik / 123RF Stockfoto

Van 13 tot 17 augustus 2012 organiseert jongerenmagazine Indisch 3.0 een themaweek over het Nederlandse kolonialisme in Indonesië op www.indisch3.nl & www.facebook.com/indisch3. 

In de week van 13 augustus 2012 herdenkt Nederland het einde van de Tweede Wereldoorlog in Azië (15 augustus) en viert Indonesië haar onafhankelijkheid (17 augustus). Beide gebeurtenissen vonden plaats in 1945 en vormden de opmaat voor twee politionele acties  – een koloniale oorlog – in 1947 en 1948, waar momenteel weer veel om te doen is.

Om op een rijtje te zetten wat Nederland voor de komst van de Japanners in Indië deed, organiseert Indisch 3.0 voor het eerst een eigentijdse themaweek over het Nederlandse koloniale verleden Indonesië. De afleveringen van deze themaweek zijn te vinden op www.indisch3.nl. Speciaal voor haar Facebook-fans zal  Indisch 3.0 dagelijks een tv-of film-tip publiceren. Nog geen fan van Indisch 3.0? Zoek ons eens op op Facebook.

Programma

13 augustus 2012

  • Essay: 300 jaar Nederlandse aanwezigheid in Indonesië

14 augustus 2012

  • Interview in English with Eline Jongsma & Kel O’Neill about their Empire Project
  • Blog: Koloniale sporen in India

15 augustus 2012

16 augustus 2012

17 augustus 2012

  • Essay: Merdeka – bersiap! en politionele acties
  • Empire Project Indonesia: the unintended consequences of Dutch colonialism in Indonesia (essay)

De themaweek is geheel onafhankelijk tot stand gekomen. De redactie bedankt haar freelancers voor hun belangeloze medewerking hieraan.

Een gebrekkig historisch besef

kolonien-indie-overdrachtAmsterdam, 27 september 2008
door Ed Caffin

Ik moet vaak uitleggen wat het verschil is tussen Indisch en Indonesisch. Meestal vragen mensen waar ik vandaan kom of “wat mijn achtergrond is”. Ik zie er volgens de meeste mensen “mediterraans” of “Arabisch” uit, maar zeg ik “Indisch”, dan denken sommigen dat ik uit India kom. Als ik zeg dat ik “Indo” ben, dat heeft meestal mijn voorkeur, zegt bijna iedereen “oh, Indonesisch”. “Nou, nee niet precies” is dan mijn antwoord, om vervolgens geduldig de nuances uit te leggen tussen deze verschillende begrippen.

Tijdens die uitleg ontkom ik niet aan een stuk geschiedenis. Meestal vertel ik in grote lijnen dat Indische mensen een gemengde Europees/Aziatische afkomst hebben en dat zij (daarmee) een aparte groep vormden in de vroegere kolonie Nederlands-Indië. De meesten van hen kozen er na de onafhankelijkheid van Indonesië voor om naar Nederland te gaan. Zoals mijn grootouders die zo, samen met mijn vader en zijn broers, in Nederland terecht kwamen.

De meeste mensen reageren met verbazing op dat verhaal. Hoe komt dat nou? De belangrijkste reden is volgens mij dat er bij de meeste (jonge) Nederlanders een gedegen ‘historisch besef’ ontbreekt. Zij kennen de koloniale geschiedenis gewoonweg niet. De meeste bibliotheken hebben echter vrij veel boeken over de koloniale geschiedenis en op internet is veel te vinden. Misschien is het dus een gebrek aan interesse, maar volgens mij is het nog veel meer een gebrek aan koloniale geschiedenis in het onderwijs. Mijn geschiedenisleraren vertelden zo goed als niets over Nederlands-Indië en Indonesië en legden niet uit waarom er eigenlijk zoveel Indische mensen in Nederland wonen. Een schande eigenlijk.

Daarnaast is er een hardnekkige vorm van geschiedkleuring geweest die eigenlijk nog steeds voortduurt en die het historisch besef vertroebeld. Wat in Nederland wel ‘algemeen bekend is over Nederlands Indië en Indonesië is eenzijdig en hevig geromantiseerd. “Nederland heeft in de koloniale tijd veel goeie dingen gedaan voor de lokale bevolking in de Indonesische archipel” bijvoorbeeld, en “men legde wegen aan en er was scholing” etc. Dat gold misschien voor Java en een deel van Sumatra, maar zelfs daar kon maar een klein deel van de lokale bevolking daarvan profiteren.

Ander voorbeeld: volgens veel geschiedenisverhalen zijn Lombok en Bali aan het eind van de 18e en het begin 19e eeuw “gepacificeerd”, voerde Nederland een “ethische politiek om de mensen te verheffen” en zag het zich regelmatig “genoodzaakt her en der in de Archipel verzet de kop in te drukken”. Wat moet dat allemaal precies betekenen? Het zijn zachte, mooie woorden voor keiharde, lelijke feiten.

Het koloniale hoofdmotief was namelijk niet ethisch, maar puur economisch. De waarheid is dan ook dat er ten koste van bijna alles heel veel geld verdiend werd, de belangen groot waren en dat die belangen met behulp van vele oorlogen werden veilig gesteld en uitgebreid. Maar de mensen in Nederland kregen toen propaganda te horen. En eigenlijk gebeurt dat nog steeds. Op school horen leerlingen nog steeds dat er politionele acties in waren in Indonesië. Politionele acties? Iedere leerling die iets meer te weten komt over die tijd beseft zich al snel dat er sprake was van een oorlog. Een oorlog tussen Indonesische revolutionairen die vochten voor een vrij en onafhankelijk Indonesië en de (oude) koloniale machthebber die zijn kolonie eigenlijk wilde behouden*.

Wat ik zelf te weten ben gekomen over de geschiedenis van Indië en Indonesië weet ik door de verhalen die thuis werden verteld en voor de rest heb ik dat aangevuld met mijn eigen interesse en nieuwsgierigheid. Dat heeft in mijn geval misschien vooral wel te maken met het feit dat ik een (derde generatie Indische) Nederlander ben die een deel van zijn wortels in Indonesië heeft liggen.

Ik vind echter dat het opdoen van kennis over die belangrijk tijd in de Nederlandse geschiedenis niet afhankelijk moet zijn van die ‘toevallige’ interesse, of afgedaan kan worden met een kort en eenzijdig gekleurd verhaal. Hoewel het erop lijkt dat er de laatste tijd meer aandacht komt voor een genuanceerder verhaal en de geschiedenis van Indië en Indonesië recent een examenonderwerp was op middelbare scholen, vind ik dat niet genoeg.

Nee, de hele koloniale geschiedenis zou een vast onderdeel moeten worden in het onderwijs. Vanaf de VOC tot aan de Indonesische onafhankelijkheid en hoe bijna 300.000 Indische Nederlanders naar Nederland kwamen. Verplichte kost! En graag ook in de juiste bewoordingen.

* Later zag ik overigens dat Alfred Birney in een recent artikel op zijn weblog ook ingaat op o.a. dit onderwerp. Zie hier zijn artikel.

Koloniekind?

Overpeinzingen over een koloniale erfenis

Amsterdam, 29 juni 2008
door Ed Caffin

Het Koloniaal Instituut Amsterdam
Het Koloniaal Instituut Amsterdam

Al tien jaar woon ik in Amsterdam, en ik hou ontzettend van deze stad. De vrijheid, de openheid en de diversiteit van culturen in de stad werkt inspirerend. Ik vind het heerlijk om op een warme zomernamiddag over de grachten te fietsen. Het historisch centrum van de stad is prachtig. Soms lijkt het alsof ik al gewend ben aan de schoonheid van Amsterdam, maar fietsend word ik er aan herinnerd hoe mooi de stad werkelijk is.

De pracht en praal van de grachten zou me ook kunnen herinneren aan andere dingen. Aan 350 jaar kolonisatie van het huidige Indonesië bijvoorbeeld. Nederland werd rijk dankzij, en vaak ten koste van, de koloniën. Daar valt veel over te zeggen, maar laat ik het erbij houden dat ik het niet de meest geweldige periode in de geschiedenis vind.

En toch, het is wel een periode die pas een generatie geleden ophield te bestaan en die van belang was voor mijn eigen familiegeschiedenis. Je zou namelijk gerust kunnen zeggen dat ik, met mijn gemengd Indo-Europese bloed, een kind of nakomeling ben van de kolonie. Immers, was Nederlands-Indië er niet geweest, dan was mijn over-over grootvader nooit… etc. etc. Ik vraag me af wat ik als jonge Indo, met die koloniale erfenis moet?

Het is een lastige erfenis vind ik. De reden ligt in de uitgangpunten van het kolonialisme, waarvoor ik kort terug in de tijd ga, naar het Nederlands-Indië van een paar eeuwen geleden. Het koloniale systeem draaide puur om geld verdienen. Harde handel met een zo groot mogelijke winstmarge. De blanke heersers in de kolonie bouwden er gaandeweg een eigen samenleving op met een sterke hiërarchie. Ze plaatsen zichzelf aan de top, de “Inlander” kwam helemaal onderaan.

Er werden ook kinderen van gemengd bloed geboren, mijn voorouders, wiens groeiende aantal al snel de Indo-Europeanen werden genoemd, een tussengroep. Als je als mengbloed door je Europese vader erkend werd, kon je juridisch worden “gelijkgesteld”. Je kreeg formeel dezelfde rechten als de Nederlander (in de praktijk werkte het vaak anders), en uiteindelijk vaak ook de Nederlandse nationaliteit.

In dit hierarchische systeem keek de Indo-Europeaan vooral omhoog, naar de Hollander, en distantieerde zich met zijn eigen positie en gemengde achtergrond van de Inlander. Als Europeaan was hij beter af, want zo werkte het nou eenmaal in die tijd. Toch vind ik dat, uiteraard met een moderne blik bekeken, best wel zonde. Maar ja, zoals de Hollander zijn gaf veel meer kansen in de koloniale samenleving. Dat hij nooit helemaal aan de Hollander gelijk zou zijn, werd wel duidelijk toen hij “repatrieerde” naar Nederland.

Weer terug naar nu. Wat moet ik met die erfenis? Ik zou de koloniale periode hard kunnen veroordelen en me distantiëren van die erfenis. Want een plek in de hierarchie op basis van je afkomst, druist in tegen mijn (en ik neem aan ieders) rechtvaardigheidsgevoel. Ik zou het ook kunnen accepteren en het daarbij laten. Zelf heb ik er immers geen rol in gespeeld. Ik weet het niet…. We leven inmiddels in een andere tijd, met een heel andere tijdsgeest. Toch heeft niet alleen iemand met een Indische achtergrond, maar iedereen in Nederland op de een of andere manier iets te maken met de koloniale erfenis. Al is het alleen maar de welvaart waarin we nu leven. Hoe dan ook, het kolonialisme werd godzijdank meer dan 60 jaar geleden afgeschaft. Laten we daar in ieder geval blij mee zijn.