Rake ‘They call me Nyai Ontosoroh’ over Aarde der Mensen

Pentas Teater/ Faiza Mardzoeki

‘They call me Nyai Ontosoroh’ is de succesvolle toneelvoorstelling van het Pentas Teater uit Indonesië over  het boek ‘Aarde der mensen’. Indisch 3.0 zag de bewerking van het boek van de verboden Indonesische schrijver Pramoedya Ananta Toer in het Tropentheater in Amsterdam. De boodschap was weinig subtiel, maar wel raak, want ‘Wat heb je aan scholing als je niet leert wat goed en kwaad is?’

De voorstelling ‘Nyai Ontosoroh’ is in 2007 door verschillende theatergroepen in Indonesië met groot succes opgevoerd. Auteur Faiza Mardzoeki heeft voor de Nederlandse versie, deze maand ook te zien op de Tong Tong Fair in Den Haag, het verhaal ingekort en teruggebracht tot de vier centrale karakters. Bovendien zijn filmprojecties toegevoegd die het stuk een eigen dynamiek geven.

Verboden boek
Pramoedya Ananta Toer schreef de vier delen van de romancyclus in de gevangenis, hij zat vast vanwege zijn politieke opvattingen. Het boek ‘Aarde der mensen’ werd in 1981 verboden in Indonesië, hoewel er al snel wereldwijd vertalingen van werden gemaakt die vervolgens ook in Indonesië circuleerden. De tetralogie gaat over het ontwakend Indonesisch nationalisme van rond de eeuwwisseling, tijdens het begin van de laatste episode van de Nederlandse koloniale overheersing. Hoofdpersoon is Minke, een Javaanse jongen van adellijke komaf.

Positie van de vrouw
Het is bijzonder om  Indonesische acteurs het thema van koloniale overheersing van Indonesië door Nederland te zien vertolken. In het Bahasa Indonesia, Engels boventiteld. En dan nog wel in het Tropentheater, een instituut gebouwd met geld uit de voormalige ‘overzeese gebiedsdelen’. Schrijfster Faiza Mardzoeki is activiste in de vrouwenbeweging in Indonesië. De positie van de vrouw is een belangrijk thema in haar werk. Ze nam het personage van Njai Ontosoroh als uitgangspunt voor de toneelbewerking omdat dit haar de kans bood om thema’s als het koloniale tijdperk, man-vrouw verhoudingen en de invloed van afkomst en ras te laten zien door de ogen van één vrouw.

Weinig subtiel
Het is bijna onvermijdelijk in deze beknopte theaterversie dat de thema’s minder subtiel gebracht worden dan in het boek. In de voorstelling wordt het wel heel erg de ‘hardvochtige’ Europeaan versus de ‘arme onderdrukte bevolking’ van Indonesië, met teksten als “De Europese beschaving kent geen schaamte”. De acteurs zijn niet vies van het grote gebaar, soms zijn de teksten wat te uitleggerig, maar toch pakken de vier acteurs je in. Vooral de hoofdrolspeelster Sita Nursanti, die tekent voor de rol van Nyai Ontosoroh, is overtuigend als vrouw die als zestienjarig meisje wordt verkocht als nyai (concubine) aan de Nederlandse zakenman Herman Mellema.

Betere toekomst
Uit de relatie met Mellema worden twee kinderen geboren, Annelies en Robert. Ontosoroh heeft nauwelijks rechten door haar lage status; ze staat niet eens als de moeder van haar kinderen geregistreerd. Ze begrijpt dat onderwijs de sleutel naar een betere toekomst is en leert van de heer Mellema lezen en schrijven. Moeilijkheden ontstaan als uitkomt dat Mellema ook in Nederland een gezin heeft. Hij verlaat Njai Ontosoroh en laat haar verscheurd maar strijdbaar achter met twee kinderen.

Goed en kwaad keurslijf
Het is te zien dat regisseur Wawan Sofwan zich intensief verdiept heeft in het Westerse toneel. De wat stijve, traditionele westerse toneelvorm die hij gebruikt past goed bij stuk. Njai Ontosoroh zit in een keurslijf: ze is als meisje verkocht aan een veel oudere man, maar groeit langzamerhand uit tot  vrouw des huizes en actief meewerkend partner in het bedrijf. Toch wordt ze nooit geaccepteerd in een wereld waarin de hoeveelheid Europees bloed je status bepaalt. Een van de laatste zinnen uit het stuk blijft nagalmen als je na afloop weer in de Amsterdamse avond instapt. “Men wilde me van alles beroven, met de wetten van Europa, zelfs van mijn dochter. Wat heb je aan scholing als je niet leert wat goed en kwaad is?”

Samen met Indisch 3.0 naar de TTF (28/5)?

Ah het was zo gezellig vorige week. Ga jij deze keer ook (weer) mee?

Meeting vrijdag 28 mei

18:15 Entreehal Verzamelen

18:45  Eetpaviljoen Gezamelijk makan-makan en omong-omong

19:45 Bibit theater  Maak je eigen rootsreis’. Jongerentalkshow o.l.v. Ed Caffin Ben je jong & Indo, heb je een rootsreis gemaakt en vind je het leuk om erover te vertellen? Praat dan mee in de talkshow. Jonge Indo’s die een rootsreis maakten naar Indonesië, wisselen hun ervaringen uit. Rootsreizen zijn dé manier om in contact te komen met het land dat zolang een verhaal was: Indonesië. Maar hoe maak je de voor jou perfecte reis? Wat bereid je voor en wat moet je absoluut weten als je eenmaal in het land van je (voor-)ouders bent? En hoe is het om terug te komen? Afgewisseld met korte reportages van de mening van jongeren op eerdere dagen van de Tong Tong Fair.

Aansluitend kan je over de Pasar wandelen, Indisch 3.0 gaat naar het Bintang theater, waar  je je natuurlijk later weer bij aan kan sluiten.

21:00 Bintang theater Wantok; een nieuw reizend muziekpodium voor artiesten van Aziatisch-Oceanische afkomst. Jago-Jago, Tony Wattimena en Artiztikz presenteren live hun album. Luister naar urban, rock, blues en soul met invloeden uit Indische en Molukse muziek.

Aanmelden

Om te weten op wie we wachten als we op de TTF zijn, is het handig dat je je even aanmeldt. Aanmelden betekent trouwens niet dat je al een kaartje hebt, wel dat je niet alsnog in je eentje over die grote avondmarkt banjert en gezellig met ons een hapje en een drankje nuttigt. Je kan je opgeven via de Facebook-pagina van Indisch3, via Hyves, door een comment te plaatsen op Indisch3.nl, of via e-mail melati74@hotmail.com . Zet in je mailtje met hoeveel personen je komt , wanneer je wilt inhaken en op welk dag(-en).

Kosten

Een kaartje kost 11, 50 euro. De prijzen van saté kambing, tjendol en risolles kennen we nog niet..

Locatie

Adoe.. Malieveld, Den Haag … Die grote witte tenten, kan niet missen.

We hopen je deze avond (weer) te zien!

Ed, Kirsten, Natalie, Patrick, Elsbeth, Charlie, Merah en Ulrike

p.s. Wil je vrijdag al eerder naar de TTF? Hier volgen een paar extra suggesties uit het programma.

12.30 Bintang theater Pencak Silat ( setia hati) demonstratie door Paatje Phefferkorn. Pencak  is een sierlijke krijgskunst uit Indonesië. Via Indische Nederlanders maakte Nederland kennis met deze sport. Paatje Phefferkorn (26-02-1922, Bandung) zet zich al jaren in voor het behouden en uitdragen van de Indische cultuur. Paatje is vader en schepper van de Indo-vlag (1993)en Guru Besar in de Pencak Silat-verdedigingssport

14:00 Bintang theater  Boi Aki Monica Akihary & Niels Brouwer (world Jazz) presenteren  een nieuw programma, Philosophy of Love. Hierin werken zij onder meer samen met de gamelan-virtuoos I Made Subandi, afkomstig van Gianyar, Bali.

18.45 Bintang theater Sekala Niskala, muziek- en dansproductie van Tong Tong (multimediale voorstelling over geloof en bijgeloof in Bali en Nederland). Dansers en musici van het prestigieuze dansgezelschap Çudamani uit Bali werken hierin samen met moderne dansers en musici uit Nederland.

Voor uitgebreidere informatie over de programmering, artiesten en algemene informatie ga je naar de website van de Tong Tong Fair, www.tongtongfestival.nl.

Intieme presentatie Zwarte huid, oranje hart

Fotograaf Armando Ello signeert

Vijf jaar hebben journalist Griselda Molemans en fotograaf Armando Ello aan het boek Zwarte huid, oranje hart gewerkt, in Nederland, maar ook in de VS, Indonesië, Canada en Suriname. Gisteren presenteerden zij in het Nationaal Archief (Den Haag) hun indrukwekkende bevindingen aan zo’n 150 gasten, inclusief vier Ghanese chiefs. De foto’s en verhalen gaven me kippenvel, maar vooral het gevoel dat Indo’s inderdaad kosmopolieten zijn, als ze dat willen.

Het KNIL heeft tijdens de Nederlandse aanwezigheid in Indonesië duizenden Afrikaanse soldaten ‘gerekruteerd’. Hun nazaten heten belanda hitams (zwarte Hollanders), of Indo-Afrikanen. Ze hebben zich, na de soevereiniteitsoverdracht in 1949, verspreid over de hele wereld. De aanleiding voor het bijna 300 pagina’s tellende boek was de zoektocht van Griselda Molemans naar haar eigen wortels: “Ik dook in de stamboeken van het KNIL en las over mijn overgrootvader, zelfs hoe hij eruit zag stond erin. Ik zocht door en vond prachtige verhalen. Hier smul ik van.”

Terwijl foto’s voorbij flitsen, vertelt Molemans: “De Indo-Afrikanen waren erg oranje-gezind. Hun kinderen kregen puur Hollandse namen, zoals Beatrix en Juliana. “Een bijzonder verhaal is dat van deze Indo-Afrikaan, Willem Najoersie. Hij zat bij het KNIL in Salatiga. Hij was blijkbaar niet blij met zijn achternaam en heeft permissie gevraagd om zijn naam te mogen veranderen. In? Niks! (lachend) Ja, hij is dus de geschiedenis ingegaan als Willem Niks.”

Ook hebben Ello en Molemans de nazaten van de Ghanese prins Kwasi Boachi weten te traceren, bekend geworden na het boek de Zwarte met het witte hart (Arthur Japin, 1997). Van de vier kinderen bleek de jongste zoon, Dominic, de “schatbewaarder van de familiegeheimen te zijn”, in de woorden van Molemans. Hij bleek zich bewust te zijn van de vele etnische wortels in zijn bloed. “Dominic moest een keer in een formulier aangeven wat zijn genetische afkomst is, Pacific, African, Indian, enzovoort. Dominic heeft, vertelde hij, toen alle boxjes aangevinkt. ‘Niemand begreep er iets van’, zei hij, ‘maar ik wel. Ik ben alles.’”

Voor het Nationaal Archief is een project zoals dit een manier om de archieven tot leven te wekken, benadrukte directeur Ingrid Gerritse. Daar zijn Molemans en Ello wat mij betreft volledig in geslaagd.

De foto’s van Armando maakten instemmende reacties en gejuich los – van mensen die zichzelf op het grote scherm geprojecteerd zagen. Op de achtergrond speelt Remember me van James Intveld.

Dream Home: over the top en .. treffend

‘Breek met tradities als ze niet meer werken’

De openingsfilm van het 4e Cinemasia Filmfestival hakte er bij mij meer in dan bij gastfotograaf Bas de Meijer. Nog nooit eerder had ik een slasher film gezien. Ondanks de bloederige taferelen, heb ik de boodschap wel dubbel en dwars gehoord: neem het lot in eigen handen en breek met tradities als dat nodig is. Voordat ik de film zag, had ik een kort interview met producent Conroy Chang. De sterke verhaallijn die naar deze boodschap opbouwt heeft me zeker geholpen door het bloed heen te kijken of, beter gezegd, ervan weg te kijken.

Fotografie: Bas de Meijer

Dream Home, die op 13 mei 2010 in premiere ging in Hong Kong, vertelt in flashbacks het verhaal van de jonge vrouw Chen Lai-sheung die twee banen heeft om rond te komen in het peperdure Hong Kong. Als kind leerde zij dat het belangrijk was om een appartement met uitzicht op zee te bezitten en begint daar al jong voor te sparen. Jaren later is ze, dankzij het – geholpen – overlijden va haar vader, in staat een koop te sluiten. Ze komt alleen een paar miljoen Hongkong dollar tekort en besluit een paar bewoners af te slachten om de vraagprijs te laten zakken.

Videoboodschap van Josie Ho

Deze ‘arthouse slashermovie’, zoals producent Conroy Chang van 852 Films hem noemt, heeft meer lagen dan een gewone horrorfilm, in opzet en uitwerking. “Women in Asia need to be empowered. With this film we wanted to show women can have courage, strength. The main character, played by my wife Josie Ho, has the power to achieve what she wants. Even though all the odds are against her”, vertelt Chang. Een extreme uitwerking van het festival thema Underdog Hero?

En ja, volledig over-the-top neemt regisseur Pang Ho-Cheung me met de film mee in de gezinswereld van een gemiddeld Hongkong gezin: twee kinderen, vader is een bouwvakker met longziektes als gevolg van twintig jaar werken, Chen is de oudste dochter – in de Aziatische wereld een groot nadeel. Zij lopen aan tegen de groei van Hong Kong: de komst van rijke projectontwikkelaars  maakt land onbetaalbaar. Met name grond waarop appartementen met een ‘ocean view’gebouwd kunnen worden.

Interview met Conroy Chang

Conroy: “The average wage of Hong Kong citizins is about 1.800 USD, but housing costs 9.000 USD per square feet. It’s impossible to own property these days , for normal people.” Voor een samenleving 50 jaar geleden nog gestoeld was op visserij, betekent dit een noodgedwongen afscheid van hun achtergrond. En dat is een tweede thema in Dream Home: breken met familietradities.

“Families used to live in boats and supported themselves by fishing. With this movie, we wanted to send the message that tradition should not be honored if it is not right for the situation.” Voor de lezers van Indisch 3.0 benadrukt de joviale producent zijn boodschap: “If you  have a dream, go for it. Create and manifest. People should be more positive. If there’s something you don’t like, change it, quit complaining. And if you don’t succeed the first time, keep on trying. You’ll change it eventually.”

Het Cinemasia Filmfestival loopt van 20 – 30 mei in het Ketelhuis in Amsterdam, en van 26 – 31 mei in o.a. Breda en Den Haag. Tip: in het kader van 65 jaar onafhankelijkheid voor Indonesië, kan je op 26 mei en 29 mei retrofilms uit en over Indonesie zien.

Met Indisch 3.0 naar TongTongFair (21/5)?

52e Tong-Tong Fair in Den Haag (19/5 - 31/5 2010)

Traditioneel organiseert de Tong-Tong Fair in Den Haag (19-31 mei 2010) op vrijdagavond speciale events voor jonge Indo’s. Natuurlijk kunnen we daar a.s. vrijdag 21 mei apart naartoe gaan, maar samen is leuker, toch?

Indisch 3.0 organiseert daarom twee meetings op de 52e TTF speciaal voor haar webbezoekers. Komen jullie ook?

Programma 21 mei 2010

  • 18:00 Entreehal Verzamelen
  • 18:30 Eetpaviljoen Gezamelijk makan-makan en omong-omong
  • 19:30 Bibit-theater ‘Indotiteit’ onderzocht. Bevindingen van Indische studenten.
  • Aansluitend kan je over de Pasar wandelen, Indisch 3.0 gaat naar het Bintang theater, waar  je je natuurlijk later weer bij aan kan sluiten. Als je dat wil, laat dat ook even weten als je je aanmeldt. Dan reserveren we een kaartje voor je – die optredens in het Bintang theaters zijn vaak snel uitverkocht.
  • 20.30 Bintang Theater Plug&Play Sessions @ Tong Tong Festival, met o.a. The Damn Squad, The Under Covers en Angelo & Friends (toeslag € 2,50) Talentvolle live bands in combinatie met een DJ die de sfeer van de avond uitstekend aanvoelt, vormt hèt fundament voor de PLUG & PLAY Sessions. Met 2Step, swing beats, neosoul, R&B, funk en hip hop van o.a. The Damn Squad, Angelo & Friends, Undercovers en DJ Duo Oost Indisch Doof.

Aanmelden
Om te weten op wie we wachten als we op de TTF zijn, en om een reservering voor het eten te maken, is het handig dat je je even aanmeldt. Aanmelden betekent trouwens niet dat je al een kaartje hebt, wel dat je niet alsnog in je eentje over die grote avondmarkt banjert en gezellig met ons een hapje en een drankje nuttigt.

Laat ons snel weten met hoeveel personen je komt en, als je later wil inhaken, hoe laat we je kunnen verwachten:

  • via de Facebook-pagina van Indisch3
  • via Hyves,
  • door een comment te plaatsen onderaan dit bericht,
  • of via e-mail melati74@hotmail.com.
  • Kosten
    Een kaartje kost 11, 50 euro. Kaartje voor het Bintang-Theater is 2,50 euro extra. De prijzen van saté kambing, tjendol en risolles kennen we nog niet..

    Locatie
    Adoe.. Malieveld, Den Haag … Die grote witte tenten, kan niet missen.

    Kan je op de 21e niet? We nodigen je binnenkort ook uit voor de 28e. We hopen je op een van deze avonden te zien!

    Ed, Kirsten, Natalie, Patrick, Elsbeth, Charlie, Merah en Ulrike

    p.s. Wil je vrijdag de 21e eerder naar de TTF? Hier volgen een paar extra suggesties uit het programma.

    14:00 Bibit theater Het Indie van Multatuli- les door prof mr Cees Fasseur. Het gebrek aan kennis in de Nederlandse samenleving over de Indische cultuur en geschiedenis is een doorn in het oog van veel (Indische) Nederlanders. Ervaringsverhalen uit de Indische gemeenschap worden door gebrek aan voorkennis niet altijd in de juiste context geplaatst waardoor de beeldvorming blijft steken in clichés. Professor Fasseur schetst hoe Nederlands-Indië er uitzag ten tijde van het verschijnen van de Max Havelaar in 1860.

    15.00 Bengkel Workshop basgitaar o.l.v. Indo Hardjodikoro uit Jakarta (neem uw gitaar mee). Tohpati Etnomission is de wereldjazz-formatie rond jazzgitarist Tohpati Ario Hutomo (1968), een van de toonaangevende contemporaine jazzgitaristen van Indonesië. Met zijn groep speelt hij een swingende fusion van moderne jazz en Soendanese en West-Sumatraanse rootsmuziek. Tohpati Etnomission bestaat uit Tohpati Ario Hutomo (gitaar), Indro Harjodikoro (elektrische bass), Demas Narawangsa (drum en percussie), Endang Ramdan (traditionele gendang percussie) and Diki Suwarjiki (traditionele suling).

    18:30 Bibit theater Aanpassen! Aanzet tot dialoog’, met Vaya Nijhof en Iris Cousijnsen van Nasi Idjo. Door Ricci Scheldwacht

    Voor uitgebreidere informatie over de programmering, artiesten en algemene informatie ga je naar de website van de Tong Tong Fair, www.tongtongfestival.nl.

    Aanpassen!: onzichtbare dialoog wordt voelbaar

    Indrukwekkend, vertrouwd, herkenbaar. Dat zijn mijn herinneringen aan de expositie in april van het project Aanpassen! , van stichting Nasi Idjo in samenwerking met KIT Publishers. Inmiddels heeft de reizende tentoonstelling, die als eerste te zien was in het als een feniks herrezen museum Twentse Welle (Roombeek, Enschede), haar tenten daar opgedoekt. Gelukkig zijn initiatiefneemster Vaya Nijhof en Iris Cousijnsen op 21 mei a.s. op de Tong-Tong Fair aanwezig om er over te vertellen.

    Aanpassen! in museum Twentse Welle

    Bij de eerste aanblik van de expo glimlach ik. Er staan kleine, kartonnen stoeltjes met uitdrukkingen als Soeda en Senang, onder foto’s van ouderen en jongeren. Onmiskenbaar Indisch. Grote doeken met indringende foto’s en uitspraken van de eerste generatie omsluiten naast elkaar opgestelde houten dozen, ‘In’do boxes’, met daarin opvattingen van de derde generatie in tekst, beeld en objecten. Achterin de zaal, op schildersezels, kan ik interviews met tweede generatie-Indo’s bekijken. Ik loop door de expo heen en voel me geraakt door de symboliek van de opstelling; eerste, tweede en derde generatie beïnvloeden elkaar, beschermen elkaar, vormen samen een eenheid, terwijl ze elk toch hun eigen dynamiek en verhaal hebben.

    Het generatieproject Aanpassen! bestaat verder uit een boek met dvd. In het boek staan de volledige interviews die Iris en Vaya hebben afgenomen bij eerste generatie Indo’s zoals mevrouw Ter Kulve (‘Ik heb een overlevingsinstinct gekrgen doordat ik in het kamp heb gezeten’) en mevrouw La Fontaine (‘Ik ging weg uit Indonesië met de gedachte dat ik mijn vrienden wel weer terug zou zien’). Op de dvd vertelt de tweede generatie over hun Indische wortels, zoals Peter Bouman (‘Als je moeder bij de slager als laatste wordt geholpen, dan voel je je als kind toch machteloos’) en Jeffrey Pardoen (‘Toen mijn zus zag dat ik trassie bij de smoor deed, heeft ze gelijk mijn moeder gebeld’).

    Jonge Indo’s zijn aan het werk gezet door te vragen wat zij wisten over hun Indische grootouders. ‘In workshops zijn hun antwoorden stapje voor stapje omgezet in opvattingen over Indisch zijn. Vervolgens heeft een beeldend kunstenaar die, in nauw overleg met de deelnemers, gestalte gegeven.’  Het resultaat vind ik in de “In’do boxen”.

    Het effect van de workshops ging bovendien voorbij aan alleen een bijdrage voor het project Aanpassen. Vaya: ‘Er waren deelnemers bij die in het begin zeiden dat ze zelf helemaal niet Indisch meer waren. Na afloop van de workshops vertelden zij ons dat ze voor het eerst echt Indisch voelden.’

    Levensgrote foto's van de eerste generatie

    De expo, boek en dvd laten zien hoe de subtiele dialoog tussen Indische generaties verloopt. Uit de losse verhalen kan ik probleemloos aanvoelen welke onzichtbaar gesprek onder het oppervlak ligt. Dat Iris en Vaya vertellen dat het project aanslaat, wil ik dus wel geloven: ‘Mensen zeggen ons dat ze elke avond voordat ze gaan slapen, een stukje uit het boek lezen. Voor lezers zijn de vertellers personages geworden in het verhaal van de Indische geschiedenis. Elk personage heeft zijn eigen verhaal, zijn eigen profiel, en er is niet één Indo. Lezers, met name de Indische onder hen, herkennen zichzelf in hen, vaak voor het eerst’.

    Eén vraag blijft in mijn hoofd rondzingen. Het doel van het project is een aanzet tot dialoog. Door de opstelling van de expo is die onzichtbaar aanwezige dialoog tussen generaties voelbaar, maar in hoeverre leidt die tot een daadwerkelijk nieuwe gesprekken tussen de generaties 1, 2 en 3? Iris: ‘Daar sturen we niet op aan, dat is aan de mensen zelf.’

    21 mei 2010, Bibit-theater, 52e Tong-Tong Fair, 18.30 – 19.15 uur
    Aanpassen! Aanzet tot dialoog’, met Vaya Nijhof en Iris Cousijnsen van Nasi Idjo. Door Ricci Scheldwacht

    Bestel het boek

    p.s. Wil jij de reizende tentoonstelling exposeren? Neem dan contact op met Nasi Idjo’s Vaya Nijhof en Iris Cousijnsen via www.nasi-idjo.nl.

    Toko Test # 1: Toko Ramee in Amsterdam

    Speciaal voor lekkerbekken, culi-freaks en Indo’s die op zoek zijn naar de authentieke Indische smaak onderzoekt Indisch 3.0 in deze nieuwe serie de ‘I-factor’ van toko’s in Nederland. Bij welke toko moet je volgens ons wél eten of afhalen, en bij welke juist níet? De beoordeling wordt weergegeven in een score van 1 tot maximaal 5 lombok merah’s. In deze eerste aflevering: Toko Ramee in Amsterdam.

    Testteam: Elsbeth Vernout en Ed Caffin

    Nog net voor sluitingstijd lopen we Toko Ramee binnen. De toko, die al meer dan 50 jaar bestaat was ooit een van de eerste eethuisjes bij de Albert Cuyp. Een jaar of tien geleden werd de zaak, volgens velen de beste toko in de binnenstad., overgenomen van de familie Oen, die overigens nog steeds bij de zaak betrokken is.

    Het voorste deel van de winkel hangt vol met het soort kookgerei dat je alleen in toko’s ziet; vijzels, frituur-spanen en woks in alle formaten. Beneden een wand vol produkten uit de voorraadkast van onze oma’s en verse groenten in de koeling. Aan de linkerkant staat de karakteristieke glazen toonbank waarin en -op het eten staat uitgestald. We zijn de laatste klanten voor vandaag maar de jongedame die ons helpt neemt daar uitgebreid de tijd voor.

    Je kunt niet eten in de toko zelf, dus we laten kleine bakjes vullen met gevarieerde gerechtjes. Als hoofdgerechten kiezen we Sayur Lodeh, Sambal goreng Taoco, Tempe Manis, Daging Rujak en Ikan Bali. Als voorafjes nemen we Risoles, Pastei en Lemper mee, en tot slot Kue Mangkok en Kue Lapis voor bij de koffie.

    De prijzen vallen ontzettend mee: de gerechten variëren tussen de 1,5 tot 3 euro per 100 gram. Omdat we ook emping, een pot sambal en wat kleine banaantjes meenemen zijn de twee tassen die we meekrijgen voller dan van te voren bedacht.

    Eenmaal thuis beginnen we met de risoles, die wat tegenvallen, maar de pastei is GE-WEL-DIG! Wat een heerlijkheid en rijke vulling! Niet voor niets ooit door opinieblad HP/De Tijd uitgeroepen tot beste pastei van de stad. Ook de lemper is heerlijk, hoewel wat matig gevuld. Bij de hoofdgerechten beginnen we met de Sayur Lodeh, die aardig smaakt, maar naar onze smaak wel iets te zoet is. Ook de Ikan Bali is aardig, maar wat te sterk van smaak.

    Vervolgens proeven we misschien wel de lekkerste Daging Rujak die je in deze contreien kunt eten: perfect mals en de milde saus die erbij hoort is fantastisch! De tempe die we erbij hebben opgeschept blijkt bij het opwarmen helaas verbrand te zijn, jammer. De Sambal Goreng Taoco is gelukkig wel goed en behoorlijk pittig.

    Als bijna alles op is, zetten we voldaan koffie en verdelen we als laatste de Kue Mangkok en de kleurige en plakkerige Kue Lapis. Hoewel de geur verleidelijk is, blijkt de Kue Mangkok niet veel smaak te hebben. De Kue Lapis maakt echter alles goed. We zitten inmiddels propvol, maar toch likken we onze vingers erbij af.

    Toko Ramee voldoet ruimschoots aan de verwachtingen. De meeste gerechten die we geproefd hebben zijn heerlijk hebben een authentieke smaak. De jongedame, die ons verzekerde dat alles zelf en met liefde gemaakt is, had niets teveel gezegd.

    Onze beoordeling:

    Maar oordeel vooral ook zelf, ga naar: Toko Ramee – Ferdinand Bolstraat 74 – Amsterdam, www.tokoramee.com