In beeld: de Indolink op pindaKAAS

Pindakaas light festival (c) 2010 Indisch 3.0/ Armando Ello

Fotografie: Armando Ello

Op het Pindakaasfestival in Den Bosch (2008) heb ik scherpe kritiek geleverd. Tijdens die eerste editie van het festival voor ‘jongeren met wortels in Indonesië’, stonden vijftig-plussers te discussiëren over ‘De Indo bestaat niet’. Toen de pindaKAAS-organisatie ons deze zomer vroeg om op de light-editie een talkshow te verzorgen, heb ik er dus bewust voor gekozen om zelf de presentatie te doen: eerder had ik veel tinka’s gehad. En: niet alleen zeggen maar ook doen, is een van mijn motto’s.

Indisch 3.0 op PindaKAAS Light (25-9-2010)

Daar zat ik dus afgelopen zaterdagavond, op het podium in het Scheltema Complex in Leiden, samen met een Indo, een Surinaamse Javaan en een Molukse. Het lijkt wel een slechte mop, zoals ik ook die avond zei, over drie mensen die in de Kalverstraat lopen. Maar goed. Mooi was dat de kritiek die ik in 2008 uitte op de naam Pindakaas, door mijn drie gasten ongedaan gemaakt werd. “Een leuke naam, goed gevonden”, klonk het instemmend. Fotograaf Armando Ello maakte er een reportage van. Later deze week vinden jullie ook een videocompilatie op deze site.

Nog opvallender dan in 2008 vond ik het grote aantal tweede generatie Indo’s ten opzichte van het aantal jongeren. Ook de aanmeldingen via onze site vielen tegen. Waar zou dat mee te maken hebben?

Tuinafval – Indisch in een studentenhuis (3)

Als je me ergens ’s nachts voor mag wakker maken is het wel eten. En in het bijzonder rendang. Het recept van mijn oma’s rendang is dan ook een mijn bezittingen waar ik het meest trots op ben. Wanneer ik weer eens besluit twee dagen in de studentenkeuken met zeer beperkte middelen door te brengen om dit heerlijke recept werkelijkheid te laten worden, heb ik gegarandeerd de volledige aandacht van mijn huisgenoten.

Indisch in een studentenhuis (foto: HH/ edit Kirsten Vos)

Deze aandacht heb ik pas op het punt dat alle ingrediënten zich in de pan bevinden. Als ik nog de klapper sta te roosteren of het vlees aan het snijden ben maken mijn huisgenoten zich met een rotgang uit de voeten. Ze hebben totaal geen idee wat voor arbeid er vooraf gaat aan het maaltje dat ze twee dagen later met reuzenhappen verorberen.

Als het pruttelstadium dan eindelijk bereikt is, wordt met regelmaat de deksel van de pan gelicht om het huis te vullen met de heerlijk geur en de neus eraan tegoed te doen. Mijn huisgenoten willen allemaal even een hapje proeven, als is het maar ‘de marinade’. Met Indisch temperament geef ik ze dan een tik op de vingers en beveel ze te wachten tot ik groen licht geef.

Eenmaal is het mij overkomen dat ik niet alle ingrediënten in huis had. Even wilde ik mijn schouders ophalen, maar mijn oma gaf mij post mortem te verstaan dat alle bestanddelen even belangrijk waren. Ik moest er dus aan geloven. Voor de time being plaatste ik alle benodigdheden in de koelkast. Behalve de daun salam. Die liet ik op de snijplank op het aanrecht liggen. Ik stormde het huis uit en racete op mijn fiets naar de binnenstad.

‘Zo zeg, ben je weer bezig?’ vroeg mijn huisgenoot met een veelbetekenende glinstering in zijn ogen. Ik knikte glimlachend en liep de keuken in met mijn plastic tokotasje. Mijn huisgenoot verdween en ik ging aan de slag. Niets vermoedend zong ik met de radio mee, het ging goed en dit zou mijn lekkerste rendang tot nu toe worden. Ik voelde het.

Tot: ‘Máááááárk!!!!’

Mijn salam ontbrak, ik was mijn salam kwijt, het was de laatste die ik in huis had. Vragend keek ik mijn in allerijl toegesnelde huisgenoot aan.

‘Sorry, heb ik weggegooid. Ik dacht dat het tuinafval was. Ik begreep al niet waarom het op de snijplank lag.’ Met hangende schouders trok ik mijn jas weer aan en fietste weg.

‘Iets Indisch’ (1)

Soms droom ik heftig. Niet eng, maar wel dat ik met terugwerkende kracht bang word. Want heel soms zie ik dingen die ik liever niet zie. Dat is wel eng. Laat ik voorop stellen dat ik absoluut niet (bij-)gelovig ben. Ik geloof niet in leven na de dood en denk niet dat er meer is tussen hemel en aarde, maar ik weet wel dat ik alles uit deze column niet heb verzonnen. Hoe nuchter ik ook ben, ik ben niet blind.

Dromen

Iets Indisch, zo noemt mijn moeder het. Ze zegt dat ik het van oma Neumann heb geërfd.

Mijn ouders wonen in een fijn huis, maar toch is het geen plek waar ik graag ’s avonds laat als laatste naar bed ga. Als ik alleen ben lijkt het net of er een koud briesje langs mijn lichaam waait. Die sfeer zorgt ervoor dat ik op mijn hoede ben, alhoewel ik me er niet onveilig voel. Afgelopen weekend sliep ik er voor het eerst sinds maanden weer eens en het was in de nacht van zaterdag op zondag meteen mis in mijn dromen.

Ik droomde dat een vriendin van mij ging bevallen. Geen gekke gedachte, want ze was zwanger. Normaal gesproken houd ik zoiets voor mezelf en wil ik achteraf weleens zeggen dat ik het allemaal al wist omdat ik erover had gedroomd. Borstklopperij van het zweverigste soort. Dit keer besloot ik het mijn vrouw van tevoren te vertellen. ,, Puntje, puntje is vannacht bevallen of gaat dat vandaag doen!’’, zei ik lacherig. Dat lachen verging mij snel maandagochtend toen ik een sms ontving dat die vriendin inderdaad de dag daarvoor was bevallen. Om 23:37 uur, dus weliswaar op de valreep, maar wel precies binnen het tijdskader van mijn voorgevoel. Natuurlijk was ik blij, maar de bewuste vriendin had van mij wel een dag eerder of later mogen baren.

Misschien is mijn ouderlijk huis een ideale plek voor dit soort dromen. De allereerste droom die ik me herinner heb daar ook gedroomd. In 2003 ga ik een avond naar schouwburg. Die nacht droom ik mij op het herentoilet van datzelfde theater. De deur gaat op en mijn Indische opa komt binnen. ,,Ben je ons vergeten?”, vraagt hij. ,,Hoezo”, antwoord ik. ,,Jullie zijn toch dood?” Op dat moment zwaait nogmaals de deur open en staat ook oma in de ruimte. Einde droom. De dag daarna bleek het precies een jaar geleden te zijn dat oma overleed. Opa stierf kort na haar dood van verdriet.

Op één of andere manier heb ik dit soort dromen/ervaringen alleen met mijn opa’s en oma’s. Neem bijvoorbeeld mijn Hollandse oma. Een paar weken na haar overlijden overkwam mij, wederom bij mijn ouders, het volgende:

Het was bijna Kerst. Omdat ik nog genoeg werk te verzetten had voor de laatste loodjes van mijn studie, was ik ’s nachts nog aan het typen op de bovenverdieping. Opeens hoorde ik iemand mijn naam roepen. Heel zacht. ,,Patrick… Patrick…” Misschien is het van belang te zeggen dat ik in die tijd geen druppel alcohol dronk, dus daar lag het niet aan. Toen ik het roepen bleef horen ben ik in het donker de trap afgelopen. Iets wat ik in dat huis niet graag doe, maar het was een soort trance. Ik deed het gewoon. Wat ik toen zag kan ik nog steeds niet verklaren. En wat mij betreft hoeft dat ook niet. Noem het de kracht van de geest of desnoods vermoeidheid, maar ik was nog niet beneden of daar zat ze. Aan de keukentafel, met een sigaret in haar hand: mijn oma.

(Wordt vervolgd)

Indolink op Pindakaas light

Op het pindaKAAS light-festival in het Scheltema-complex in Leiden verzorgde Indisch3.0 gisteravond de talkshow “Indolink”. De talkshow ging over de vraag hoe Indonesië een verbinding vormt tussen jonge generaties Javaanse Surinamers, Indo’s en Molukkers in Nederland. Te gast waren Esther Hulst (Moluks), Emma van der Klooster (Indisch) en Patrick Ranopawiro (Javaans Surinaams). De podiumpresentatie was in handen van Kirsten Vos. Vanuit het publiek werd er tijdens de show getwitterd via #indolink.

Wat is de overeenkomst tussen een Indo, een Molukker en een Javaanse Surinamer?

Emma, Patrick, Esther en Kirsten

Alle drie de podiumgasten hebben roots in Indonesië.  Maar wat hebben een Javaanse Surinamer, een Indische en een Molukse verder gemeen? In ieder geval een paar dingen : ze hebben ‘iets’ met het land en komen er graag. Ook vinden ze eten heel belangrijks. “Eten, elke anekdote die er onze familie wordt verteld, begint met eten”. Geen van allen gebruikt overigens Conimex. “Dat smaakt niet zoals het hoort te smaken!” “En vinden jullie een Nederlander in een Batik shirt kunnen?” “Ja hoor” zeggen ze in koor, “geen probleem.”

Patrick, geboren in Suriname als zoveelste generatie Javaanse Surinamer, is in het verkeerde land geboren. “Indonesië, dat is mijn land. De eerste keer dat ik daar kwam weet ik nog heel goed: ik was direct verkocht”. Hij kwam er de afgelopen jaren vaak. “Ik woon in Nederland, ben geboren in Suriname, maar Indonesië voelt als mijn thuisland.

Heimwee naar een land, ver weg van hier.

Voor Esther, “derde generatie” Molukse, was Indonesië altijd ver en onbekend. Totdat ze zelf naar de Molukken ging. Ze bezocht het eiland waar haar familie vandaan komt. “Afgezien van de schoonheid van die plek, besefte ik toen pas echt hoeveel het betekent”. Ook zij vond er iets. “Ik begreep ineens de heimwee naar de Molukken, HET thema binnen veel Molukse families. Inmiddels herken ik dat verlangen naar de plek waar je je thuis voelt. Dat is iets heel sterks.” Heimwee… Emma, derde generatie Indische Nederlander, herkent dat. Ook in haar familie speelt Indonesië, en vooral Indië, een belangrijke rol. De oudere Indische generaties in haar familie spreken daar vol nostalgie over. Voor haar heeft het land een bijzondere aantrekkingskracht. Ze gaat er graag naar toe.

Vanuit de zaal komt een emotionele reactie van een oudere Indische dame. Herkenning, heimwee. Met zachte stem spreekt ze over het moment dat ze vertrok uit Indonesië. Eenmaal in Nederland voedde ze haar kinderen zo Hollands mogelijk op. Maar vergeten waar ze vandaan komt deed ze nooit.

Patrick Neumann en Sietze Bouma

Pindakaasmuziek: Patrick en Sietze

Na de eerste helft van de talkshow verzorgen Indisch3-er Patrick Neumann en gitarist Sietze Bouma een muzikaal intermezzo. “Pinda Patrick” en “Kaas Sietze” vinden zichzelf een echt pindakaas-duo. Ze spelen ‘Brief’,  uit de voorstelling Circus Bronbeek, die in november als onderdeel van de Indische Trilogie te zien is in Leiden.

Nog meer overeenkomsten?

Het tweede deel van de show begint met een pittig onderwerp: Jappenkampen. Patricks familie woonde al generaties in Suriname en maakte dit niet mee. De families van Esther en Emma wel. Maar er werd niet over gesproken. Het was te pijnlijk, vermoeden ze. Toch willen ze graag weten wat hun opa en oma hebben meegemaakt. Via twitter reageert iemand: “in onze familie heeft niemand het erover #jappenkampen moet hiervoor docu’s kijken, daarna ging het wat soepeler.”

Op welke andere manier is er dan wel een “Indolink” tussen de drie gasten? Spiritualiteit misschien? In het leven van alle drie speelt spiritualiteit een rol. Ook de manier hoe men met ouderen omgaat herkennen ze bij elkaar. In elke familie neemt de oudste generatie een prominente rol in. Er wordt naar ze geluisterd, ze zijn belangrijk. “In Nederland gaat men toch anders met ouderen om. Ouderen zelf ook. ” Opvallend is dat de drie gasten Bahasa Indonesia geleerd hebben, of aan het leren zijn.

Ed twittert over de talkshow

Doorpraten over #indolink?

Als de tijd om is zijn Kirsten, de gasten en het publiek nog niet uitgepraat. Wil jij nog je mening geven? Tweet met #indolink of laat een commentaar achter.

Media glijden uit op matje Wilders

Landelijke media en politici glijden elke keer weer uit op het gladde matje van Geert Wilders (PVV). ‘Indonesische ambassadeur op matje’ kopte Trouw vanmiddag, naar aanleiding van een artikel in het Financieel Dagblad eerder vandaag. Aan het begin van de avond meldde Elsevier dat ambassadeur Habibie aan Maxime Verhagen toegaf dat hij “beter niet had kunnen zeggen dat PVV-kiezers misschien wel een angststoornis hebben.

Ambassadeur Habibie (foto: FD)

De Indonesische ambassadeur Habibie heeft het FD een buitengewoon openhartig interview heeft gegeven, naar aanleiding van het aanstaande staatsbezoek van de Indonesische president. Al maanden speculeren we in Indische kringen over de relatie tussen de komst van de president en de as if by magic sinds juni 2010 weer toegelaten luchtvaartmaatschappij Garuda Indonesia. Habibie windt daar geen doekjes om: “Eigenlijk had de president Nederland al eerder willen bezoeken, maar dat kon niet omdat Garuda zes jaar geleden van de Europese Commissie een verbod kreeg om op Europa te vliegen. Hij gaat natuurlijk niet met KLM of Singapore Airlines. Geen sprake van.”

En laten we vooral de ingezonden brief in het NRC niet vergeten van een aantal prominenten vorig jaar, om 17 augustus 1945 als onafhankelijkheidsdatum te erkennen, die Indisch 3.0 al eerder overbodig noemde. Habibie zegt daarover in het FD-interview: “Het laatste obstakel voor onze relaties werd weggenomen toen de Nederlandse minister voor Buitenlandse Zaken Bernard Bot in 2005 naar Jakarta kwam en onze onafhankelijkheidsdag op 17 augustus 1945 accepteerde. Wij hadden nooit om die erkenning gevraagd, maar het was altijd een psychologische barrière die onze betrekkingen hinderde. Sindsdien zijn onze relaties spiegelglad en kunnen we hand in hand de toekomst tegemoet.”

Liggen journalisten van de landelijke media te slapen? Waarom gaat Elsevier of De Telegraaf niet achter de uitspraken aan over de plotselinge toelating van Garuda? Waarom is de relatie tussen Nederland en Indonesië van dusdanig belang, dat Nederland “enorm heeft geholpen bij het oplossen van de tekortkomingen van Garuda. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat stuurde experts naar Jakarta. Sinds juni zijn er weer dagelijkse vluchten tussen Jakarta en Amsterdam,” zoals in het FD-interview te lezen valt?

Hoe is het mogelijk dat, sinds de publicatie van dit interview, nog geen enkele journalist vragen heeft gesteld over de veiligheid in het luchtverkeer, staatssteun in de vrije luchtvaartsector of het uitgeven van Nederlands belastinggeld aan een buitenlandse luchtvaartmaatschappij? En dat terwijl in mei, een maand voor de toelating van Garuda Indonesia, een ernstig vliegtuigongeluk plaatsvond? U weet wel, die met kindje Ruben als enige overlevende?

De lichtgeraaktheid van Wilders is zo flinterdun dat ik daar niet eens al te veel woorden aan vuil wil maken. De man die zich voorstaat op de vrijheid van meningsuiting, en alle volgelingen van de islam te pas en te onpas schaart onder de categorie ‘achterlijk’, heeft een sluwe keuze gemaakt. Van alle uitspraken van Habibiekoos de PVV-man voor de kritiek  op de PVV-stemmers. Wat is Wilders toch een nobele man. Met mooi glad haar. Waar heel journalistiek en politiek Nederland op probeert te dansen.  En al doende het oog verliest voor zaken die écht belangrijk zijn.

Nationaal geschenk maakt geschiedenis spannend

Fragment uit De Terugkeer (2010)

Scholieren, artiesten en leden van de eerste generatie Indische Nederlanders waren er gisteren bij, bij de feestelijke presentatie van het educatieve stripboek ‘De Terugkeer’ over Nederlands-Indië in Bronbeek. “Ze wilden doorlezen, om te weten hoe het zou aflopen” , vertelde een lerares van de scholieren die de eer hadden gehad het stripboek te testen.

Historisch verantwoord en toch leuk
In de verschillende optredens stond centraal hoe belangrijk het is dat nieuwe generaties weten wat er in de voormalige kolonie is gebeurd. Ernst Jansz nam het eerste exemplaar van het stripboek in ontvangst en gaf een intiem optreden. Initiatiefnemer Erry Stové, voorzitter van het Indisch Herinneringscentrum Bronbeek, Joost van Bodegom, voorzitter Stichting Herdenking 15 augustus 1945, en scenarioschrijver van de strip Ruud van der Rol vertelden over de totstandkoming van het project. Alles in het boek is historisch verantwoord, tot aan de kleinste details aan toe. Ricky Risolles, het alter ego van presentator Jaro Wolff, zorgde voor een luchtig element. Hij was er bij via een ‘live’-verbinding met Bali, of was het toch Tilburg?

Invloed van geschiedenis
De Terugkeer is een educatief stripboek voor jongeren van 13 tot 16 jaar, dat samen met lesmateriaal als Nationaal Geschenk wordt aangeboden aan de middelbare scholen in een oplage van 200.000 stuks. De strip, getekend door Eric Heuvel in opdracht van Indisch Herinneringscentrum Bronbeek, gaat over de geschiedenis van Nederlands-Indië. De jaren voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog komen aan bod, de gebeurtenissen tijdens de oorlog, de onafhankelijkheidsstrijd, de repatriëring en de verschillende manieren waarop de gebeurtenissen van toen nog altijd doorwerken in de huidige tijd. Het stripboek is een vervolg op de educatieve strips ‘de Ontdekking’ over de Tweede Wereldoorlog, en ‘de Zoektocht’ over de Jodenvervolging.

Jappendeken
Mijn opa zou blij geweest zijn met het stripboek ‘De Terugkeer’. Hij zou het gezien hebben als een toegankelijke en mooie manier om de leemte aan kennis over die verzwegen geschiedenis aan te vullen. Hij overleefde de dwangarbeid, maar heeft nooit iets verteld over wat er gebeurd is. Eenmaal in Nederland werd hij soms ’s nachts gillend wakker. Maar de verhalen over de oorlog kon hij niet vertellen, zo pijnlijk waren ze. Het was aan mij, zijn kleindochter, om iets van zijn verhalen over te brengen. Daarom had ik voor mijn eigen optreden, twee nummers uit mijn theatervoorstelling ‘Deze en genen’ uit 2005,  de ‘Jappendeken’ (zo werd hij bij ons thuis genoemd) meegenomen, het enige voorwerp dat mijn opa mee  heeft genomen uit het kamp in Birma. Of er nog mensen van de eerste generatie aanwezig waren? Een stuk of zes mensen staken bibberig hun hand op.

Ga met Indisch3.0 naar pindaKAAS light en win!

I3 meeting op de TTF, 2010. Foto: Bas de Meijer

Vind je het leuk om samen met Indisch3.0 naar pindaKAAS Light te gaan? Geef je dan via ons op. We mogen onder de aanmeldingen een vrijkaartje verloten en een verrassingspakket. Dus wacht niet langer en verzeker je van toegang tot een feestelijke culturele avond gevuld met muziek, film, theater, kunst en natuurlijk: heerlijk eten.

Aanmelden?
Wil je meedingen naar deze prijzen en samen met Charlie, Ed, Kirsten, Patrick, en Ulrike de light-editie van pindaKAAS meemaken? Geef je dan nu op via melati74@gmail.com (met vermelding van je naam, adres en aantal kaarten). Het geld van de ticket(s) a 15,- maak je over naar rekeningnummer: 486596486 tnv U. de Wreede te Alkmaar ovv Ticket pindaKAAS light en  je naam. De betaalde kaarten kunnen bij de kassa opgehaald worden. De winnaar van het vrijkaartje krijgt ter plekke zijn of haar geld terug. Meer informatie over het verzamelen ontvang je in de bevestigingsmail nadat je je hebt aangemeld!

Samen eten?
Voor degenen die ook graag met ons mee eten; er zijn nog maar enkele plaatsen beschikbaar voor het diner,dus wees snel! De maaltijd wordt vanaf 17:00 geserveerd (Graag op tijd aanwezig zijn!). De kosten van deze kaarten (toegang inclusief een heerlijke maaltijd bereid door Agus Hermawan van Restaurant Blauw) zijn 35,- per stuk. Vermeld hierbij of de voorkeur naar vlees, vis of vegetarisch uitgaat.

pindaKAAS light, 25 september 2010, 19.00 – 01.00 uur (eten vanaf 17:00 uur), Scheltema Complex, Leiden

Wat is de ‘Indo(nesië)link’?

Indisch 3.0 op PindaKAAS Light (25-9-2010)

Indonesië. Wereldwijd zijn er nazaten van deze archipel te vinden: Surinaamse Javanen in Nederland, Indonesiërs in Nederland en Indo-Europeanen in Australië. Tijdens pindaKAAS light verzorgt Indisch 3.0 een talkshow over de vraag hoe dit land een verbinding vormt tussen al deze groepen. We bespreken deze vraag met een Indo, een Molukker en een Surinaamse Javaan. We willen graag weten welke vragen jij aan onze gasten hebt, of welke gedachtes jij hierover hebt, die we aan die gasten voor kunnen leggen. Dus: brand los en spreek je uit over de Indolink!