Magie van de Vrouw

Wereldmuseum Rotterdam. Foto: (c) Christie Haalboom/ Indisch 3.0 2012

Geheime codes ontrafelen

Wereldmuseum Rotterdam. Foto (c) Christie Haalboom/ Indisch 3.0 2012
Wereldmuseum Rotterdam. Foto (c) Christie Haalboom/ Indisch 3.0 2012

Momenteel hebben twee musea aandacht voor zilver en goud uit Indië en Indonesië.  Om te beginnen is daar het Wereldmuseum in Rotterdam, waar je tot 9 september 2012 Magie van de vrouw kan bezoeken. Daarnaast biedt het Gemeentemuseum in Den Haag de expo Goud uit Java, Zilver uit Batavia. Over beide maken we een repo, en we beginnen in Rotterdam, met een verslag van Christie Haalboom. 

De directeur van het Wereldmuseum, Stanley Bremer, vertelt dat vrouwen loyale bezoekers zijn. Als hij gesprekken opvangt of praatjes aanknoopt, valt de fascinatie van zijn publiek voor textiel en sieraden hem op. Het verbaast mij niets; vrouwen = shoppen = kleding = stoffen. Totaal logisch, toch? Een oppervlakkige gedachtengang die geen recht doet aan deze tentoonstelling met artefacten uit Indonesië over vrouw zijn. De doeken die tentoongesteld zijn, zijn veel meer dan gewoon mooi: ze bestaan uit geheime codes, dualistische symboliek en proberen het mysterie van het universum te ontrafelen. Ze zijn het tastbare product van de magie van de vrouw.

Vervlogen tijden

De chique, witte trap met de rode loper leidt je naar de tweede verdieping met de expo. Vanuit de lichte hal betreed je een ruimte die veel donkerder is, waardoor je het gevoel krijgt dat je een andere wereld in stapt. Prachtige portretten van Indische vrouwen in traditionele gewaden uit vervlogen tijden begroeten je. Rechts speelt een film. Ik hoor iets over ‘magische patronen, het bruidspaar en voorspoed’ en ben meteen nieuwsgierig. Ik ben pas geleden ten huwelijk gevraagd en een beetje geluk afdwingen voor de toekomst is natuurlijk nooit verkeerd.

Prachtige portretten begroeten je. Foto: © Christie Haalboom / Indisch 3.0 2012
Prachtige portretten begroeten je. Foto: © Christie Haalboom / Indisch 3.0 2012

Schaamplaatjes

Het trouwthema komt meerdere malen terug in de tentoonstelling, zo moeten meisjes minstens één pua (gewaad) geweven hebben voor ze gaan trouwen. Komt de man om de hand van een meisje vragen en is de familie niet geïnteresseerd dan wordt dat kenbaar gemaakt door het tonen van een batik met de afbeelding van een mes. Mooie grote, ronde en hartvormige gouden hangers blijken ‘schaamplaatjes’ te zijn. Zou dat nou lekker zitten onder een trouwjurk? Er hangt een trouwweefsel met ‘wolken zwanger van vruchtbaarheid’, want zodra er getrouwd is, moeten er kinderen komen. De herhaalde patronen op een weefsel verbeelden de repeterende energie van positief en negatief, die staan voor eindeloos elkaar opvolgende generaties.

Hogere wiskunde of magie

Als grafisch ontwerper ben ik gek op patronen. Het samenspel in vorm en kleur is fijn om naar te kijken. Mijn audiotourgids vertelt me dat ‘het concept van dualiteit van twee tegengestelde, elkaar aanvullende categoriën één van de grondbeginselen is van de Indonesische cultuur’. Man, vrouw, donker, licht, laag en hoog. Vogels versus – ejaculerende – reptielen. Nooit geweten dat er zoveel filosofie in mijn sarongs zat! Ik krijg bewondering voor de vrouwen die ikats weven. Hierbij wordt de draad eerst geverfd, maar door haar op bepaalde plekken af te binden, blijft ze daar blanco. Tijdens het weven ontstaat er een patroon. Is het hogere wiskunde, kunst of magie?

Een pua uit Kalimantan. Foto: © Christie Haalboom / Indisch 3.0 2012
Een pua uit Kalimantan. Foto: © Christie Haalboom / Indisch 3.0 2012

Universeel en tijdloos

Pratend met de hartelijke suppoost, kom ik erachter dat veel bezoekers oudere mensen zijn. Sommigen hebben een band met Indonesië, maar lang niet altijd. Hij merkt niet veel van al die magie in één ruimte, ‘maar misschien moet je daar voor open staan’. Wel was er een duo dat helemaal opging in de tentoonstelling en gefascineerd elk doek besprak. Terecht, de onderliggende wijsheid die uit de doeken spreekt is universeel en tijdloos. In de huidige wereld waarin verdeeldheid ons opbreekt, kunnen we daar nog veel van leren.

 Sta jij open voor de magie van de vrouw en wil je ook gaan kijken? Dat kan tot 9 september 2012. Laat ons weten wat je ervan vond! Het Wereldmuseum is van dinsdag tot en met zondag geopend van 10.00 – 20.00 uur. Toegang € 12. Meer info vind je op de website.

Kartinidag 2012: opkomen voor vrouwenrechten

Kartinidag 2012. (c) Sarah Klerks/ Indisch3.0 2012

Kartinidag 2012. (c) Sarah Klerks/ Indisch3.0 2012Zeker voor herhaling vatbaar.

Sinds 1964 viert Indonesië op 21 april de Kartinidag. Raden Ajeng Kartini wordt  gezien als nationale heldin en als een van de eerste voorvechtsters van gelijke rechten voor de Indonesische vrouw. Ita Amahorseija bedacht samen met de familie Pattipilohy dat het mooi zou zijn ook deze eerste Kartinidag in Amsterdam te gaan organiseren.

Zaterdag 21 april 2012 is het dan zover en staat de Van Eesterenzaal in Amsterdam Slotervaart in het teken van Kartini en de vrouwenrechten in Indonesië en Nederland. Op het programma staan onder andere interviews en toespraken van Cisca Pattipilohy, Christine Nanlohy  en lid van de derde generatie Iranila Pattipilohy.

Iranila met haar loempia's op Kartini-dag 2012. (c) Sarah Klerks/ Indisch3.0 2012
Iranila Pattipilohy met haar loempia's op Kartini-dag 2012. (c) Sarah Klerks/ Indisch3.0 2012

Terwijl het publiek binnenstroomt, zingt zangeres Mary Afdan met de aanwezigen alvast het Kartini-lied. De familie Pattipilohy is duidelijk aanwezig, bij de ingang verkoopt de jongste telg Iranila Pattipilohy (15) de kaartjes en binnen zit het boegbeeld van de emancipatie voor vrouwen met wortels in Nederlands –Indië, Cisca Pattipilohy (86). Zij heeft zich haar leven lang ingezet voor vrouwenrechten en is tot op de dag van vandaag nog steeds erg actief. De catering Amoriza is de rijsttafel aan het voorbereiden, terwijl Iranila het publiek trakteert op haar zelfgemaakte vegetarische loempia’s uit haar eigen loempialijn.

De dag is een gezellige, informele, wat chaotische dag, maar het enthousiasme en de vastberadenheid van de aanwezige vrouwen overtuigt en inspireert.

Gastvrouw Ita Amahorseija is blij met de opkomst van de ongeveer honderd gasten en ook de diversiteit van het publiek doet haar goed. De dag begint met een interview met Cisca Pattipilohy die vertelt wie Kartini was en wat haar invloed is geweest. In Nederlands-Indië werd er over de Javanen gesproken alsof zij ‘dom en lui’ waren. Dit idee vocht Kartini aan. Zij vond dat Javanen en zeker de vrouwen dan op zijn minst recht op onderwijs moesten hebben.

Ook kleindochter Iranila Pattipilohy wordt geïnterviewd en zij vertelt over haar passie voor het wedstrijdzwemmen en ondernemen. Voor haar onderneming ‘Meer Voor je Kleedgeld’ won ze de Egeria Jonge Ondernemersprijs.Voor Iranila zijn haar oma en haar zus Kai belangrijke vrouwelijke inspiratiebronnen. Haar zus is ook een succesvol ondernemer en staat altijd klaar om Iranila te helpen. Van de Molukse Vrouwen Raad is Christine Nanlohy aanwezig om te vertellen over de geschiedenis van de Molukse migranten en de huidige situatie van de Molukse vrouwen.  De stichting wil taboes zoals huiselijk geweld bespreekbaar maken en de participatie aan het hoger onderwijs onder Molukse vrouwen stimuleren.

De poco poco op de Kartinidag in Amsterdam. (c) Sarah Klerks/ Indisch 3.0 2012
De poco poco op de Kartinidag in Amsterdam. (c) Sarah Klerks/ Indisch 3.0 2012

De dag is een gezellige, informele, wat chaotische dag, maar het enthousiasme en de vastberadenheid van de aanwezige vrouwen overtuigt en inspireert. Bezoekster van de Kartinidag Tjheng Hwa Tjoa stond in de jaren ’70 al op de barricades voor vrouwenrechten. Emancipatie van de vrouw zal altijd verweven zijn met haar leven, net zoals haar Aziatische identiteit. “Hoewel ik nu niet meer op de barricades zal staan, steun ik wel de initiatieven van de nieuwe generatie. Als de jonge generatie me nodig heeft zal ik er zijn”.

Jammer dat in het onderwijs in Nederland weinig aandacht is voor de geschiedenis van Nederlands-Indië en Indonesië.

Bezoekster Lesley-Ann (24) zegt dat voor haar vrouw-zijn een belangrijke rol speelt voor haar identiteit, hoewel haar Indische wortels natuurlijk ook een grote rol spelen. Voor deze dag had ze nog niet van Kartini gehoord, dus dat heeft ze wel even moeten googelen. Ze vindt het jammer dat in het onderwijs in Nederland weinig aandacht is voor de geschiedenis van Nederlands-Indië en Indonesië.

Mede-organisator Cisca Pattipilohy benadrukt ook dat de derde generatie haar koloniale geschiedenis goed moet kennen: “Zorg dat jullie de koloniale geschiedenis kennen, dan zullen jullie ook de huidige problematiek beter gaan begrijpen”. Met de wijze les van Tante Cis op zak ga ik maar eens de brieven downloaden van Kartini ‘Door Duisternis tot Licht’. De poco-poco laat ik voor wat het is en terwijl ik het pand verlaat besluit ik dat de Kartinidag zeker voor herhaling vatbaar is.