Oosterse taferelen, Westerse stijl

Zelfportret Raden Saleh. Bron: www.tropenmuseum.nl

Zelfportret Raden Saleh smaakt naar meer

Tijdens mijn eerdere bezoek aan het Tropenmuseum, had ik twee missies: ik wilde de vaste tentoonstelling Oostwaarts bekijken en het enige bekende, onlangs aangekochte zelfportret van Raden Saleh aanschouwen. Bij Oostwaarts kon ik schilderijen van verschillende kunstenaars bewonderen, maar ik vond er helaas geen van Raden Saleh tussen. Ik neem je weer even mee terug, naar die bewuste dag.

En dat terwijl het artikel over Saleh op de website van het Tropenmuseum kopt met ‘Unieke aanwinst van Indonesische kunstschilder van wereldfaam’. Jammer, ik ben erg nieuwsgierig naar het werk van deze Indonesische Rembrandt. Ik hoop dat ik er niet overheen gekeken heb.

Ik ga alsnog op zoek naar het zelfportret. Ik verwacht een statig portret, groot en indrukwekkend, met iets dramatisch, aangezien Saleh (1811-1880) leefde ten tijde van de Romantiek. Een stroming in de schilderkunst, die qua stijl lijkt op de klassieke stijlen, maar met meer fantastie en emotie, herinner ik mij van de kunstgeschiedenis-colleges.

Bescheiden
Nadat me de weg gewezen is, ben ik vooral verbaasd. Niks statig portret: het zelfportret is een heel klein bescheiden schilderijtje. Het enige dat voldoet aan mijn verwachting is de gouden lijst, die verzuipt in de enorme witte wand waaraan het schilderij hangt. Licht teleurgesteld ga ik het portretje van dichtbij bekijken en dan weet het me gelukkig alsnog te overtuigen. Waar klassiek geportretteerde personen vaak een (in mijn ogen) afstandelijke blik hebben, kijkt Saleh je helder aan. Het is duidelijk een schilderij ‘oude stijl’, dat mij niet altijd aanspreekt, maar de losse penseeltreken geven het wat spontaans. Dat maakt de teleurstelling goed.

Saleh kijkt je helder aan.

Op de wand ernaast lees ik dat Saleh in 1829 naar Nederland kwam, toen hij 18 was, om zijn talent te ontwikkelen. Toen hij in 1851 weer wegging, kreeg hij de titel ‘Schilder des Konings’ mee. In Den Haag schilderde hij veel oriëntaalse jachtpartijen en dramatische composities (dus toch!). Een plaatje van ‘Een Boschbrand’ uit 1849 maakt me nieuwsgierig. De stijl associeer ik met typisch westerse taferelen, maar nu zie ik vuur, rook en tijgers. Ik had het graag in het echt gezien. Zo’n onwesters beeld in deze typisch Westerse stijl heeft iets vervreemdends.

Uniek of niet?
Om over dit schilderij te schrijven, heb ik behoefte aan meer informatie. Ik google ‘Raden Saleh’ en belandt op de website van het Rijksmuseum, dat een zelfportret van Raden in de collectie heeft. Ik dacht dat het Tropenmuseum een zelfportret had aangekocht, dat uniek is, doordat het het enige bekende zelfportret is van Saleh? Ik pak de hand-out van het museum erbij en daarop staat hetzelfde statige portret van Saleh met als onderschrift dat het geschilderd is door Friedrich Carl Albert Schreuel. Als ik die naam google, kom ik weer op de website van het Rijksmuseum uit. Op deze pagina blijkt hij het dus niet geschilderd te hebben en is het exemplaar van Tropenmuseum toch uniek.

 Een onwesters beeld in Westerse stijl heeft iets vervreemdends.

Het zelfportret van Raden Saleh © Christie Haalboom / Indisch 3.0 2012

Oosterse taferelen in een Westerse penseelstreek
Ik ga je niet vertellen dat je naar Amsterdam moet snellen om het schilderijtje te bekijken. Het was namelijk tot 19 augustus te bezichtigen. Mochten ze een keer een overzichtstentoonstelling maken met het werk van deze kunstenaar (en zijn tijdsgenoten), dan zou ik zeker gaan. Wie weet ervaar ik meer dan alleen Oosterse taferelen in een Westerse penseelstreek en ontdek ik overeenkomsten en verschillen tussen de twee culturen via dit medium. Ik ben benieuwd naar meer werk dat deze man wereldfaam bezorgd heeft. Jij ook? Laat het ons weten, wie weet brengen we het Tropenmuseum op een idee…

 

3 gedachten over “Oosterse taferelen, Westerse stijl”

  1. Hallo Christie,

    Mooi artikel! Raden Saleh heeft een portret van de twee Ashantiprinsjes Kwasi Boachi en Kwame Poku geschilderd, toen de twee jongetjes als onderpand voor de levering van Afrikaanse recruten voor het KNIL voor een ‘Europese’ opvoeding in 1831 naar Nederland gestuurd werden. Het dubbelportret is vervolgens meegegeven toen Kwame Poku terugkeerde naar Elmina, maar door de tropische warmte verloren gegaan. Het zou prachtig zijn om meer documentatie te achterhalen over de catalogus van Raden Saleh. Ik maak me sterk dat er in de archieven van het Koninklijk Huis nog een en ander is te achterhalen. 

    1. Hallo Griselda, 

      Dank voor uw reactie en compliment! Dat is gelijk een aanmoediging om te blijven schrijven. Het internet vertelt me net dat u in L.A. woont en werkt. Jammer, ik kreeg het wilde idee dat voor u, als journalist/schrijfster/kunsthistorica, vast wat deuren opengaan in een zoektocht naar meer over Raden Saleh. Ik had dan graag mijn hulp aangeboden. 

  2. Hello Christie,

    I read your blog on Raden Saleh and would like to add that neither his portrait in the Rijksmuseum nor the one in the Tropemmuseum are self portraits. It took me years to convince the curators of the Rijksmuseum that their portrait was done by Carl Christian Schreuel in 1840 in Dresden and I’m afraid that it will take some other years to convince the Tropenmuseum that their painting was done by the Dutch artist Vintcent in 1839.
    I just published a rather substancial book “Raden Saleh and the Beginning of Modern Indonesian Painting”. The book is available in English, Bahasa Indonesia and German.

    Best wishes
    Werner Kraus

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.