Nieuwe serieblog: Indisch 3.0 – Jakarta 2.0

Protesten tegen Lady Gaga's concert. Foto: blog.zap2it.com

Nieuw op Indisch 3.0: Ramon Meijer blogt vanuit Indonesië

Voor Ramon Meijer (Indo 3.0) is na bijna veertig jaar de cirkel rond. Indertijd verlieten zijn ouders met zwaar hart hun huis als tieners, inmiddels is Ramon ‘’teruggekeerd ‘’ naar zijn roots in de fascinerende, explosieve en chaotische stad Jakarta, de hoofdstad van het archipel. Daar begeeft hij zich als general manager van een restaurant tussen diplomaten, expats, beroemdheden, ojek rijders, bedelaars en worstelt hij elke dag met de vraag: is hij nu eindelijk thuis? De komende drie maanden blogt hij – soms met humor, soms met een kritische blik – erover op Indisch 3.0 in de nieuwe serie “Indisch 3.0 – Jakarta 2.0”. 

Indonesia's Hidayat holds up gold medal at World Badminton Championships in California. Foto: olahraga.kompasiana.com
Indonesia’s Hidayat holds up gold medal at World Badminton Championships in California. Foto: olahraga.kompasiana.com

Ik zit in het koIkende Istora Senayan in Centraal Jakarta. Senayan, wat een park moest zijn voor het volk, is een verzamelplaats geworden voor badminton-gek Indonesië. Badminton, in Nederland niet meer dan een campingsport, is hier verheven tot volkssport waarmee sterren Taufik Hidayat, Lily Natsir en Tantowi Ahmed uitgebreid in het nieuws komen. Dat overkomt Eric Pang niet, Albert Verlinde heeft hem nog nooit uitvoerig in het nieuws gebracht, laat staan in talkshows.

Badminton is de passie van de Indonesiërs.

Badminton is de passie van de Indonesiërs: zij kunnen er wat mee winnen in vergelijking met voetbal, waar het huilen geblazen is.  Menig fan kan dat niet aanzien en leeft zich daarom uit op de supporters van de tegenpartij. Indonesiërs, zachtaardige en lieve mensen? Toch was de Euro 2012 hier bijna het gesprek van de dag. Mijn personeel gaf me menige sneer  en na de smadelijke nederlaag tegen Duitsland was het  was vooral: ‘Pak ! Belanda balik kampung kan?’ Waarom die sneer?? Er werd driftig gewed en de sentimenten liepen hoog op. Ik zei meestal niks of mompelde wat en liep maar door.

Maar goed, terug naar de Istora en de voetbalsfeer in de tempel van badminton.

Alexander Aan. Foto: patheos.com
Alexander Aan. Foto: patheos.com

Er zijn enkel twee Indonesische finalisten, slechts eentje wint. Toch geeft sport de Indonesiërs iets wat de Indonesische overheid ze absoluut niet geeft: vreugde & euforie. Als buitenstaander kan ik de opkomst van de radicale islam begrijpen, religie is als opium voor het volk zoals Karl Marx zei en de imams zijn de dealers.

De vraag over wat voor religie ik heb, beantwoord ik meestal met dat ik geen atheïst ben (moet je mee uitkijken hier). Een verder antwoord ontwijk ik, wat weer heel erg normaal is hier. Een zekere Mr. Alexander Aan was bestraft omdat hij op Facebook durfde te zeggen dat God niet bestaat omdat hij zoveel armoede ziet om hem heen. Dit leidde wereldwijd tot  commotie en de laffe rechters bestraften hem voor Godslastering met een houding en zelfvertrouwen, waaruit bleek dat ze wel erg zeker zijn van hun zaak waren dat Hij bestaat. In een column van een Al Jazeera correspondent in Indonesië werd er monter gesteld dat  de “Indonesiër niet minder tolerant is maar tolerant is voor intolerante religieus geweld.”

De vraag van wat voor religie ik heb, beantwoord ik meestal met dat ik geen atheïst ben.

Aan de andere kant; de rechters waren wel genoodzaakt om Alexander op te sluiten want hij was anders gelyncht door de ultra gewelddadige  bendes van FPI (Islamic Defenders Front) die eigenlijk meer bekend staat om aanvallen te plegen op zelfs hun moslimsbroeders. Al hadden ze wel een succesvolle verdediging van  het Islamitisch erfgoed en cultuur toen Lady Gaga het fantastische idee had om een concert in dat andere sportpaleis te geven, Bung Karno; een decadent ‘duivels’ concert. Ze was overal in het nieuws: de politie wilde geen vergunning afgeven uit vrees voor de openbare orde.

Protesten tegen Lady Gaga's concert. Foto: blog.zap2it.com
Protesten tegen Lady Gaga’s concert. Foto: blog.zap2it.com

Ze verscholen zich achter een schier onmogelijke eis aan de promotor, die ervoor moest zorgen dat het concert goedkeuring zou krijgen van verschillende moslimorganisaties. De promotor Big Daddy was de wanhoop nabij: 40 000 kaartjes verkocht; de FPI die beloofde dat Lady Gaga een traditioneel FPI welkom zou krijgen als ze ook maar één stap op Indonesische bodem zou zetten met haar paarse hakken; de gematigde moslimorganisaties die toch niet zouden toestemmen; de politie die om meer  “duit” vroeg voor de veiligheid.

Lady Gaga, die toch al in Azië een spoor van schandalen achterliet, kon het niet meer aanzien en onder het mom van “het gebrek aan veiligheid voor haar en haar crew” (wat eigenlijk ook waar is) laste ze haar concert af. Ze kreeg dan ook een erenaam ‘’Lady Gagal’’ (=falen).

Indonesië, voorbeeld voor Europa?

Democratie, nationale identiteit en multiculturalisme

Door de inmiddels grijze sneeuw haastte ik me naar het NH hotel in Groningen. De Groninger Indonesische studentenvereniging en de Indonesische ambassade hadden daar een paneldebat georganiseerd met het thema Democratie, nationale identiteit en multiculturalisme. De lounge op de 10e etage kon, dankzij het gekeuvel in Bahasa Indonesia op de achtergrond, bijna doorgaan voor een hotel in Jakarta. Op de balustrade maakten enkele verkleumde Indonesiërs in pak foto’s van de Groninger skyline.

Dr. Andang Binawan bepleit dat Indonesie meer is dan een negara bukan2 (niet-seculair en niet-religieus).

Uitgangspunt van de discussie was het Indonesische motto Bhinneka tunggal ika, vaak vertaald als ‘eenheid in verscheidenheid.’ De centrale vraag was eigenlijk of dit Indonesische credo toepasbaar was op de Europese context. Een uniek uitgangspunt: hoe vaak wordt Indonesië als mogelijk voorbeeld gezien voor het Westen? Helaas bleek al snel dat het gestelde thema vaak moest wijken voor algemene visies op multiculturalisme en de noodzaak van een inter-/intra-religieuze dialoog.

De notie van jam karet (tijd is rekbaar) werd in ieder geval zonder moeite naar de toch ook Nederlandse pünktlichkeit getransporteerd. Een uur na de vermeldde aanvangstijd bewogen we ons langzamerhand naar de aangewezen ruimte.

Het publiek bestond uit een delegatie studenten en enkele zeer vooraanstaande afgevaardigden van diverse organisaties in Indonesië. Zo waren aanwezig Pater Dr. Richard Daulay (voormalig secretaris generaal van de Indonesische kerkelijke gemeenschap), Prof. Dr. Philip K. Widjaja (voorzitter van de Boeddhistische raad), Dr. Abdul Mu’ti (senior lecturer aan het staatsinistituut voor Islamitische studies en secretaris van Muhammadiyah), Dr. Fatimah Husein (hoofd van interdisciplinaire Islamitische Studies aan de Gadja Mada universiteit Yogyakarta), Mr. Endy Bayuni (eindredacteur van de Jakarta Post) en Sam Pormes (voormalig Eerste Kamerlid en eerste Nederlandse senator van Molukse afkomst). Kortom: een unieke mix waarin de Belanda’s en Indo’s zwaar ondervertegenwoordigd waren, met één uit iedere categorie (inclusief ondergetekende).

“Diversiteit vieren, geen eenheidsworst.”

Na het welkomstwoord was het tijd voor de eerste paneldiscussie. De sfeer was opperbest en lachsalvo’s volgden elkaar op. “Merdeka” riep er een, “Allāhu Akbar” riep een ander. Mr. Endy Bayuni, de scherpe eindredacteur van de Jakarta Post, legde uit dat Bhinneka tunggal ika eigenlijk altijd foutief vertaald wordt als ‘eenheid in verscheidenheid’. In het Sanskriet wordt het woord Bhinneka (verscheidenheid) duidelijk als eerste genoemd: verscheidenheid zou dus de basis moeten zijn voor eenheid. Diversiteit vieren dus, in plaats van gedwongen assimilatie tot een eenheidsworst.

Een van de hoogtepunten kwam toen dr. Fatimah Husein het woord nam, een serieus ogende vrouw in jilbab die het controversiële onderwerp omtrent de invoering van de sharia in Indonesië aansneed. Zij wees op mogelijke gronden voor discriminatie van niet-moslims en vrouwen en betwijfelde de draagkracht voor de sharia onder de Indonesische bevolking, aangetoond in diverse onderzoeken.

Sam Pormes aan het woord met daarnaast Endy Bayuni, eindredacteur
Sam Pormes aan het woord met daarnaast Endy Bayuni, Jakarta Post

Dit thema kwam in de tweede zitting ook aan bod, toen Bayuni opperde dat de Syariah in 50 regio’s in Indonesië op democratische wijze gekozen was. Hieruit bleek, volgens Bayuni, dat het democratische systeem (en dan met name stemrecht) niet past in de Indonesische context. Hij voegde daaraan toe dat democratie, oftewel het recht van de meerderheid, in Indonesië steevast zou neerkomen op hegemonie voor de moslims in religieuze zin en Javanen in etnische zin. Een slimme student merkte daarover op: ‘ Is democratie dan alleen goed als je de gewenste resultaten krijgt?’

Als laatste kwam oud Eerste Kamerlid Sam Pormes aan het woord. Hij stelde dat multiculturalisme de laatste 10 jaar in Nederland failliet is verklaard. Nederland bevindt zich thans in een morele crisis. Pormes stelde transnationalisme voor als antwoord op het opkomende nationaal populisme. Daarbij is nationaal territorium niet maatgevend, culturen en identiteiten zijn fluïde. Dit is een perspectief dat veel Indisch 3.0 jongeren misschien herkennen. Niet tussen twee culturen zitten, maar een duale identiteit smeden die elementen van beide culturen samenvoegt.

‘ Is democratie dan alleen goed als je de gewenste resultaten krijgt?’

Het was een gemiste kans dat het debat niet dieper inging op het gestelde thema. Toch was het een unicum om dit inter- en intra-religieuze debat mee te maken. Tolerantie, tot op heden een Nederlands paradepaardje, galoppeert er ongehinderd vandoor als we niet kritisch durven kijken naar onszelf, ons politiek stelsel, onze vooroordelen en de ander alleen maar willen zien als de ander. Wat dat betreft kunnen we wat leren van Indonesië. Niet dat er daar geen racisme, onderdrukking en onbegrip is, maar een eilandenrijk met meer dan 13.000 eilanden, 300 talen en culturen na een 350 jarig koloniaal bewind met inmiddels 240 miljoen inwoners bijelkaar houden? Dat is en blijft een uitdaging.