Een Hollands feestje in Den Haag

Verkeerde verwachtingen, halve verhalen en oppervlakkige gespreksleiders tijdens Writers Unlimited ’14.

Tekst: Kirsten Vos. Fotografie: Tabitha Lemon.

Het afgelopen weekend konden boekenwurmen en schrijvers aan hun trekken komen bij de 19e editie van het Writers Unlimited festival. Voor ons viel er weinig te halen. Het gesprek over ‘de grote vervreemding tussen oost en west’ viel nogal tegen, ondanks de gasten Ad van Liempt, Ian Buruma en Linda Christanty.

Aankondiging van De grote vervreemding, over de relatie tussen Nederland en Indonesië.
Aankondiging van De grote vervreemding, over de relatie tussen Nederland en Indonesië. Bron: www.winternachten.nl

Linda Christanty opende het optreden in zaal 1 –  gemiddelde leeftijd van het publiek: 50 jaar – met een vlammend betoog in Bahasa Indonesia over de koloniale overheersing van Indonesië. Christanty, die verwant is aan de uitgemoorde elite van Bantam, maakte korte metten met de Nederlandse neiging het koloniale verleden door een roze bril te willen zien.

Linda Christanty tijdens Writers Unlimited 2014. Foto: Tabitha Lemon/ Indisch 3.0 2014.
Linda Christanty tijdens Writers Unlimited 2014. Foto: Tabitha Lemon/ Indisch 3.0 2014.

‘De gedachte dat kolonialisme positieve en negatieve gevolgen zou hebben, is een domme uitspraak,’ wierp ze het publiek voor de voeten. ‘Die uitspraak zou leiden tot de onterechte conclusie dat kolonialisme zorgde voor uitwisseling tussen volken. (..) Kolonialisme is slecht, want het is slecht om een volk aan je te onderwerpen.’ Wat een verfrissende rechtlijnigheid. Weg met de nuance! Ik kon een glimlach niet onderdrukken. Was het mijn verbeelding, of gingen de Nederlandse gasten in de zaal ongemakkelijk draaien op hun stoelen?

Christanty maakt korte metten met de romantische kijk op voor het koloniale verleden.

De Nederlandse vertaling van Christanty’s speech was te zien op tv-schermen, waardoor ik niet alles goed heb kunnen volgen – als je notities maakt, dan kijk je weg van het scherm en mijn Bahasa Indonesia stelt nog niets voor. Wel zag ik nog een storende fout in de vertaling; de soevereiniteitsoverdracht gebeurde op 27 december 1949, niet op 17 december. En nee, dat is geen detail. Het is net zo’n stomme fout als zeggen dat Nederland op 15 mei 1945 bevrijd is.

Maar goed. Zo’n opening beloofde wat voor het vervolg: de Nederlandse kant van het verhaal, verwoord door journalist Ad van Liempt en schrijver Ian Buruma. Beide heren zijn niet de minste en dragen aardig wat feitenkennis mee over Indië en Indonesië. Toch duurde het ruim een half uur voordat nota bene Ad van Liempt de gespreksleider Godfried van Run eraan moest herinneren dat we ‘terug moesten naar Indië.’

 

Ad van Liempt, Ian Buruma en Godfried van Run tijdens Writers Unlimited 2014 ©Indisch 3.0 2014 Tabitha Lemon
Ad van Liempt (links), Ian Buruma (midden) en Godfried van Run (rechts) tijdens Writers Unlimited 2014 ©Indisch 3.0 2014 Tabitha Lemon

Een of twee keer hoor ik iets boeiends. Zo meldt Ad van Liempt: ‘Het verlies van Indië heeft ons economisch relatief weinig gekost. Het Duitse Wirtschaftswunder heeft het verlies van Indië gecompenseerd.’ Het is een opmerkelijke uitspraak, die flinke impact heeft voor mensen die kennis hebben over de geschiedenis van de repatriëring. De uitspraak van Van Liempt is zelfs controversieel te noemen. Decennialang horen repatrianten dat Nederland moest terugkrabbelen uit de oorlog en daarom moesten zij hun overkomst, de kledingpakketten en meubels terugbetalen. Dus om nu te horen dat het verlies van Indië Nederland weinig heeft gekost, is op zijn zachtst gezegd cru.

Dus wat doet de gespreksleider daarmee?

Niets. Helemaal niets.

Sterker nog, al na een kwartier kondigt Van Run aan het gesprek af te ronden en stroomt de zaal leeg.

Grijze witte mannen praten niet over Indonesië. Need I say more?

Verbluft kijk ik naar mijn aantekeningen. Wat is hier gebeurd? Waarom is geen van de drie grijze witte mannen op het podium ingegaan op de spraakmakende speech van de Indonesische schrijfster? Waarom hebben Van Liempt, Buruma en Van Run meer tijd besteed aan de ‘displaced’ Russische kozakken dan aan de aangekondigde ‘grote vervreemding tussen oost en west’?

Terwijl we de zaal uit schuifelen, realiseer ik me schamper dat wat hier gebeurde, exemplarisch is voor hoe Nederland omgaat met het koloniale verleden en Indonesië. Met het beschuldigende vingertje wijzen naar Indonesië als het gaat om mensenrechten, maar als een Indonesiër zich dan eindelijk eens uitspreekt over het slechte karakter van de voormalige koloniaal heerser? Dan kijkt Nederland liever de andere kant op. Grijze witte mannen praten niet over Indonesië. Need I say more?

“Nou, die geschiedenisboekjes kunnen ook wel de kast in, ik heb zoveel nieuws geleerd van Ad van Liempt en Ian Buruma,” hoor ik een vrouw monter opmerken. Het is arabiste Petra Stienen, die er ook over tweet en refereert aan historische fouten waar Van Liempt ons op attendeerde, zoals de bevrijding die eigenlijk niet op 5 mei kwam. Of hoe de capitulatie niet in Hotel de Wereld getekend werd. Waren wij dan de enigen die hadden willen weten wat de sprekers te zeggen hadden over de vervreemding tussen oost en west?

petra_stienen
Alle geschiedenisboekjes in de prullenbak na tien minuten met @ian_buruma en @advanliempt over periode in Nl en Europa rond 1945 bij #wu14
18-01-14 20:36

In de hoop het festival te verlaten met een enthousiast gevoel, wachten we op het optreden van de Fins-Indonesische Kira Wuck. Deze veel gelauwerde jonge dichteres leest ‘de tekst van haar leven’ voor; een passage uit Vogels die vlees eten, van Thijs de Boer. Hoewel het een knap geschreven tekst is, die mij nieuwsgierig maakt: als ik lees dat iemand de tekst van haar leven gaat voorlezen, verwacht ik dat die tekst van levensbelang is geweest.

Waarom deze tekst, vraagt interviewster Tanja Jadnanansing aan Wuck. ‘Het verhaal neemt onverwachte wendingen.’ Tja. ‘En daarom is dit de tekst van je leven?’ zou een logische vervolgvraag zijn. Maar Jadnanansing glimlacht alleen maar en knikt.

Kira Wuck (midden) over de tekst van haar leven © Indisch 3.0 2014 Tabitha Lemon
Kira Wuck (midden) over de tekst van haar leven © Indisch 3.0 2014 Tabitha Lemon

Hoewel ik niet twijfel aan het talent van Kira Wuck, vind ik ook dit gesprek een gemiste kans. Los van het ongemak en de verlegenheid dat van de alom geprezen dichteres afstraalt, laten de twee presentatoren steken vallen. ‘Dit boek is een van mijn drie lievelingsboeken,’ vertelt Wuck een paar minuten later. ‘In alle drie de boeken hebben de personages een bepaalde onverschilligheid naar het leven toe.’ Deze – fascinerende – bekentenis zou je kunnen aangrijpen om de verdieping te krijgen die ‘de tekst van je leven’ impliceert, zoals:

  • ‘Wat vind je zo interessant aan personages die “een onverschilligheid naar het leven toe hebben”?’
  • ‘Je hebt een Finse moeder, een Indonesische vader en bent opgegroeid in Nederland. Word je daar onverschillig van?’
  • ‘Wat is het aan onverschilligheid dat je zo boeit?’
  • ‘Ben jij onverschillig?’

Nee hoor. Niets van dat alles. We geven het op en verlaten het festival. Zelfs de relaxte MC en DJ in de foyer kunnen deze avond niet meer redden. 

Door verkeerde verwachtingen, halve verhalen en oppervlakkige gespreksleiders verlaten wij de zaterdagavond van dit literaire festival met het gevoel dat we te gast waren op het verkeerde feestje. Een erg Hollands feestje.

MC Francis Broekhuijsen in de Theater Foyer Writers Unlimited 2014 © Indisch 3.0 2014 Tabitha Lemon
MC Francis Broekhuijsen in de Theater Foyer Writers Unlimited 2014 © Indisch 3.0 2014 Tabitha Lemon

Writers Unlimited 2014 voor Indo's

Affichebeeld 2014 - ontwerp Eindeloos, Den Haag - beeld Picturegoer IPC Syndication

Vandaag start in Den Haag het literaire festival Writers Unlimited. Ooit begonnen als Indisch literair festival, heeft dit evenement nog altijd oog voor Indische en Indonesische literatuur. Bovendien kan je ook Indisch 3.0 ontmoeten tijdens het festival. Hoe dat werkt en welke tips wij voor je hebben? Dat lees je hier.

Tips voor Indo-festivalgangers

Linda Christanty, Int. Literatuurfestival Marokko 2009 - foto Ton van de Langkruis
Linda Christanty, Int. Literatuurfestival Marokko 2009 – foto Ton van de Langkruis

1. Schrijfster Linda Christanty uit Indonesië schrijft over “religieuze, politieke en genderthema’s.” Op vrijdag en zaterdag kan je haar horen spreken.

vr 17 jan 2014- 20.00: FRIDAY NIGHT UNLIMITED
– programmaonderdeel: De tekst van mijn leven: Linda Christanty – 20.20 tot 20.40 uur
– programmaonderdeel: Women – talk about Sex – 20.55 tot 21.45 uur

za 18 jan 2014- 14.00: Wereldverhalen: Storytelling in Theater Dakota

za 18 jan 2014- 20.00: SATURDAY NIGHT UNLIMITED
– programmaonderdeel: De grote vervreemding: Oost-West 1945-1950 – 20.00 tot 20.50 uur

2. Schrijver Ian Buruma publiceerde in 2013 zijn nieuwste boek, Year Zero: the history of 1945. Tijdens Writers Unlimited is hij elke dag in de programmering opgenomen.

do 16 jan 2014- 20.00: Opening Night: Free the Word!

vr 17 jan 2014- 20.00: FRIDAY NIGHT UNLIMITED
– programmaonderdeel: Schrijver en film: Ian Buruma – 20.00 tot 21.00 uur

za 18 jan 2014- 20.00: SATURDAY NIGHT UNLIMITED
– programmaonderdeel: De grote vervreemding: Oost-West 1945-1950 – 20.00 tot 20.50 uur
– programmaonderdeel: Don’t mention the War: China en Japan – 21.05 tot 21.55 uur
– programmaonderdeel: Met de schrijver aan tafel: Ian Buruma en Geling Yan – 22.05 tot 22.30 uur

zo 19 jan 2014- 10.00: VPRO’s OVT Live

3. Journalist en schrijver Ad van Liempt publiceerde in 2012 het boek Nederland valt aan en zat achter de opmerkelijke journaalaflevering met dezelfde titel. Hij is tijdens het literaire festival op twee dagen te zien.

za 18 jan 2014- 20.00: SATURDAY NIGHT UNLIMITED

– programmaonderdeel: De grote vervreemding: Oost-West 1945-1950 – 20.00 tot 20.50 uur

zo 19 jan 2014- 10.00: VPRO’s OVT Live

Indisch 3.0 tijdens Writers Unlimited

Open redactievergadering (17-1, restaurant Spize, 17.00 – 21.00 u)

Op vrijdag 17 januari a.s. houdt Indisch 3.0 een open redactievergadering tijdens het festival, in Thais restaurant Spize naast het Theater aan t Spui. Tussen 17 en 21 uur hebben Tabitha Lemon en Kirsten Vos daar een tafeltje voor mensen die ideeën willen spuien, vragen willen stellen of willen freelancen. Om iets voor 21 uur kan je dan snel terug naar Theater aan t Spui, voor schrijfster Linda Christanty uit Indonesië. Wil jij jezelf introduceren als freelancer? Neem dan een voorbeeld mee van wat je gemaakt hebt. Kunnen we meteen spijkers met koppen uit de sloot halen. Of iets die trant.

Kom naar de open redactievergadering op 17-1 en wandel zo door naar Writers Unlimited.
Kom naar de open redactievergadering op 17-1, parallel aan Writers Unlimited.

 

Reportage over ‘De grote vervreemding’ (18-1, zaal 1, 20.00 uur)

Op zaterdag 18 januari 2014 zijn Kirsten Vos en Tabitha Lemon aanwezig om een reportage te maken van het gesprek over ‘De grote vervreemding tussen Oost en West’. Wij lezen hierover: “Een duik in een cruciale periode in onze geschiedenis: 1945-1950. De Tweede Wereldoorlog was voorbij, maar in het voormalige Nederlands-Indië werd de strijd die gepaard ging met de dekolonisatie nog in alle hevigheid gevoerd.  Ian Buruma verdiepte zich in de Oost-West verhoudingen in het jaar 1945 in zijn nieuwste boek The year zero. Van Ad van Liempt verschijnt in januari  Na de bevrijding- De loodzware jaren 1945-1950, een boek en een zevendelige tv-serie waarin de veranderende verhouding tussen Nederland en voormalig Nederlands-Indië centraal staat. De Indonesische schrijfster Linda Christanty opent het programma met haar visie op die periode,  waarin  de machtsverhoudingen voorgoed veranderden en Indonesië zich losmaakte van Nederland. Nederlandstalig.” De repo vind je in de week na Writers Unlimited op www.indisch3.nl. 

Win een gratis exemplaar van Zeevonk

Vorige maand schreef Christie Haalboom een reportage over de presentatie van Zeevonk, een roman van Josha Zwaan. Deze maand mogen we een exemplaar weggeven aan onze lezers. Je kan inzenden tot en met a.s. vrijdag (19/4).

Willem Ruys
‘Het verhaal van een jonge vrouw die door haar man gedwongen wordt met hem terug naar Holland af te reizen vanuit Nieuw Zeeland, zodat ze niet meer in de buurt van haar minnaar kan zijn. Maar ook het verhaal van het schip de Willem Ruys, die bijzonder genoeg zelf in dit boek een stem krijgt.’ Lees er meer over in Christie’s reportage.

Kiwi
Christie vertelde eerder: ‘Het boek vertelt over Freya, ze is naar Nieuw Zeeland vertrokken om te trouwen met Herman. Hoewel hij haar niet ongelukkig maakt, is de passie binnen hun relatie ver te zoeken. Dat wat ze mist, vindt ze bij haar pianoleraar. Een Kiwi, zoals haar man de Nieuw-Zeelander minachtend noemt.’

Zeevonk. Foto: Christie Haalboom
Zeevonk. Foto: Christie Haalboom

Wanhoop
‘Ik sla het boek open op een passage waar het schip aan het woord is. Willem vertelt ons over de wanhoop die hij ziet in de ogen van Herman als blijkt dat de Kiwi ook aan boord is en hij zijn vrouw in gesprek ziet met haar pianoleraar. De minnaar is boos, zoekt toenadering, maar ze wijst hem af. Herman vraagt zich af of hij er goed aan gedaan heeft zijn veel jongere vrouw te dwingen terug te gaan naar Nederland. Willem probeert Herman te kalmeren door hem zachtjes te wiegen, maar zijn pogingen lijken averechts te werken.’

Winnen
Wil jij weten hoe dit afloopt? Beantwoord dan de volgende vraag en stuur hem in met onderstaand formulier voor a.s. zaterdag.

De Willem Ruys is een van de tientallen schepen die Indische repatrianten naar Nederland heeft gebracht. Welke andere naam (of namen) heeft dit – noodlottige – schip gehad?

24/4

Naschrift van de redactie: de winnaar is bekend!

Jo van den Broek is de gelukkige en heeft een exemplaar van Zeevonk gewonnen. Tot ver na de sluitingsdatum van deze actie, ontvingen we nog inzendingen. Om teleurstellingen te voorkomen, hebben we de reactiemogelijkheid verwijderd.

Emo over Indonesië

De toekomst van Indonesië volgens Adriaan van Dis en Ahmad Tohari

Ik vind dat ik als derde generatie Indo maar bar weinig over het huidige Indonesië weet. Ik wil mijn kennis over Indonesië wel vergroten, maar de pogingen die ik tot nu toe heb ondernomen, zijn niet heel succesvol geweest. Ik volg op facebook The Jakarta Post en heb wat boeken over moderne Indonesische kunst aangeschaft. En daar houdt het dan ook wel een beetje op. Adriaan van Dis, ook een Indo, heeft onlangs de documentaire reeks ‘Van Dis in Indonesië’ gemaakt, waarmee hij op een laagdrempelige manier Indonesië de Hollandse huiskamers in probeerde te krijgen. Maar ook die serie sprak me niet aan en heeft me niet veel bijgebracht.  Soms doe ik dus gekke dingen, in de hoop dat ik daarna wat meer snap van het land. Afgelopen zaterdag ging ik bijvoorbeeld naar Writers Unlimited waar de ‘toekomst van Indonesië’ zou worden besproken. 

Emo
Oke toegegeven, soms werd ik om onverklaarbare redenen wel emo door de documentaire ‘Van Dis in Indonesië ‘. Vaak door de gekste dingen. Zoals een misplaatst gevoel van heimwee toen ik een palmboom met zijn palmbladeren over de vensters van de voorbij razende trein zag glijden. Vraag me niet waarom. En ja, ik kreeg– en ik wil dit echt niet, hè – tranen in mijn ogen bij een gamelandeuntje waar iemand in het Indonesisch doorheen praatte. Maar verder vond ik de reeks documentaires gewoon een beetje irritant. Van Dis die als verwonderde Indo-Europeaan op ontdekkingsreis gaat tussen al die wonderlijke Indonesische creatures. Zijn blik is teveel: ‘Kijk eens naar die Ander! Die Ander lijkt op m’n oma! En daar word ik zo lekker melancholisch van.’ Eigenlijk blijft Indonesië ver weg. Ik wil Indonesië dichterbij.

Ahmad Tohari (c) Sarah Klerks / Indisch 3.0 2013
Ahmad Tohari (c) Sarah Klerks / Indisch 3.0 2013

De toekomst van Indonesië
Bij Writers Unlimited gaat dezelfde Van Dis in gesprek met Ahmad Tohari over de toekomst van Indonesie. Tohari is een rebel. Hij schrijft over de misstanden en armoede in Indonesië. Hij heeft branie en zegt over zijn schrijverschap: ‘Ik zal door blijven schrijven zolang als ik me boos kan maken.’ Wie houdt er niet van zo’n man? Het gesprek wordt geleid door correspondent Michel Maas en ze gaan dus niets minder dan de ‘toekomst van Indonesië’ bespreken. Misschien zal ik hierdoor eindelijk meer over het moderne Indonesie te weten komen. Ik vraag me wel af of ze in Indonesië ook discussies organiseren waarin de toekomst van Nederland wordt besproken, maar dat terzijde.

Indonesiërs zijn lief
Indonesië kwam wel een beetje dichterbij tijdens het gesprek; er waren Indonesiërs, het ging over Indonesië, er werd Indonesisch gesproken en Van Dis bekende dat hij Indonesiërs lief vindt. Het ging alleen niet over de toekomst van Indonesië. Althans, alleen Tohari sprak over de toekomst. Hij had hoop. Van Dis en Maas wilden liever over de huidige problematiek praten. Corruptie en Islam, daar moest het gesprek over gaan. Oja, en ook beetje over hen zelf: het Nederlandse koloniale bewind in Indonesië. Van Dis had Tohari’s boek Rad van de Regenboog gelezen en was in shock vanwege het vele geweld dat er in voorkomt. Van Dis, zichtbaar aangedaan: ‘Ik vind Indonesiërs de liefste mensen op de wereld. Ze lachen altijd. En dan opeens, uit het niets, kunnen ze zo gewelddadig zijn! Hoe kan dat?’ Wat dacht je hier van, Adriaan: misschien zijn het net mensen? Heb je niet net wekenlang een documentaire over hen gemaakt? Tohari antwoordde trouwens wijselijk dat de Indonesiërs gewoon een beleefd volk zijn.

Writers Unlimited (c) Sarah Klerks / Indisch 3.0 2013
Writers Unlimited (c) Sarah Klerks / Indisch 3.0 2013

West-Europees doof
Het gesprek ging uiteindelijk weinig over de toekomst. Het was meer een ongemakkelijke ontmoeting tussen Oost en West, waarin Oost graag wilde vertellen over Oost, en Oost ook wat mocht zeggen van West, maar waar er niet echt naar Oost werd geluisterd. West wilde zelf praten. Als Maas vroeg of religie een probleem is in Indonesië, en Tohari antwoordde dat religie voor hem  zijn ‘thuis’ is en Islam liefde, was Maas niet tevreden met een dergelijk antwoord. Religie was namelijk wel een probleem, volgens hem. Hij had het zelf gezien.

Naar huis
Genoeg. Ik loop terug naar het station en het is ijs- en ijskoud. Als ik het station bereik, is er weinig hersenactiviteit meer mogelijk, mijn hersenvocht is bevroren. In de etalageruit van de Starbucks zie ik de weerspiegeling van een Marokkaans meisje met Italiaanse features. Alleen is dit Marokkaans uitziende meisje een Indo. En ze vraagt zich af: wat doe ik in dit fucking koude land? Koffie uit Java schenkt verlichting. En natuurlijk wordt er in de rij van de Starbucks weer voorgedrongen door een lange Nederlandse man. Hij weet niet hoe rijen werken, zegt hij. De Indische barista zegt dat hij achteraan mag aansluiten. De Indische barista blijkt Kaapverdiaans te zijn.

'Waar blijft de derde generatie?' We zijn er al!

'The Future of Books'. Foto: www.techeblog.com

Voor het derde jaar op rij geef ik een gastcollege over de Indische derde generatie aan de Universiteit van Amsterdam. In het kader van de collegereeks ‘Indië als postkoloniale herinnering’ discussieer ik met studenten en andere geïnteresseerden die het openbaar college bijwonen. Doodeng, ontzettend leuk en heel leerzaam: voor mijzelf misschien nog het meest.

Uitdaging
In de zaal zitten enkele studenten (achterin) en een grote groep oudere toehoorders (helemaal vooraan). Ik ben benieuwd of er Indische Nederlanders tussen zitten, maar onder de – overwegend Letteren- studenten zijn geen Indo’s. De meeste ouderen hebben een speciale band met het voormalige Indië, hebben er gewoond of hebben Indische familie en kennissen. Deze groep toehoorders van alle leeftijden daagt me uit het in toegankelijke taal te hebben over online communities, hybride identiteiten en post-memory: begrippen uit mijn scriptie over drie generaties Indische identiteitsvorming: Van Pasar Malam tot I Love Indo (2009). Elk jaar is het college een goede reden om te lezen wat anderen recent over dit onderwerp schreven en opnieuw vragen te stellen. Wat staat er nu nog van mijn onderzoek overeind? Hoe profileren jonge Indo’s zich anno 2013?

De derde generatie leeft in een multimediale wereld

Post-herinneringen
Wat drie generaties Indische Nederlanders van elkaar onderscheidt, is de afstand tot bepaalde gebeurtenissen. De eerste generatie heeft Nederlands-Indië zelf meegemaakt, de tweede generatie in mindere mate en de derde generatie helemaal niet. Er is sprake van werkelijke herinneringen bij oudere Indo’s en van ‘post-herinneringen’ bij de jongere generaties: gebeurtenissen die indirect, bijvoorbeeld via verhalen, zijn overgedragen. Een van mijn bevindingen in 2009 was dat de derde generatie haar Indische identiteit anders beleeft en vormgeeft. Naast de Indische bestaan andere gelijkwaardige identiteiten: die van Nederlander, student, filmliefhebber, buurtbewoner. Ook uit de Indische identiteit 3.0 zich passend bij deze tijd: in een multimediale wereld.

'The Future of Books'. Foto: www.techeblog.com
‘The Future of Books’. Foto: www.techeblog.com

Online wereld
Internet speelt een grote rol in de identiteitsvorming van jongeren, ook bij jonge Indo’ s. In mijn scriptie noemde ik daarbij het sociale netwerk Hyves, dat inmiddels op zijn retour is. Hoe snel verandert de online wereld (en wat word ik snel oud)!  Maar het gebruik van sociale media neemt nog altijd toe en brengt iemand van ver weg virtueel dichtbij, iets dat voor de derde generatie bijna vanzelfsprekend is. Zo zocht een verre achternicht, (een kleindochter van mijn opa’s zus, die altijd in Indonesië is gebleven) via Facebook contact met mij, in haar zoektocht naar haar Nederlandse roots!

Hoe treedt Indo 3.0 naar buiten? Bijvoorbeeld door de facebookpagina van Indisch 3.0 te liken, en zo het Indische deel van zijn of haar identiteit tonen aan de buitenwereld. Daarmee profileert de generatie zich niet als eenheid, maar als een uiteenlopende verzameling individuen, die één ding gemeen hebben: een Indische achtergrond.

De derde generatie is weinig zichtbaar in de literatuur

‘Het Indische verhaal is al verteld’
Voorafgaand aan het college was een artikel van Esther Captain meegegeven. Captain was een van de eerste Indische 3.0’ers die over de derde generatie schreef. In haar essay ‘Indo rulez’ (Indische letteren, 2003) bespreekt ze de kritiek van de tweede generatie dat de derde generatie te weinig zichtbaar is in de literatuur. ‘Waar blijft de derde generatie?’, vroeg Indische letteren haar. Captain antwoordt dat ook de tweede generatie schrijvers (Marion Bloem, Adriaan van Dis, Ernst Jansz) rijkelijk laat debuteerde: de meesten naderden de veertig of waren die leeftijd al gepasseerd. Geduld is dus geboden. Daarnaast concurreert de derde generatie met jonge schrijvers van een andere migrantenafkomst. Uitgevers kiezen eerder voor het verhaal van nieuwe Nederlanders: ‘Het Indische verhaal is toch al verteld?’ Ook zegt Captain dat andere tekstuele uitingsvormen, zoals rap-teksten of de in chatrooms gebruikte taal als nieuwe literaire uiting gezien kunnen worden.

Andere verhalen
Natuurlijk, literatuur is de core-business van Indische Letteren. Maar als ik de vraag breder trek, zie ik niet waarom je alleen op papier een Indisch verhaal kan vertellen. Veel jonge Indo’s zijn muzikant, danser, presentator, acteur…Ook zij vertellen een verhaal, maar de manier waarop is anders en ja, ook het verhaal is anders. En al ligt er nog weinig van de schrijvers onder ons  in de boekhandel, online publiceren doet niet meer onder voor publiceren op papier. Dus om de vraag te beantwoorden: ‘Waar blijft de derde generatie?’ Kijk om je heen, we zijn er al!

Verder lezen?
Captain, Esther. ‘Indo rulez!’ (2003) uit Indische Letteren, 18e jaargang, nummer 4.
Iburg, Nora. Van Pasar Malam tot I Love Indo. Identiteitsconstructie- en manifestatie door drie generaties Indische Nederlanders (2010). Uitgeverij Ellessy.

Recensie: De Dubieuzen

Alfred Birney op het omslag van De Dubieuzen © www.alfredbirney.com

Levendige vertellingen van vergeten schrijvers

Alfred Birney brengt opzienbarende boeken van vergeten schrijvers aan het licht waarin het koloniale leven anders wordt omschreven dan in de bekende boeken van bijvoorbeeld Couperus en Multatuli. Geen romantische verhalen over de Gordel van Smaragd met zijn groene sawa’s en mystieke sfeer, maar levendige vertellingen over multiculturele spanningen. Een opvallende bevinding van Birney is dat de boeken geschreven door schrijvers van Indische komaf een ander, meer realistisch beeld geven van deze koloniale tijd.

Fel
In dit essay is Birney soms haast niet bij te houden. Hij vertelt fel en aan de hand van vele voorbeelden over het deel van het Indische verleden dat nieuwe Indische generaties vaak in beperkte mate wordt bij gebracht. In Birneys woorden: ‘Ontkenning van eigen rijkdom is wel de grootste armoe die er bestaat’, wat volgens hem deels de oorzaak is dat het postkoloniale debat in Nederland laat op gang kwam en niet te vergelijken is met landen als de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Problemen rondom ons huidige anti-multiculturele klimaat lijken daarom nieuw maar zijn het in werkelijkheid niet.

Alfred Birney op het omslag van De Dubieuzen © www.alfredbirney.com
Alfred Birney op het omslag van De Dubieuzen © www.alfredbirney.com

Verschillen
Vooral de passages van Dé-lilah, een schrijfster anno 1850, geven een levendige weergave van het complexe bestaan in de kolonie met zijn vele culturele en etnische groeperingen. Zeker wanneer ze vergeleken worden met passages uit boeken van Nederlandse schrijvers van die tijd zie je het verschil. Hieruit blijkt dat Nederlandse schrijvers vaak niet in staat waren om aangelegenheden die voor de Nederlandse cultuur vreemd waren, duidelijk en tegelijkertijd zonder racistische ondertoon uit te leggen, terwijl Indische schrijvers zich hier op respectvolle wijze een weg door baanden. Dat Birney de verklaring hiervoor vindt in het feit dat Indische Nederlanders zich verbonden kunnen voelen met beide zijden van hun roots lijkt me een logische gedachte.

“Ontkenning van eigen rijkdom is wel de grootste armoe die er bestaat”

Dubieus karakter
Ook bespreekt Birney hoe Indische mensen zich toen, maar zeker ook nu, in een spagaat kunnen bevinden. De karakters in de voorbeelden kunnen verkeerd begrepen worden doordat hun uiterlijk en aangenomen instelling niet met elkaar stroken. Het is immers mogelijk dat Indische mensen een heel licht dan wel donker voorkomen hebben, terwijl ze zich meer verbonden voelen met het tegenovergestelde. Dit is ook precies wat hen in verhouding tot de samenleving een dubieus karakter geeft.

Wake up call
Dit boek is voornamelijk een ‘wake up call’ en vraagt de lezer om kritisch en nieuwsgierig te zijn en blijven over ons koloniale verleden. Met dit scherp geschreven essay is Birney recht voor zijn raap, maar blijft hij respectvol tegenover alle verschillende mensen, een zeer prijzenswaardige eigenschap. Wat dat betreft sluit hij zich aan bij de schrijvers die hij opnieuw heeft geïntroduceerd bij het Nederlands publiek.
De Dubieuzen erkent de frustratie onder veel Indische Nederlanders over het soms lage niveau van kennis bij de gemiddelde Nederlander over zijn eigen koloniale verleden. Daarom is het boek iedereen aan te raden die klaar is voor kritiek op de literatuur die het koloniale tijdperk beschrijft. Deze mag dan wel op literair niveau van hoge kwaliteit zijn, volgens de schrijver wordt je echter meegenomen naar een mysterieuze droomwereld in plaats van 100 jaar terug in de tijd.

De Dubieuzen. Alfred Birney. Knipscheer Publishers, Haarlem 2012. 18,50 euro.

 

De Engel van Kebayoran: roman of geschiedschrijving?

Engel-kebayoran Louis Zweers

In tegenstelling tot eerdere publicaties van Louis Zweers, zelfstandig kunst- en fotohistoricus en publicist over Nederlands-Indië/Indonesië, behoort De engel van Kebayoran tot literaire non-fictie, wat dit boek maakt tot zijn debuutroman. Op zoek naar het verhaal voor deze roman en de achtergrond van zijn familie reist Zweers af naar zijn nicht Lily in Bandung, Indonesië. Aan de hand van ontmoetingen met verschillende personen die een belangrijke schakel vormen in de geschiedenis van de familie maakt de auteur een reis door de tijd van het voormalig koloniale Indië tot het Indonesië van nu.

Louis Zweers. Bron: http://www.erasmusmedia.net/master/docenten_profiel_zweers.htmNa de soevereiniteitsoverdracht van Nederlands-Indië in december 1949 vertrekken volgens Zweers bijna 200.000* (Indische-)Nederlanders naar het moederland. Tegen deze stroom in vertrekt Lily, een achttienjarige blonde Hollandse jongedame, in de zomer van 1951 richting Indonesië om de liefde van haar leven achterna te gaan.

In Indonesië gaan in verloop van tijd de antiwesterse ideeën van Soekarno  dusdanig ver dat er geen Europeaan meer veilig is en er een grote uittocht op gang komt waarin de laatste tienduizenden Nederlanders Indonesië uit veiligheidsoverwegingen verlaten. Uiteindelijk is er bijna geen blanke meer te bekennen op Java. Lily’s echtgenoot, Raden Amir, raakt zelf ook steeds meer in de ban van de nieuwe politiek leider Soekarno en ook hun kinderen beginnen zich af te zetten tegen hun ‘blanke’ achtergrond, maar daar laat Lily zich niet door ontmoedigen. Ze heeft gekozen voor Indonesië en haar Amir en daar blijft het bij. Ze is vastberaden om haar (gezins-) leven te doen slagen in Indonesië. Een turbulent leven in de tropen volgt.

Het verhaal is boeiend, dat zeker. Het brengt herkenning met zich mee en roept daardoor vragen op over hoe de situatie voor onze voorouders zou zijn geweest in die tijd, of het vergelijkbaar was met de situatie van Lily en Amir, en hoe het zou zijn als zij net als Lily in Indonesië waren gebleven en wij ook daar opgegroeid zouden zijn in plaats van hier in Nederland. Een Indische familie staat centraal die je op een (voor Indische begrippen) uitzonderlijk persoonlijke wijze meeneemt door een Nederlands-Indische geschiedenis over een periode van pakweg twee eeuwen lang. En daar ligt precies het punt waarom het boek als een roman toch niet heeft kunnen pakken. De grote hoeveelheid aan feiten, jaartallen en de vakkundige behendigheid waarmee de familie in de historische context wordt geplaatst doet af aan het verhaal van de familie zelf waardoor het de lezer moeilijk wordt gemaakt zich mee te laten voeren door de hoofdpersonen in deze roman.

Aan de hand van ontmoetingen met verschillende personen die een belangrijke schakel vormen in de geschiedenis van de familie maakt de auteur een reis door de tijd van het voormalig koloniale Indië tot het Indonesië van nu. Elk persoon heeft een eigen verhaal en neemt een speciale plek in in de geschiedenis van de familie, welke met academische precisie worden ingebed in de historische context van het postkoloniale Indonesië. Juist nu de historische context hét kader biedt voor deze roman is het van essentieel belang dat de gebeurtenissen, jaartallen en aantallen die worden genoemd correct zijn. Dat er bijna 200.000 (Indische-)Nederlanders na de soevereiniteitsoverdracht in 1949 naar Nederland zijn gekomen ligt wat aan de hoge kant als je nagaat dat er in die periode rond de 81.000 repatrianten werden geteld.*

Toch is De engel van Kebayoran veel meer dan een geschiedschrijving alleen. Ondanks de fragmentarische informatie die er over de familie voor handen is, komt door de academische vaardigheden van Zweers een nauwkeurig gereconstrueerde familiegeschiedenis tot stand waarin alle gebeurtenissen, verhalen en personen een eigen plek krijgen in het geheel. Het beeldende taalgebruik van Zweers laat je de dingen zien door zijn ogen. Door zijn oren hoor je het geruststellende gesjirp van de krekels op de achtergrond. Hij laat je voelen, ruiken en proeven en geeft een stem aan het uitzonderlijke levensverhaal van Lily, haar voorouders en haar kinderen te midden van een turbulente geschiedenis in het voormalig Nederlands-Indië tot het Indonesië van nu. Hij geeft een stem aan De engel van Kebayoran.

*Noot  van de redactie: de door Zweers genoemde aantallen komen opmerkelijk genoeg niet overeen met het totale aantal van (bij benadering) 300.000 repatrianten waar de meeste historici in Nederland het over eens zijn, of met het aantal repatrianten dat in 1949 vertrok.

Bestel het boek via Van Stockum en steun Indisch3.nl!

Indische Titaantjes!

Indische Titaantjes!

Zijn er ook Indische Titaantjes, vroegen wij ons af. Vanaf 10 maart is het namelijk weer Boekenweek. In de Moesson van maart vertellen Ed Caffin en ik al over onze favoriete Indische boeken: Goena Goena en De Stille Kracht. Die hebben alleen niets te maken met het thema van de 75e Boekenweek: “Het kind, de jeugd, de jongere.” De CPNB heeft dit gebaseerd op een  novelle van Nescio, Titaantjes (en ik beken, ik heb haar niet gelezen), over het verliezen van de idealen uit je jeugd.

In het Boekenweekmagazine staat een uitgebreid overzicht van boeken over het thema, van De vanger in het graan (wat klinkt dat absurd in het Nederlands!) van J.D. Salinger tot Christiane F. van Kai Hermann & Horst Rieck. Het enige Indische boek dat erin genoemd wordt is Indische Duinen van Adriaan van Dis. Wij verzamelden daarom voor jullie: Indische Titaantjes!, in willekeurige volgorde. Wie vult aan?

Matabia (Bloem)
Matabia (Bloem)

1. Matabia/ Marion Bloem (1990)
Kinderboek van Marion Bloem waarin Sylvia, tijdens een lange donkere nacht op haar kleine broertje en zusje moet passen. Het huis is vol enge geluiden: de trap kraakt, de koelkast kreunt. op zolder sluipt een inbreker rond. het ritselt in de kelder… Het is doodeng totdat Sylvia besluit haar matabia te zoeken. Die zal haar beschermen en dan kan er niets meer gebeuren.

Bestel de voorlees-CD

Tjon (Holman)

2. Tjon/ Theodor Holman (2007)
Tjon is het verhaal van een Indische jongen die overeind probeert te blijven in een omgeving vol leugens en gevaar. Hij is speelbal van treiterijen van zijn oudere broer Joost, heeft een vader die kampt met de spoken uit het verleden van zijn Japanse gevangenschap en een moeder die hem beschermt hem met haar sussende liefde.

Bestel het boek

Oeroeg (Haasse)

3. Oeroeg/ Hella Haasse (1948)
De vriendschap tussen een Indonesische jongen, Oeroeg, en de zoon van een Nederlandse administrateur in het Nederlands-Indië van voor de Tweede Wereldoorlog. De Nederlandse jongen keert na een studie in Delft terug in het Indië dat nog net geen Indonesië is geworden en merkt dat hun verwijdering is uitgegroeid tot een kloof.

Bestel de Nederland-Leest-editie

Nathan Sid (Van Dis)

4. Nathan Sid/ Adriaan van Dis (1983)
De familie Sid leeft in een repatriantenhuis aan zee, met afgedankte meubelen, Rode Kruis-dekens, Indische mensen, Maleise woorden en Oosterse geuren. Adriaan van Dis (1946) groeide op in eenzelfde huis in Bergen aan Zee, met zijn drie Indische halfzusjes, vader, moeder en enkele andere repatriantenfamilies. Nathan Sid is gebaseerd op Van Dis’ eigen jeugdherinneringen. De novelle kwam voort uit een kookrubriek in NRC Handelsblad, waarin de auteur schreef over de maaltijden van vroeger: de Hollandse aardappels van zijn moeder versus de Indische rijsttafels van zijn vader.

Bestel het boek

Bestel de luistercd

Kind in Surabaja (Van Dort)

5. Kind in Surabaja – Indische herinneringen/ Wieteke van Dort (2003)
Het verhaal speelt zich af in 1948-1949, het naoorlogse jonge Indonesië. Het ademt de sfeer van het authentieke Nederlands-Indië, waar velen nog zo’n heimwee naar hebben. Wieteke van Dort verplaatst zich in haar eigen kleutertijd en verwondert zich over de warmte, de schoonheid, en de zuiverheid van haar geboorteland. Met oude familiefoto’s en zelfgemaakte pentekeningen.

6. Menno’s Indisch-prentenboek : uit het dagelijksche Indische leven van het Indische kind : met versjes voor de jeugd (1924)

Menno's prentenboek

Blanke kinderen worden door baboe gewassen, ze rijden naar de passar, bezoeken de toko Chinees, de kebon haalt water, de auto gaat naar de garage, de kinderen spelen met de oude huisboy, een bruin en een wit kindje zitten bij een po, ze gaan paardrijden in de bergen, zien een koelie sjouwen, eten rijst en gaan slapen. Tot slot gaan ze op verlof naar Holland en baboe gaat mee.

Indië vaarwel (Schomper)

7. Indië vaarwel/ Pans Schomper (1994)
Biografie over de eerste twintig levensjaren van Schomper in het voormalig Nederlands Indië (Indonesië) waar het leven paradijselijk was, totdat de Tweede Wereldoorlog, met de komst van de Japanners, zijn leven in een volkomen chaos veranderde.

Bestel het boek

Bestel de luistercd

Vervlochten Grenzen – Marion Bloem

929021AP_Bloem_VervlGrenzen:Bloem Vervlochten 20 vraIn haar twaalfde roman beschrijft Marion Bloem door de ogen van drie verschillende personages de intrigerende geschiedenis van een Indische familie. In een vlotte stijl wordt langzaam maar zeker het verhaal verteld van drie generaties, aan de hand waarvan de ingewikkelde verhouding tussen Indië, Indonesië en Nederland duidelijk wordt.

Als Senne Portier, een van de vertellers in het boek, uit Indonesië vertrekt, is ze net achttien. Haar hele leven woonde ze in Azie, maar als haar vader Ray onverwachts overlijdt besluit ze om een tijd bij haar grootouders in Nederland te gaan wonen. Daar probeert ze het levensverhaal van haar opa, een ex-KNIL militair, op te schrijven. Op zijn sterfbed heeft hij spijt van zijn keuze voor Nederland na de onafhankelijkheid.

Op het zelfde moment dat Senne naar Nederland vertrok, gaat haar oudere broer Dian vanuit Nederland naar Indonesië om de beschuldigingen van overspel aan het adres van hun vader te weerleggen. Per toeval ontmoet hij in Jakarta Bodo, een oudere kennis van de familie Portier. Vanuit het perspectief van deze eigenzinne, oudere Indische man wordt de zoektocht naar de vermeende minnares van de vader van Dian en Senne beschreven.

Terwijl Senne samen met haar oma voor haar opa zorgt, probeert ze zijn aangrijpende levensverhaal te reconstrueren. Ondertussen doet ze op internet vergeefse pogingen haar onbereikbaar geworden liefde in Indonesië te traceren. Dan blijkt dat opa Portier zelf ook zijn levensverhaal heeft opgeschreven. Via haar tante krijgt ze papieren in haar bezit waarvan bijna niemand het bestaan weet. Het bevat ontroerende beschrijvingen van zijn ervaringen in het Jappenkamp, het werk aan de Birma-spoorlijn, de beginnende revolutie Indonesië en de daaropvolgende worsteling met zijn nieuwe identiteit.

Vervlochten Grenzen leg je -eenmaal opengeslagen- niet makkelijk meer weg. Zoals in het werk van Marion Bloem vaker het geval is, lopen er verschillende verhaallijnen naast elkaar die uiteindelijk een verhaal vertellen. Het is zorgvuldig opgebouwd waardoor de samenhang tussen de verschillende lijnen snel duidelijk wordt.

Net als in haar eerdere verhalen legt Bloem de meeste nadruk op de Indische geschiedenis, maar anders dan in haar andere boeken krijgt de jongere generatie –opgroeiend in een wereld waarin grenzen makkelijk vervagen- veel aandacht. Bovendien laat ze het Indonesië van nu een belangrijke rol spelen. Ze neemt de lezer gemakkelijk mee op de dappere zoektocht van een jongere generatie naar de levensgeschiedenis van de oudere doordat ze die zoektocht overtuigend en integer beschrijft. Tegelijkertijd laat ze op subtiele wijze zien hoe de familie, zoals veel andere Indische families, geworteld is in twee werelden.

Marion Bloem – Vervlochten Grenzen – de Arbeiderspers (2009) (gebonden) – 288 blz

Bestel het boek

Als jij het boek gelezen hebt, laat weten wat je er van vindt door een commentaar bij dit bericht achter te laten!