Slag in de Javazee anno 2012

Charlene Vodegel 2006
Charlene Vodegel 2006
Charlene Vodegel in Surabaya in 2006

Het is vandaag 70 jaar geleden dat de Slag in de Javazee plaatsvond. Prins Willem-Alexander en vele anderen herdenken deze slag vandaag. In de Kloosterkerk in Den Haag begint om 11:00 uur een herdenkingsdienst. Charlene Vodegel (29), kleindochter van een van de 1600 gesneuvelden, was er graag bij geweest.

De Slag in de Javazee heeft de afgelopen dagen ongekend veel aandacht gehad. Doordat Koningin Beatrix bij haar in coma verkerende zoon Friso blijft, komt “PWA”. Eerder deze maand al, richtte Diederik van Vleuten landelijk de aandacht op dit moment. Maar wat is die slag eigenlijk?

Om Nederlands-Indië te beschermen tegen Japan, heeft  Nederland, samen met Amerikanen, Britten en Australiërs, een aanval op zee geopend in de nacht van 27 op 28 februari 1942. Met dramatische afloop: van de 41 schepen schepen zijn, op vier Amerikaanse torpedobootjagers na, alle schepen ten onder gegaan. Opvarenden van onder andere de Hr. Ms.Java, Hr.Ms.Kortenaer en Hr.Ms. De Ruyter, zijn, samen met commandant Karel Doorman, gesneuveld.

Oorkonde voor grootvader Vodegel (c) Charlene Vodegel
Oorkonde voor grootvader Vodegel (c) Charlene Vodegel

De opa van Charlene Vodegel (29 jaar) uit Spijkenisse was een van deze 1000 slachtoffers. Ze vertelt: “Mijn vader heeft als vierjarige zijn vader verloren aan de Slag in de Javazee. Mijn opa was in dienst van de Koninklijke Marine als militaire matroos op het schip De Ruyter. Ter nagedachtenis heeft mijn vader een oorkonde ontvangen van de Ministerie van Marine in 1951 voordat hij repatrieerde naar Nederland. Als kleindochter ben ik mij meer gaan verdiepen in deze gebeurtenis nadat wij werden uitgenodigd om aanwezig te zijn bij de huldiging van de namen van de gesneuvelden. Het was een eer om daarbij aanwezig te mogen zijn. ”

In Indonesië is in 2006 het bestaande Karel Doormanmonument uitgebreid, vertelt Charlene. “Voor studie was ik toevallig in Surabaya.  De Oorlogsgravenstichting heeft een initiatief genomen na 64 jaar om het Karel Doormanmonument compleet te maken met bronzen platen met daarop de namen van alle oorlogsslachtoffers van de Slag in de Javazee.  Het ereveld in Surabaya heet Kembang Kuning.  De Slag in de Javazee wordt hier herdacht het Karel Doormanmonument, dat onthuld werd in 1954. Er vindt nooit een speciale herdenking plaats in Indonesië, alleen in 2006. Precies toen ik er was! Het kan toeval zijn of niet, maar ik stelde mezelf de vraag: ‘Waarom vond deze officiële plechtigheid pas plaats na 64 jaar op het moment dat ik in Surabaya was?’ Het voelde voor mij als een soort van bescherming, dit gevoel is lastig te verwoorden.”

Militair eerbetoon bij de onthulling van het vervolmaakte monument (c) Charlene Vodegel, 2006
Militair eerbetoon bij de onthulling van het vervolmaakte monument (c) Charlene Vodegel, 2006

Haar vader, Arthur Vodegel, is onlangs overleden. Defensie heeft Charlene en haar moeder niet uitgenodigd.  “Twee weken geleden las ik op internet dat er een herdenkingsdienst zal plaatsvinden ter ere van de 70e herdenking van de Slag in de Javazee.  Ik stond even stil bij het feit waarom wij als nabestaanden geen uitnodiging hebben ontvangen.  Om een uitnodiging te mogen ontvangen voor deze herdenking heeft voor iedereen een ander soort betekenis. Het gaat mij vooral om de geschiedenis achter deze gebeurtenis en de impact op het leven van de nabestaanden. Aangezien mijn vader op jonge leeftijd zijn vader heb moeten missen , heeft hij nooit kunnen ervaren wat een vader betekent in het leven van een kind.

Arthur Vodegel bij het monument voor de Slag in de Javazee. Surabaya, 2006 (c) Charlene Vodegel
Arthur Vodegel bij het monument voor de Slag in de Javazee. Surabaya, 2006 (c) Charlene Vodegel

Charlene heeft afgelopen vrijdag een laatste poging gewaagd om bij de herdenking bij te kunnen wonen, maar het mocht niet meer baten. “Misschien is ‘trots zijn’ om een nabestaande te zijn van de Slag in de Javazee niet het juiste woord. Maar het behoort tot de Indische geschiedenis  van mijn familie, en dat is toch iets om trots op te zijn.”

In de keuken: moderne medicijnvrouw Daisy Thé

Jamu Jen/ Daisy The (c)Indisch3.0/Tabitha Lemon 2012
Jamu Jen/ Daisy The (c)Indisch3.0/Tabitha Lemon 2012
Jamujem/Daisy Thé (c)Indisch3.0/Tabitha Lemon 2012

Ditmaal maken we een uitstapje naar een wat minder voor de hand liggende keuken, die van de Jamu’s. Jamu’s zijn kruidendrankjes en –mengels die door Indonesische medicijnvrouwen verkocht worden aan iedereen die ziek is, of wel wat weerstand kan gebruiken. Daisy, ofwel Jamujem, heeft het stokje overgenomen van haar grootmoeder. Inmiddels heeft Daisy haar eigen mindstylepraktijk, en hoopt zij met haar kennis over geneeskrachtige kruiden, voeding en planten andere mensen te kunnen helpen.  

Foto’s: Tabitha Lemon

Jamu Jen/ Daisy The (c)Indisch3.0/Tabitha Lemon 2012
Jamujem/Daisy Thé (c)Indisch3.0/Tabitha Lemon 2012

Daar ben ik mee opgegroeid
“Als kind logeerde ik vaak bij mijn oma, waar ik zag hoe zij haar brouwseltjes maakte voor zieke mensen. Aan mijn moeder vroeg ik wat deze brouwseltjes eigenlijk waren, alles wat ik zag waren vieze bladeren en dat stonk! Uhl! Wat doet oma eigenlijk? Mijn moeder vertelde mij dat deze maaksels gebaseerd waren op recepten die oma had meegenomen vanuit Indonesië. Oma vertrouwde doktoren en de westerse medicatie niet, en maakte daarom haar medicijnen zelf. Van kleins af aan kreeg ik deze mengsels ook toegediend. De realisatie oh is dat Indonesisch, kwam pas later.In Indonesië kent elk eiland medicijnvrouwen, die Jamu Gendong heten, en Jamu’s verkopen. De bekendste zijn de Javaanse Jamu’s, tot in het Royal Palace zijn zij bekend. Als kind stond ik er niet bij stil dat jamu’s medicijnen waren. De Jamu-traditie is een orale traditie, mijn oma heeft haar kennis overgedragen op mijn moeder. Ik heb onbewust weer veel kennis opgedaan door veel te logeren bij mijn oma. Vervolgens gaf ik vriendinnetjes advies over kruiden, theetjes en smeerseltjes. ‘Hoe weet je dat?’ Vroegen de mensen dan, waarop ik antwoordde: ‘Daar ben ik mee opgegroeid!’

Dat doet mijn oma dus
“Toen ik een paar jaar geleden voor het eerst in Indonesië was, kwam ik erachter dat JAMU een hele lifestyle omvat! Ik sprak er met verschillende vrouwen over diverse Jamu-stromingen. Sommigen willen jamu’s commercieel maken. Maar je hebt ook de oude kern, van oma’s en moeders, die vinden dat jamu’s onderdeel uitmaken van een oude traditie en dat dit geen naam hoeft te hebben. Jamu Gendongs lopen in Indonesië rond met kleine flesjes en Jamu’s in een grote mand op hun rug, ondertussen ‘jamu, jamu, jamu’ roepend. Je kunt dan bij hun een JAMU kopen. Ik bedacht me: Oh dat doet mijn oma dus ook, maar dan gewoon thuis. Daar kwam ook de realisatie dat mensen in Nederland hier ook baat bij zouden kunnen hebben. Zo kende ik veel mensen in mijn omgeving met huidirritaties, ikzelf had daar ook last van. In plaats van het gebruik van hormonencrème stapte ik over op de JAMU-recepten die ik nog kende van mijn oma. En dit hielp!”

Jamu Jen/ Daisy The (c)Indisch3.0/Tabitha Lemon 2012
Jamujem/Daisy Thé (c)Indisch3.0/Tabitha Lemon 2012

Je lichaam en geest zijn één
“Jamu’s zijn gebaseerd op de natuur en over het algemeen dient djahé als hoofdingrediënt, het verwamt je lichaam, doodt bacteriën en voedt de weerstand. Tamarinde wordt ook vaak als een basisingrediënt gebruikt, en gula djawa dient om de bittere smaak van Jamu’s tegen te gaan. Voor bijna alles heb je wel een jamu. JAMU is eigenlijk het begin van alle medicijnen, maar dan uit de natuur, er komt niets chemisch bij kijken. Het kan zowel een drankje als een poeder zijn. Als het gaat om een smeerseltje, dan gebruik je een vijzel om alle ingrediënten fijn te maken, zo één die je ook gebruikt om sambal te maken. Bijvoorbeeld: gember, laos, bloemen en aloë vera, dit maal je in de vijzel tot een dikke substantie die uitgesmeerd kan worden. Zelf gebruik ik alleen nog maar JAMU, geen westerse medicatie. Ten opzichte van mijn leeftijdgenoten lijk ik ook minder gezondheidsproblemen te hebben. Door Jamu’s te drinken blijf ik sterk, net zoals de havenwerkers in Indonesië die elke ochtend een JAMU drinken. Indonesische vrouwen zien er ook altijd fris en fruitig uit! Dat komt ook door de Jamu’s! Het is niet alleen je gezondheid, je lichaam en geest zijn één.”

 

Verhalenwedstrijd 'HWWGV'

Hier Wordt Wat Groots Verricht verhalenwedstrijd (c) Indisch3.0/ Kirsten Vos 2012

Hier Wordt Wat Groots Verricht verhalenwedstrijd (c) Indisch3.0/ Kirsten Vos 2012
Wat is het mooiste verhaal van jouw Indische grootouders?

Stuur hun verhaal over Indië op en win! Indisch 3.0 organiseert, met medewerking van Diederik van Vleuten, een verhalenwedstrijd. Ben jij tussen de 16 en 36 jaar en heb jij een verhaal van je grootouders over Indië? Dan kan jij meedoen.

Wat kan je winnen?

De inzenders van de drie mooiste verhalen krijgen een publicatie van het verhaal op Indisch3.0, een mini-interview in Moesson en een door Diederik van Vleuten gesigneerde dvd van Daar Werd Wat Groots Verricht. Daarnaast ontvangen de inzenders van de vijf genomineerde verhalen twee vrijkaarten voor de vierde kumpulan in mei (tevens prijsuitreiking) van Indisch3.0. Tenslotte: de twee inzenders die niet in aanmerking komen voor de hoofdprijs, ontvangen beiden een dinerbon voor twee bij Restaurant Blauw, aangeboden door Blauw en Asia Gastronomica.

Hoe kan je meedoen?

Stuur voor 13 april 2012* het mooiste verhaal dat je grootouders ooit hebben verteld over Indië op naar redactie@indisch3.nl. Het kan gaan over hoe ze elkaar ontmoet hebben, maar ook over iets heel anders; het dagelijks leven, het kamp, de bersiap. Tempo doeloe of tempo keras – alles mag.

Zorg dat het maximaal 1250 woorden groot is en sluit een foto of afbeelding bij, die voor jou te maken heeft met het verhaal. Vermeld in je mail je geboortedatum, je naam, adres en telefoonnummer.

Op 20 april 2012 maken we de vijf genomineerde verhalen bekend. Diederik van Vleuten zal elk verhaal voorzien van zijn commentaar. Bezoekers van onze website bepalen vervolgens welke drie verhalen winnen.

Wordt jouw verhaal genomineerd? Zorg er dan dus voor dat voor 1 mei a.s. zoveel mogelijk mensen op jouw verhaal stemmen. Op 4 of 11 mei 2012, tijdens de vierde kumpulan van Indisch3.0, maken we de drie winnaars bekend.

*verlengde inzendtermijn ivm de feestdagen

Waarom organiseren we deze wedstrijd?

Met de presentatie van de dvd van ‘Daar werd wat groots verricht’ van Diederik van Vleuten, komt deze succesvolle theatershow tot een einde. Het idee voor deze succesvolle voorstelling, over het verlies van Nederlands-Indië, is ontstaan na het lezen van de memoires van de oud-oom van de theatermaker. Wij, net als Diederik van Vleuten, vinden het belangrijk dat jongeren het verhaal van hun Indische grootouders kennen. Wie weet op welke geweldige ideeën jullie dan komen. Daarom heet de verhalenwedstrijd, met een knipoog, Hier Wordt Wat Groots Verricht.

Diederik van Vleuten vertelt zelf over zijn theaterprogramma:

Valentijnsdag: opwarmen met een heerlijk kopje Bandrek

Het is koud buiten en Valentijnsdag staat op de stoep! Jij en je partner kunnen dus wel wat ‘opwarming’ gebruiken. Indisch3.0 weet hier wel een oplossing voor: een Afrodisiac Jamu. Een traditioneel Indonesisch drankje, tevens heilzaam voor je lichaam, genaamd Bandrek.

 

Bandrek is een traditionele drank, gemaakt voor het regenseizoen in Indonesië. Oorspronkelijk was het een Sundanees drankje om warm te blijven gedurende de koude winternachten. Bandrek bestaat voornamelijk uit gember, dat geassocieerd wordt met medicinale krachten die antiseptisch, zuiverend, slijmoplossend en pijnstillend werken. Maar gember wordt ook al generaties lang gebruikt om het libido en de bloedcirculatie te stimuleren, een ideale traktatie dus voor jou en je partner op Valentijnsdag!

 

Benodigdheden

  • Een paar grove stukken gember
  • 1 liter water
  • Een handjevol cardamom (heel)
  • 3 eetlepels kaneel of 5 kaneelstaafjes
  • Javaanse suiker naar smaak
  • 8 kruidnagels
  • 1 Spaanse peper
  • 1 blik gecondenseerde melk
  • 1 stengel sereh
  • 1 pandanblad
  • Geraspte kokos naar smaak

 

Bereidingswijze

Schil de gember, snij deze in dunne reepjes en rooster ze in een pannetje. Was de Spaanse peper en snij deze in dunne stukjes. Kneus de sereh. Kook één liter water in de waterkoker en giet dit in een ruime pan. Voeg de kaneel, cardamom, kruidnagels, pandanblad, sereh, Spaanse peper en Javaanse suiker toe aan het water. Laat het geheel zachtjes 20-25 minuten koken. Voeg hierna de geraspte kokos naar smaak toe. Laat de drank zachtjes verder koken tot de geur die er vanaf komt als één geheel ruikt. Zeef de drank voor het serveren, en giet er gecondenseerde melk bij naar smaak.

 

Fijne Valentijnsdag!

 

Dit recept hebben wij gekregen van Jamujem. Volgende week kun je op de website een interview lezen met deze moderne medicijnvrouw, ofwel Daisy Thé, over de oorsprong en achtergrond van Jamu’s.

 

Moessoncolumnist Calvin Michel: Indisch in Indonesië

Moessoncolumnist Calvin Michel

Enige tijd schreef Calvin Michel de Wilde uit Indonesië columns voor Moesson. Misschien heb je er wel eens een gelezen… Calvin ontdekte kort geleden dat hij Indische roots heeft. In zijn columns in Moesson ging hij op zoek naar wat dat precies voor hem betekent. Wij waren benieuwd naar wat hij nog meer te vertellen heeft. Ed Caffin interviewde hem in Indonesië.

Header image foto: Hanneke Mennens voor Moesson

In je columns voor Moesson was je op zoek naar wat het betekent om Indisch te zijn in Indonesië. Kun je daar inmiddels al iets over concluderen?
‘Moeilijke vraag! Allereerst is in moderne Indonesië de term ‘Indisch’ eigenlijk niet meer zo gangbaar. Ook kent de jongere generatie de geschiedenis niet goed. Dat maakt het lastig voor jongeren met Indische roots om die als zodanig te herkennen. Bovendien is de term “Indo” inmiddels weggeraakt van zijn oorspronkelijke betekenis. Tegenwoordig betekent het dat je een gemengde afkomst hebt en dat een van de ouders een rijke expat is. Omdat je relatief weinig Indo’s tegenkomt, kennen de meeste mensen ze alleen als beroemdheden: de helft van de Indonesische soapies en filmsterren is van gemengd bloed. De term Indo wordt daarom meestal geassocieerd met iets elitairs. Dat vind ik heel jammer.’

Waarom vind je dat jammer?
‘Het is historisch gezien niet juist. De oudere generatie weet het verschil wel, maar de jongere generatie heeft geen idee. Ook leeft bij de jongere generatie de hardnekkige opvatting dat als je er niet Indo genoeg uitziet, je niet Indo genoemd mag worden. Die mythe zou ik graag de wereld uithelpen.’

Op welke manier heb je het over je Indisch-zijn met anderen?
‘Doordat ik ben opgegroeid als lid van de Chinese gemeenschap, een belangrijke minderheidsgroep in Indonesië, was het makkelijker voor me om me te identificeren met de Indogemeenschap toen ik mijn Indische roots ontdekte. Mijn Chinese achtergrond heeft vroeger nooit aandacht gekregen, mijn familie heeft veel van die cultuur losgelaten. Zo heb ik bijvoorbeeld geen Chinese naam gekregen. Ik zou niet willen dat hetzelfde gebeurt met mijn Indische achtergrond. Die wil ik graag levend houden.’

Moessoncolumnist Calvin Michel
Calvin Michel in Indonesië

Hoe doe je dat dan?
‘Ik vind het Indische inmiddels een belangrijk onderdeel van mijn identiteit. Maar veel van mijn generatiegenoten met Indische roots weten hier niets van. De oudere generatie heeft weinig van de Indische identiteit en het culturele erfgoed doorgegeven. Jongere Indo’s zoals ik moeten dat zelf ontdekken. En het is vervolgens aan ons om die Indische identiteit levend te houden. Al is het maar op een symbolische manier. Ik probeer dat op mijn manier in ieder geval te doen. Ik ben bijvoorbeeld van plan Nederlands te leren en ga een boek te schrijven over de geschiedenis van mijn familie zodat mijn kinderen daar later over kunnen lezen. En wie weet geef ik ze wel een Nederlandse naam!’

Tot slot: wat doe je naast het schrijven voor Moesson?
‘Ik werk nu als onderzoeksanalist bij een bedrijf in Jakarta. Ik heb International Relations gestudeerd en zou later graag nog een postgraduate studie International Relations of Economic Development willen doen. Ook wil ik blijven schrijven over de Indische geschiedenis en cultuur. Daar is nu te weinig aandacht voor in Indonesië vind ik. Ik wil bijvoorbeeld graag dat belangrijke gebeurtenissen als de bersiap en de repatriëring in de Indonesische geschiedenisboeken komen. Ik schrijf voor een Engelstalige Indonesische krant en dat is een mooi podium om hier aandacht voor te vragen.’

Wil je meer weten van Calvin? Zijn columns verschenen elke maand in Moesson. Je kunt ook contact met hem opnemen: calvinmichel@gmail.com