Kippenvel bij "Buitenkampers"

De documentaire die eindelijk gemaakt is.

Op het Nederlands Filmfestival 2013 in Utrecht ging gisteren, in een afgeladen zaal, de film Buitenkampers van Hetty Naaijkens – Retel Helmrich in première. Na afloop van de vertoning kreeg de filmmaakster een staande ovatie, die ze geëmotioneerd in ontvangst nam. Deze waardering van het publiek en de ontlading van Naaijkens – Retel Helmrich zijn tekenend voor de gevoelige snaar die Buitenkampers heeft geraakt: het is de documentaire die eindelijk gemaakt is.

Onderbelichte geschiedenis
Buitenkampers is een documentaire over de periode 1942 – 1949, waarin de gemengde groep van Indo-Europeanen de Japanse bezetting (1942 – 1945) en bersiap (vrijheidsstrijd van de Indonesiërs van 1945 – 1949) moest zien te overleven. Een deel van hen werd geïnterneerd in Jappenkampen, maar een veel groter deel – 250.000 van hen, aldus de film – bleef buiten de kampen. Als je kon aantonen dat je Aziatische voorouders had, tenminste. “Het is onterecht een onderbelicht onderdeel van onze vaderlandse geschiedenis. Deze mensen zijn met hun ervaringen echt tussen de wal en het schip terechtgekomen, eenmaal in Nederland,” aldus een Nederlandse bezoeker van de film achteraf. En dan te beseffen dat al deze mensen al 60, 70 jaar met deze trauma’s rondlopen, onbehandeld hoogstwaarschijnlijk.

De documentaire is opgedragen aan de moeders.

Als kind in de oorlog
De documentaire, opgedragen aan de moeders die de kinderen door de bezetting en bersiap heen hadden getrokken, is slim opgebouwd rondom herkenbare thema’s die veel terugkomen in verhalen over zowel de bezetting als de bersiap. Het geheel wordt verteld met aaneengeregen fragmenten uit interviews van Indo-Europese mannen en vrouwen. Nu zijn ze op middelbare leeftijd, maar toen waren ze nog kind, in leeftijd variërend van 4 tot 12 jaar. Zij vertellen over de verschrikkingen die ze overleefd hebben: moordpartijen, bombardementen, honger, verkrachting. Over hoe ze moesten buigen voor de vlag en hoe ze geschokt zagen dat de Indonesiers de Japanse bezetter steunden – in plaats van Nederland. Over broertjes die nog steeds vermist zijn. Of een buurvrouw van wie na een bezoek van de Jap “niets meer over was. Haar armen en benen lagen verspreid door het huis.”

Respect
Een van de voor mij meest aangrijpende verhalen is het verhaal van meneer Lents, die als zevenjarig jongetje gevangen genomen was door de Kempeitai – te vergelijken met de Duitse Gestapo. Stamelend zegt hij: “Ik heb het nooit verteld, wat daar gebeurd is. Het was zo vernederend. Als ik er nu nog over praat, voel ik de schaamte nog. Dat is triest. Echt triest.” Hetty Naaijkens, zelf van Indische afkomst, heeft deze man in zijn waarde gelaten en niet doorgevraagd (wat een Nederlandse filmmaker waarschijnlijk wel zou doen) en daar ben ik blij om. Het is dat respect voor de geinterviewden dat je als kijker terugziet in de eerlijkheid en openheid waarmee de ex-buitenkampers hun verhaal doen.

De verbindende verhalen
Buitenkampers is een unieke documentaire dankzij de invalshoek van kinderen die op hun oorlogservaringen terugkijken, waarbij de vijand – de Jap – hun beschermer werd en een vermeende vriend – de Indonesiër – een angstaanjagende vijand. De meeste bezoekers waren er laaiend enthousiast over. Zo ook  Yvonne Keuls: “Het knappe van Hetty is dat zij aan de hand van een verhaal van één persoon kan laten zien hoe het de hele groep vergaan is. De film is geen opsomming van verhalen, Buitenkampers laat de verbinding zien waardoor de hele groep met elkaar verbonden is. Dat is knap.”

“Hetty laat aan de hand van een verhaal van één persoon zien hoe het de groep vergaan is.” – Yvonne Keuls

Weinig inzicht in dagelijks leven
Buitenkampers is een must-see voor iedereen met een Indisch hart, jong of oud, Nederlands of Indisch.Toch hoorden we ook een paar kritiekkpunten, waarvan een zeker het delen waard is. “Kijk, ik weet niet zo veel over wat er toen gebeurd is. Mijn ouders en oma vertelden er niet over. Ik hoopte in Buitenkampers te zien hoe hun dagelijks leven onder invloed van de Jap veranderde en dat heb ik niet gekregen. Dat vind ik jammer,” vertelde een licht teleurgestelde filmganger. Ook viel mij op dat de aantallen repatrianten en emigranten beduidend hoger lager dan ik uit wetenschappelijk onderzoek heb op kunnen maken, maar dat is bijzaak.

Insiders verhaal
Wat geen bijzaak is, is de teleurstelling van de bezoeker. Die zou een waarschuwing kunnen zijn voor de ontvangst mensen met weinig kennis over deze tijd. Wij hopen, net als onder meer producent San Fu Maltha, dat Nederlanders deze film gaan zien, zodat het onvertelde verhaal verteld en verspreid wordt. Voor die groep geldt, net als voor – heel veel – Indische jongeren van de derde en vierde generatie, dat ze behoefte hebben aan een outsiders’ look om de insiders’ story te kunnen begrijpen. Die blik van buitenaf ontbreekt. Laten we hopen dat de meerderheid van de bezoekers die niet mist.

Buitenkampers is vanaf donderdag 3 oktober 2013 in 17 theaters in Nederland te zien. Verder zendt de NTR op 15 augustus 2014 de documentaire uit. Tot slot vind je op de website van Buitenkampers meer informatie over de filmvertoningen en nog meer – schrijnende – verhalen van de deelnemers aan de documentaire.

Buitenkampers. Een film van Hetty Naaijkens - Retel Helmrich.
Buitenkampers. Een film van Hetty Naaijkens – Retel Helmrich.

7 gedachten over “Kippenvel bij "Buitenkampers"”

  1. Wordt de film nog ergens Nederlands ondertiteld ?
    Veel ouwetjes zoals mijn vader zijn doof en kunnen de film anders niet volgen.

    Wie kan mij/hem vertellen of en wat de mogelijkheden zijn ?

  2. Een terechte ode aan al die jonge moeders(zonder inkomsten) met hun (jonge)kroost en veelal in hun kielzog (zieke)oma’s/opa’s. In een vijandige omgeving waar men 2e rangs burger werd en zich timide/ onopvallend als Indo=Belanda moest opstellen.Het was een Aziatische maatschappij. Ook niet te vergeten; die Javaanse oma’s, wiens fam./vrienden ons wat toestopten(in de bersiap periode; met gevaar voor eigen leven) die ongetwijfeld zeker eveneens te verduren kregen van die/eigen omgeving. Voor de oorlog werd ik eens aangekleed in heuse Hollands matrozen pakje, bewonderd door kokkie, djongos en overige Inlanders. In die Japanse tijd keek ik(jaloers, verwonderd) naar trotse Inlandse kinderen, die zingend, voort marcheerden; Antjorkenlah moesoeh kita=verdelg onze vijanden! Nu was ik de katjong, die bedelde om een aalmoes op het station perron van Ambarawa. ( En realiseer mij nu, hoe/wat zij zich in die koloniale tijd gevoelden/beleefden)

  3. “…ik hoopte te zien hoe het dagelijks leven …veranderde. DAt heb ik niet gezien..” Toch is dat zo mooi in beeld gebracht. Je iet oede filmopnamen van het straatbeeld voor de oorlog. En later beelden , eerst in zwart-wit, waarop alleeen indonesiers voorkomen. Verderop ook nog in kleur het straat beeld tijdens de bezetting. Indonesische kinderen die naar school gaan. Ron Mertens verteld er nog over. – Je hoort een man die opgepakt is wegens vermeende collaboratie. Door de Ken Pe Tai is verhoord… Je kon inderdaad zomaar opgepakt worden door de Jap. Mede hierdoor ontstond het gevoel van “vogelvrij” zijn. Ook de Indonesier kon op willekeurige manier vertonen dat HIJ nu het gezag had.- Als je goed kijkt en luistert zie je die veranderde maatschappij. Het is zeker de moeite waard de film meerdere malen te zien.

  4. Afgelopen zondag heb ik de film gezien. Ik ben samen met mijn vriendin gaan kijken. Op sommige momenten was ik ontroerd, andere momenten hevig geschokt door wat deze groep mensen meegemaakt hebben. Al met al heeft het flinke indruk op mij gemaakt!
    Ik ben het eens met de kritiek dat het voor mensen, zonder veel kennis over deze geschiedenis, het soms lastig te volgen/begrijpen is. Tijdens de film heb ik mijn vriendin een aantal keer moeten ‘bijpraten’. Toch hoop ik dat mensen deze film gaan kijken en ik hoop dat meer mensen eindelijk meer te weten krijgen van wat er in Indie gebeurde.

  5. Een integere en mooie indruk nagelaten door de goede metaforen, die zijn gebruikt.
    De verhalen zijn inderdaad fragmentairsch. Kan ook niet anders. Hoop dat de scholen het oppikken en de gastdocenten uitnodigen voor de klas het verhaal te doen!
    Op een bepaald moment aten we bekitjots (slakken) en soort klaverzuring die we tussen de tegels vonden.
    Oma was onze gids bij gebruik van “on”kruiden”.
    Dit verhaal moet doorverteld.
    Tineke van Ommen-Douwes

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.