Oeroeg: koloniaal noodlot?
November 2, 2009 by: Kirsten VosOeroeg is hét boek dat deze maand, volgens Philip Freriks, ‘zoveel mogelijk mensen tegelijk moeten lezen en bediscussiëren.’ Hella S. Haasse’s roman staat bol van de koloniale gedachten en in zijn tijdsgewricht geplaatst, 1948, is dat prima. Maar stelt Nederland met de massale verspreiding in het k ader van Nederland Leest eindelijk het koloniale verleden ter discussie, een maand voor de zestigste verjaardag van de soevereiniteitsoverdracht van Indonesië?
De film Oeroeg uit 1993
“Ik luisterde zwijgend naar de stortvloed van beschuldigingen en verwijten, die Oeroeg en Abdullah, nu pas werkelijk in vuur en vlam, richtten tegen het gouvernement, tegen de Nederlanders, tegen de blanken in het algemeen. Ik geloofde dat veel van hun beweringen slecht gefundeerd of onrechtvaardig waren, maar ik beschikte niet over de argumenten om ze te weerleggen.” – Oeroeg, Hella S. Haasse
Na lezing van Benali’s essay Een soufflé in de oven snap ik de CPNB-keuze voor dit Nederland Leest-boek, en stel ik over de keuze voor hem als essayist geen vragen meer. ‘Een echt goede vriendschap is gebaat bij ongelijkwaardigheid’, en ‘overbrugt niet zozeer alle verschillen, maar ontkent domweg dat ze bestaan’, aldus de schrijver. Of Benali zich er bewust van is of niet, hiermee laat hij zien dat hij begrijpt hoe Nederland omgaat met zijn koloniale erfenis: Nederland kijkt liever naar het verlies van de ‘vriendschap’ dan naar de verschillen daarin, die het 300 jaar in stand gehouden heeft. Reacties uit Indonesië én Nijholt’s Lofrede benadrukken deze historische visie.
In het NOS Acht Uur Journaal reageert de Indonesische schrijfster Ayu Utami op de Indonesische vertaling van Oeroeg. Indonesiërs vinden niet dat zij een geschiedenis delen met Nederland, en al helemaal geen romantische: Nederland is de verslagen bezetter. De Groene Amsterdammer van 23 oktober vertelt hoe Indonesische studenten Oeroeg beschouwen ‘als een exponent van de Mooi Indië-attitude’, en dat Haasse niet schrijft over Indonesië, ‘maar over Nederlands-Indië’. Willem Nijholt geeft, in zijn fraai geschreven Lofrede, aan dat hij niets meer wilde horen over de voormalige Nederlandse kolonie in Azië, behalve wat hij in Hella S. Haasse’s roman aantrof, toen ‘alles nog als vroeger ja?’ was. Tempo doeloe dus, in de herhaling.
Het CPNB wil dat Nederland naar aanleiding van Oeroeg praat over vriendschappen tussen culturen. Een mooi en nobel streven. Daarbij gaat de stichting alleen compleet voorbij aan een discussie die in Nederland nooit gevoerd is, namelijk de vraag wat het geleerd heeft van zijn koloniale verleden, een verleden dat bovendien, te oordelen naar de voorkeur voor acteur Nijholt, zo wit mogelijk is.
Acteur Willem Nijholt
Want het is toch raar om de – donkere – Indo, acteur en regisseur Martin Schwab te passeren voor de rol van Oeroeg, terwijl hij in de gelijknamige film uit de jaren ’90 Oeroeg speelde? Schwab: “Ik heb het CPNB gemaild en mijn diensten aangeboden, maar in eerste instantie bedankten ze me per kerende e-mail. Ik weet niet waarom ze me niet benaderd hebben.” Navraag leert dat het CPNB het een rare vraag vindt, waarom iemand niet gevraagd is, en heeft er geen antwoord op.
Toch neem ik de uitnodiging tot discussie van het CPNB aan en vraag: 1. Was het het noodlot ‘waar een mens nooit iets aan kan veranderen’, aldus Nijholt, dat de vriendschap tussen Oeroeg en de hoofdpersoon beëindigde? 2. Is het einde van Nederlands-Indië te wijten aan de aanwezigheid van datzelfde noodlot, of kwam dat wellicht door een beginnend streven naar gelijkwaardigheid? 3. Waarom kan in Nederland zo’n koloniaal boek massaal aftrek vinden?
Goed verhaal, ik ken je enthousiasme voor dit mooie land….geniet ervan vooral van je familie, familie is o zo belangrijk.
Zie uit naar je verslag van je volgende reis……..
liefs
anna
Het gaat niet aan om de VOC en haar opvolgers te veroordelen voor wat er gebeurd is. Hoewel je denk ik wel hun daden kan leggen naast de toenmalig geldende waarden en normen. M.a.w. wat vond men toen van de daden van onze helden? Coen kreeg in ieder geval een standje en de verrichtingen van Van Daalen kon ook niet de goedkeuring van het hele parlement weg dragen.Er is genoeg wat Nederland bereikt heeft om trots op te zijn, maar de daden van de VOC en wat er uit het kolonialisme voortkwam zijn daar geen onderdeel van. Ja, Nederland heeft hier en daar positieve dingen gedaan in de kolonies, maar dat is te licht en te weinig om als tegenwicht voor het negatieve te dienen. Kolonialisme is an sich negatief. Hitler heeft Duitsland de Autobahn gegeven, maar dat maakt hem nog geen toffe peer.
SA schreef: Wat hebben ze naar de archipel gebracht , wat hebben ze achtergelaten ?
Koffie, thee, rubber, kina, tabak, kentang, kol, wortel, wegen, bruggen, spoor, suikerfabrieken die nog steeds draaien, daarom moet er straks 1,2 miljoen ton suiker geïmporteerd worden in het land dat in de 20’er jaren het tweede suikerproducerende land ter wereld was. Ze hebben schilderen van de Nederlanders gezien (zie Beyond the Dutch)
Een bruikbare taal, een hoofdstad en nog veel en veel meer, het lijkt wel pakjesavond 
Er wordt hier heel erg sterk de nadruk gelegd op de negatieve aspecten van kolonialisme zodat het allemaal heel erg lijkt. Dat is een trend die is ingezet nadat we zoveel landgenoten afkomstig uit de v/m koloniën erbij gekregen hebben. Ieder zijn goede recht hoor. Ik houd me bezig met de handel in koloniale betaalmiddelen in de ruimste zin des woords. Ik ga er echt niet over nadenken dat geld ooit voor duistere praktijken is gebruikt. Verder heb ik in Indonesië vele forten, gebouwen en andere bouwwerken uit de VOC tijd bezocht, dan denk ik ook niet aan de doden. Dat heb ik alleen op oude kerkhoven waarvan ik er erg veel bezocht heb. Het zou overigens eens tijd worden dat daar iets aan gedaan wordt, wat een hemelschreiende bende is dat in de Archipel.
Misschien komt het negatieve beeld voor sommigen beter uit, zodat ze een enigszins beklagenswaardige identiteit aan het verleden kunnen ontlenen dat misschien weer leidt tot subsidies voor projecten waarmede deze zielepoten weer een beetje vrolijk gemaakt kunnen worden. Voor mij echter zitten er aan het kolonialisme echter veel meer zaken vast dan uitbuiting, moord en het niet luisteren naar de stem der Inlanders. Ik denk bijvoorbeeld aan de vorming van Nederlands Indië dat het huidige Indonesië is geworden, gespreid bedje toch om met SA te spreken. Wat ik heel erg storend vind is dat met de kennis en blik van 2009 naar het verleden wordt gekeken en uit de geschiedenis feiten worden gepikt die goed in de kraam van pas komen.
Dit was voorlopig mijn laatste bericht, jullie kunnen het wel stellen zonder mijn “verkeerde” mening. Ik verheug me al op een ontbijt met nasi liwet a.s. dinsdag in het Javaanse.
Tya ,
nogmaals het is niet te geloven dat er nog Nederlanders rondlopen die nog steeds in het verleden(tempo doeloe) leven en nog steeds denken dat ze op grond van hun huidskleur beter zouden zijn dan de Indonesiers.
En de Indonesiers de les lezen hoe ze hun leven moeten regelen en hoe ze hun land moeten besturen.
Ik ben ook onder de indruk van de postieve kant van Compagnie van Verre , dat een groep rijke Amsterdamse kooplieden Cornelis de Houtman naar Portugal stuurde om de route naar het Oosten te bemachtigen.
De eerste ” bedrijfspionage” .
Tot zover mijn bewondering , en daarna moet je de rol van VOC als verlengstuk van de Staten Generaal (Octrooi 20 maart 1602) gewoon objectief bekijken.
Gebaseerd op bedrog , list en slavernij etc .
Dat kunnen we met de beschikbare kennis doen , toch ?
Wat hebben ze naar de archipel gebracht , wat hebben ze achtergelaten ?
De enige positief erfenis is de Nederlands Romeinse recht.
Als iemand hier andere pluspunten kan toevoegen hou ik me warm aanbevolen.
Als in 2009 nog steeds mensen rondlopen met het idee dat ze niet gemist kunnen worden door de ex inlanders/gekoloniseerde ben ik echt benieuwd hoe de ” gemiddelde” Nederlanders denken over hun inbreng en daden in het verre N.O.I tot vlak voor 1949.
Hieruit kan ik concluderen dat het bij sommigen een diepe impact had achtergelaten hoe ze binnen 3 jaar uitgespeeld waren .
Wat ze op school geleerd hadden uiteindelijk niet waar te zijn . Toen niet en nu ook niet.
Dat sommigen nog steeds last hebben van Onvoltooid verledentijd syndroom ” ?