Speculaashuis op z'n Indisch

Indisch 3.0 Speculaashuis

Met z’n allen versieren!

Hoewel het voor veel Indische families geen december hoeft te zijn om gezellig bij elkaar te komen en lekker te eten, heeft deze tijd van het jaar toch iets extra feestelijks. Iedereen viert Kerst op zijn eigen manier, van het maken van een gingerbread house in de VS tot het maken van Hollandse speculaas met Indonesische specerijen. Speciaal voor de Indisch 3.0 lezers hebben Krista Doornbosch en ik met veel plezier een speculaashuis met een Indisch tintje gemaakt. 

Maar eerst wat geschiedenis, want als vanzelfsprekend gaan we ervan uit dat alle ingrediënten voor lekkernijen als een speculaashuis in ons kikkerlandje te vinden zijn. Toch groeit nootmuskaat niet hier aan de boom, maar in Indonesië. Hoe zijn deze specerijen hier terechtgekomen?

Het Indisch 3.0 kersthuis door Krista en Melissa (c) Wing-Ni Lam 2012

Waardevolle schatten
Al ver voor de tijd van de VOC waren specerijen bij de oude Romeinen al gewild als smaakstof, conserveringsmiddel en om hun geneeskrachtige eigenschappen. Bij de val van het Romeinse rijk ging dit netwerk en de kennis verloren totdat Europa tijdens de Middeleeuwen weer opnieuw in aanraking kwam met deze exotische vondsten. Nadat Portugese ontdekkingsreizigers over zee de routes naar het oosten hadden ontdekt en terugkeerden met waardevolle schatten als kruidnagel en kaneel, duurde het niet lang voordat de Nederlanders hier ook op afgingen. Sindsdien zijn specerijen als kaneel, nootmuskaat, foelie en kruidnagel niet meer weg te denken uit de Hollandse keuken.

Tijd om uit te pakken
Gaandeweg zijn we de warme geuren van deze specerijen gaan associëren met de kerst, omdat dit de tijd van het jaar is om uit te pakken met deze (destijds dure) specerijen. Kerst is ook de tijd van het jaar waarin gezelligheid en familie centraal staan. Daarom moedigen we bij deze iedereen aan om ons speculaashuis te maken en gezamenlijk te versieren!

Voordat je begint nog een aantal tips:

  • Begin een dag van tevoren met het bakken van de koek.
  • Koop de snoepwinkel en notenbar leeg voor versiersels.
  • Gebruik kant-en-klare koekkruiden als je niet alle specerijen in huis hebt.

Recept voor het speculaashuis

Ingrediënten

Koek

  • 500 gr bloem
  • 320 gr zachte boter
  • 250 gr donkere basterdsuiker
  • 1 ei
  • flinke snuf zout

Koekkruiden

  • 2 el kaneel
  • 1 el gember
  • 1 tl korianderzaad
  • ½ tl nootmuskaat
  • ½ tl kruidnagel
  • ¼ tl witte peper

Glazuur

  • 3 eiwitten
  • 500 gr poedersuiker

Versiering

  • snoepgoed, noten, cupcakeversiering, laat je fantasie de vrije loop!

Verdere benodigdheden

  • sjabloon voor het huisje
  • spuitzak
  • stuk karton van A4 formaat als grondplaat

Bereiding

Koek bakken

  • Meng voor het deeg alle ingrediënten in een kom met de hand, dan wel met de deeghaken van je mixer, tot zich een grote bal vormt. Als het deeg te droog is kun je lepel voor lepel water toevoegen, en wanneer het te nat is voeg je bloem toe.
  • Druk de bal plat zodat je het straks makkelijk uit kunt rollen. Verpak de bal in vershoudfolie en laat het minimaal een uur rusten in de koelkast zodat het bij het uitrollen niet scheurt. Je kunt het deeg ook bewaren voor de volgende dag.
  • Verwarm de oven voor op 160°c en leg het bakpapier op de bakplaten.
  • Bestuif het aanrecht en het deeg met een beetje bloem en rol het uit tot een dikte van bijna 5 mm. Snijd alle figuren uit en leg ze op de bakplaat. Probeer hierbij de figuren zo min mogelijk te vervormen zodat je niet eindigt met wiebelige randen van je muren.
  • Bak de koek in 20 minuten gaar en laat ze op de bakplaat afkoelen. Draai de koeken om zodat ze goed kunnen drogen. Op deze manier worden de koeken stevig. Ook dit kun je een dag van tevoren doen.
(c) Wing-Ni Lam 2012

Glazuur maken

  • Klop 3 eiwitten stijf met een garde of mixer tot ze pieken vormen. Klop beetje bij beetje de suiker in het eiwitmengsel en klop net zo lang totdat dit opgelost is, dit kun je voelen wanneer je een beetje van het mengsel tussen je vingers wrijft.
  • Schep het mengsel in een spuitzak en draai deze aan de bovenkant dicht om uitdroging te voorkomen.

Om salmonellagevaar te voorkomen kun je de eiwitten vervangen door 10 gram eiwitpoeder en 60 ml water.

Huis in elkaar zetten

  • Spuit glazuur langs de randen van de eerste koek en zet deze op je grondplaat en plak de rest van de wanden er tegenaan. Met behulp van blikken kunnen de wanden steunen of vraag iemand anders om je te helpen. Laat dit minimaal een uur uitharden.
  • Bespuit de randen van de muren waar het dak op komt te liggen met glazuur en zet de dakdelen erop. Ondersteun ook deze delen en laat drogen.
(c) Wing-Ni Lam 2012

Versieren

  • Zodra het huisje staat begint het leukste gedeelte: versieren! Hier zijn geen regels voor, maak het zo mooi als je wilt. Gebruik het glazuur als lijm of als decoratie met behulp van verschillende spuitmondjes.

Ik hoop dat jullie net zo veel plezier zullen hebben bij het bereiden van dit recept als wij hebben gehad.

Fijne kerstdagen!

Recensie: De Dubieuzen

Alfred Birney op het omslag van De Dubieuzen © www.alfredbirney.com

Levendige vertellingen van vergeten schrijvers

Alfred Birney brengt opzienbarende boeken van vergeten schrijvers aan het licht waarin het koloniale leven anders wordt omschreven dan in de bekende boeken van bijvoorbeeld Couperus en Multatuli. Geen romantische verhalen over de Gordel van Smaragd met zijn groene sawa’s en mystieke sfeer, maar levendige vertellingen over multiculturele spanningen. Een opvallende bevinding van Birney is dat de boeken geschreven door schrijvers van Indische komaf een ander, meer realistisch beeld geven van deze koloniale tijd.

Fel
In dit essay is Birney soms haast niet bij te houden. Hij vertelt fel en aan de hand van vele voorbeelden over het deel van het Indische verleden dat nieuwe Indische generaties vaak in beperkte mate wordt bij gebracht. In Birneys woorden: ‘Ontkenning van eigen rijkdom is wel de grootste armoe die er bestaat’, wat volgens hem deels de oorzaak is dat het postkoloniale debat in Nederland laat op gang kwam en niet te vergelijken is met landen als de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Problemen rondom ons huidige anti-multiculturele klimaat lijken daarom nieuw maar zijn het in werkelijkheid niet.

Alfred Birney op het omslag van De Dubieuzen © www.alfredbirney.com
Alfred Birney op het omslag van De Dubieuzen © www.alfredbirney.com

Verschillen
Vooral de passages van Dé-lilah, een schrijfster anno 1850, geven een levendige weergave van het complexe bestaan in de kolonie met zijn vele culturele en etnische groeperingen. Zeker wanneer ze vergeleken worden met passages uit boeken van Nederlandse schrijvers van die tijd zie je het verschil. Hieruit blijkt dat Nederlandse schrijvers vaak niet in staat waren om aangelegenheden die voor de Nederlandse cultuur vreemd waren, duidelijk en tegelijkertijd zonder racistische ondertoon uit te leggen, terwijl Indische schrijvers zich hier op respectvolle wijze een weg door baanden. Dat Birney de verklaring hiervoor vindt in het feit dat Indische Nederlanders zich verbonden kunnen voelen met beide zijden van hun roots lijkt me een logische gedachte.

“Ontkenning van eigen rijkdom is wel de grootste armoe die er bestaat”

Dubieus karakter
Ook bespreekt Birney hoe Indische mensen zich toen, maar zeker ook nu, in een spagaat kunnen bevinden. De karakters in de voorbeelden kunnen verkeerd begrepen worden doordat hun uiterlijk en aangenomen instelling niet met elkaar stroken. Het is immers mogelijk dat Indische mensen een heel licht dan wel donker voorkomen hebben, terwijl ze zich meer verbonden voelen met het tegenovergestelde. Dit is ook precies wat hen in verhouding tot de samenleving een dubieus karakter geeft.

Wake up call
Dit boek is voornamelijk een ‘wake up call’ en vraagt de lezer om kritisch en nieuwsgierig te zijn en blijven over ons koloniale verleden. Met dit scherp geschreven essay is Birney recht voor zijn raap, maar blijft hij respectvol tegenover alle verschillende mensen, een zeer prijzenswaardige eigenschap. Wat dat betreft sluit hij zich aan bij de schrijvers die hij opnieuw heeft geïntroduceerd bij het Nederlands publiek.
De Dubieuzen erkent de frustratie onder veel Indische Nederlanders over het soms lage niveau van kennis bij de gemiddelde Nederlander over zijn eigen koloniale verleden. Daarom is het boek iedereen aan te raden die klaar is voor kritiek op de literatuur die het koloniale tijdperk beschrijft. Deze mag dan wel op literair niveau van hoge kwaliteit zijn, volgens de schrijver wordt je echter meegenomen naar een mysterieuze droomwereld in plaats van 100 jaar terug in de tijd.

De Dubieuzen. Alfred Birney. Knipscheer Publishers, Haarlem 2012. 18,50 euro.

 

Design in Batik, Museum Nusantara

Museum Nusantara in Delft © Melissa Korn / Indisch 3.0 2012
Batik van Eliza van Zuylen  © Melissa Korn / Indisch 3.0 2012
Batik van Eliza van Zuylen © Melissa Korn / Indisch 3.0 2012

Over batik belanda en sarongs

Vorig jaar besteedde Indisch3.0 ook aandacht aan Nusantara, het Delftse museum over Indonesië. Onlangs kregen we het verdrietige nieuws dat het museum dicht gaat voor publiek. Voordat het definitief sluit, zijn wij snel gaan kijken naar de expo Design in batik, waarvan een deel te zien was op de Tong-Tong Fair 2012. De expo is zeer divers en heeft een boeiend verhaal, aldus freelancer Melissa Korn.

Het museum Nusantara werpt een interessante blik op de van oorsprong traditionele Javaanse batiks. De tentoonstelling zoomt specifiek in op de Batik Belanda, de Nederlandse batik, aan de hand van sarongs. Hierdoor wordt duidelijk wat de invloed is geweest van de Nederlanders op deze industrie en hoe deze zich onderscheidt van de traditionele ontwerpen.

Met de opening van het Suezkanaal werd de overtocht naar het verre oosten een stuk aangenamer waardoor de heren hun vrouw met zich mee brachten. De ondernemende dames zochten een manier om hun tijd in Indië nuttig te besteden. Werken als vrouw was in die tijd  ‘not done’. Gehuwde Europese en Eur-Aziatische vrouwen mochten wel vanuit huis op naam van hun man werken. Een batikatelier was daarom een passende oplossing en bood weduwen bovendien financiële zekerheid. De dames combineerden hun kennis van de Europese smaak met het Javaanse vakmanschap van de batiksters en gaven daarmee de batikindustrie in de periode 1880-1940 een enorme impuls.

Tentoonstelling Design in Batik © Melissa Korn / Indisch 3.0 2012
Tentoonstelling Design in Batik © Melissa Korn / Indisch 3.0 2012

De batiks van Eliza van Zuylen zijn een perfect voorbeeld van verfijnd ontwerp gecombineerd met nieuwe kleurtechnieken. Traditionele batiks worden gekenmerkt door geometrische ontwerpen, waarbij bruin, indigo en wit de gebruikelijke kleuren zijn. Eliza’s ontwerpen zijn te herkennen aan de gedetailleerde bloemboeketten. Daarnaast werden er nieuwe kleuren ontwikkeld:  roze, groen en lichtblauw. Daar onderscheidden haar doeken zich ook mee.

Naast bloemboeketten laat de batik belanda zich herkennen aan de  afbeeldingen van westerse sprookjes op batiks. Nusantara is in het bezit van een batik met Roodkapje, een duidelijk geval van ‘east meets west’. Roodkapje, de wolf en bomen die hun bladeren verliezen die het westen representeren, tegen een achtergrond van een typisch oosters, grafisch patroon in de kleuren bruin en indigo.

In de batik is het verloop van de geschiedenis af te lezen. Zo zijn er vanaf 1910, toen de Chinezen volgens de wet werden gelijkgesteld aan Europeanen, duidelijk meer Chinese invloeden terug te zien in de batiks in het kleurgebruik en de Chinese figuren die zijn afgebeeld. De expositie laat ook de invloed van de Japanse bezetting op de batik zien. De zeer fijne, diagonale printen zijn kenmerkend voor de Batik Hokokai.

Batik detail © Melissa Korn / Indisch 3.0 2012
Batik detail © Melissa Korn / Indisch 3.0 2012

Naast de tentoonstelling over batik heeft Nusantara een expositie over traditionele voorouderbeelden en een Javazaal met een compleet gamelanorkest waar regelmatig wordt gerepeteerd, uitvoeringen zijn live bij te wonen. Eyecatcher is wayang Willem, een volgens traditie vervaardigde wayangpoppenspel met Willem van Oranje in de hoofdrol.

De batikexpositie is interessant omdat hierin een deel van de Nederlands-Indische geschiedenis in terug te vinden is. De rondleiding van Louise Rahardjo maakt het de moeite waard, want de tentoonstelling is weinig interactief. Louise Rahardjo laat details zien die je anders over het hoofd zou hebben gezien, waardoor er fascinerende verhalen achter de gebatikte sarongs tot leven komt.

Vanwege de aangekondigde sluiting van het museum voor het publiek, is de tentoonstelling nog te bezichtigen tot en met 28 oktober 2012. Ga je ook? Voor praktische informatie over de tentoonstelling, rondleiding of het museum zelf kijk  je op www.nusantara-delft.nl.