Indische Titaantjes!

Indische Titaantjes!

Zijn er ook Indische Titaantjes, vroegen wij ons af. Vanaf 10 maart is het namelijk weer Boekenweek. In de Moesson van maart vertellen Ed Caffin en ik al over onze favoriete Indische boeken: Goena Goena en De Stille Kracht. Die hebben alleen niets te maken met het thema van de 75e Boekenweek: “Het kind, de jeugd, de jongere.” De CPNB heeft dit gebaseerd op een  novelle van Nescio, Titaantjes (en ik beken, ik heb haar niet gelezen), over het verliezen van de idealen uit je jeugd.

In het Boekenweekmagazine staat een uitgebreid overzicht van boeken over het thema, van De vanger in het graan (wat klinkt dat absurd in het Nederlands!) van J.D. Salinger tot Christiane F. van Kai Hermann & Horst Rieck. Het enige Indische boek dat erin genoemd wordt is Indische Duinen van Adriaan van Dis. Wij verzamelden daarom voor jullie: Indische Titaantjes!, in willekeurige volgorde. Wie vult aan?

Matabia (Bloem)
Matabia (Bloem)

1. Matabia/ Marion Bloem (1990)
Kinderboek van Marion Bloem waarin Sylvia, tijdens een lange donkere nacht op haar kleine broertje en zusje moet passen. Het huis is vol enge geluiden: de trap kraakt, de koelkast kreunt. op zolder sluipt een inbreker rond. het ritselt in de kelder… Het is doodeng totdat Sylvia besluit haar matabia te zoeken. Die zal haar beschermen en dan kan er niets meer gebeuren.

Bestel de voorlees-CD

Tjon (Holman)

2. Tjon/ Theodor Holman (2007)
Tjon is het verhaal van een Indische jongen die overeind probeert te blijven in een omgeving vol leugens en gevaar. Hij is speelbal van treiterijen van zijn oudere broer Joost, heeft een vader die kampt met de spoken uit het verleden van zijn Japanse gevangenschap en een moeder die hem beschermt hem met haar sussende liefde.

Bestel het boek

Oeroeg (Haasse)

3. Oeroeg/ Hella Haasse (1948)
De vriendschap tussen een Indonesische jongen, Oeroeg, en de zoon van een Nederlandse administrateur in het Nederlands-Indië van voor de Tweede Wereldoorlog. De Nederlandse jongen keert na een studie in Delft terug in het Indië dat nog net geen Indonesië is geworden en merkt dat hun verwijdering is uitgegroeid tot een kloof.

Bestel de Nederland-Leest-editie

Nathan Sid (Van Dis)

4. Nathan Sid/ Adriaan van Dis (1983)
De familie Sid leeft in een repatriantenhuis aan zee, met afgedankte meubelen, Rode Kruis-dekens, Indische mensen, Maleise woorden en Oosterse geuren. Adriaan van Dis (1946) groeide op in eenzelfde huis in Bergen aan Zee, met zijn drie Indische halfzusjes, vader, moeder en enkele andere repatriantenfamilies. Nathan Sid is gebaseerd op Van Dis’ eigen jeugdherinneringen. De novelle kwam voort uit een kookrubriek in NRC Handelsblad, waarin de auteur schreef over de maaltijden van vroeger: de Hollandse aardappels van zijn moeder versus de Indische rijsttafels van zijn vader.

Bestel het boek

Bestel de luistercd

Kind in Surabaja (Van Dort)

5. Kind in Surabaja – Indische herinneringen/ Wieteke van Dort (2003)
Het verhaal speelt zich af in 1948-1949, het naoorlogse jonge Indonesië. Het ademt de sfeer van het authentieke Nederlands-Indië, waar velen nog zo’n heimwee naar hebben. Wieteke van Dort verplaatst zich in haar eigen kleutertijd en verwondert zich over de warmte, de schoonheid, en de zuiverheid van haar geboorteland. Met oude familiefoto’s en zelfgemaakte pentekeningen.

6. Menno’s Indisch-prentenboek : uit het dagelijksche Indische leven van het Indische kind : met versjes voor de jeugd (1924)

Menno's prentenboek

Blanke kinderen worden door baboe gewassen, ze rijden naar de passar, bezoeken de toko Chinees, de kebon haalt water, de auto gaat naar de garage, de kinderen spelen met de oude huisboy, een bruin en een wit kindje zitten bij een po, ze gaan paardrijden in de bergen, zien een koelie sjouwen, eten rijst en gaan slapen. Tot slot gaan ze op verlof naar Holland en baboe gaat mee.

Indië vaarwel (Schomper)

7. Indië vaarwel/ Pans Schomper (1994)
Biografie over de eerste twintig levensjaren van Schomper in het voormalig Nederlands Indië (Indonesië) waar het leven paradijselijk was, totdat de Tweede Wereldoorlog, met de komst van de Japanners, zijn leven in een volkomen chaos veranderde.

Bestel het boek

Bestel de luistercd

Oeroeg: koloniaal noodlot?

Oeroeg is hét boek dat deze maand, volgens Philip Freriks, ‘zoveel mogelijk mensen tegelijk moeten lezen en bediscussiëren.’ Hella S. Haasse’s roman staat bol van de koloniale gedachten en in zijn tijdsgewricht geplaatst, 1948, is dat prima. Maar stelt Nederland met de massale verspreiding in het k ader van Nederland Leest eindelijk het koloniale verleden ter discussie, een maand voor de zestigste verjaardag van de soevereiniteitsoverdracht van Indonesië?

De film Oeroeg uit 1993
De film Oeroeg uit 1993

“Ik luisterde zwijgend naar de stortvloed van beschuldigingen en verwijten, die Oeroeg en Abdullah, nu pas werkelijk in vuur en vlam, richtten tegen het gouvernement, tegen de Nederlanders, tegen de blanken in het algemeen. Ik geloofde dat veel van hun beweringen slecht gefundeerd of onrechtvaardig waren, maar ik beschikte niet over de argumenten om ze te weerleggen.” – Oeroeg, Hella S. Haasse

Na lezing van Benali’s essay Een soufflé in de oven snap ik de CPNB-keuze voor dit Nederland Leest-boek, en stel ik over de keuze voor hem als essayist geen vragen meer. ‘Een echt goede vriendschap is gebaat bij ongelijkwaardigheid’, en ‘overbrugt niet zozeer alle verschillen, maar ontkent domweg dat ze bestaan’, aldus de schrijver. Of Benali zich er bewust van is of niet, hiermee laat hij zien dat hij begrijpt hoe Nederland omgaat met zijn koloniale erfenis: Nederland kijkt liever naar het verlies van de ‘vriendschap’ dan naar de verschillen daarin, die het 300 jaar in stand gehouden heeft. Reacties uit Indonesië én Nijholt’s Lofrede benadrukken deze historische visie.

In het NOS Acht Uur Journaal reageert de Indonesische schrijfster Ayu Utami op de Indonesische vertaling van Oeroeg. Indonesiërs vinden niet dat zij een geschiedenis delen met Nederland, en al helemaal geen romantische: Nederland is de verslagen bezetter. De Groene Amsterdammer van 23 oktober vertelt hoe Indonesische studenten Oeroeg beschouwen ‘als een exponent van de Mooi Indië-attitude’, en dat Haasse niet schrijft over Indonesië, ‘maar over Nederlands-Indië’. Willem Nijholt geeft, in zijn fraai geschreven Lofrede, aan dat hij niets meer wilde horen over de voormalige Nederlandse kolonie in Azië, behalve wat hij in Hella S. Haasse’s roman aantrof, toen ‘alles nog als vroeger ja?’ was. Tempo doeloe dus, in de herhaling.

Het CPNB wil dat Nederland naar aanleiding van Oeroeg praat over vriendschappen tussen culturen. Een mooi en nobel streven. Daarbij gaat de stichting alleen compleet voorbij aan een discussie die in Nederland nooit gevoerd is, namelijk de vraag wat het geleerd heeft van zijn koloniale verleden, een verleden dat bovendien, te oordelen naar de voorkeur voor acteur Nijholt, zo wit mogelijk is.

Nijholt
Acteur Willem Nijholt

Want het is toch raar om de – donkere – Indo, acteur en regisseur Martin Schwab te passeren voor de rol van Oeroeg, terwijl hij in de gelijknamige film uit de jaren ’90 Oeroeg speelde? Schwab: “Ik heb het CPNB gemaild en mijn diensten aangeboden, maar in eerste instantie bedankten ze me per kerende e-mail. Ik weet niet waarom ze me niet benaderd hebben.” Navraag leert dat het CPNB het een rare vraag vindt, waarom iemand niet gevraagd is, en heeft er geen antwoord op.

Toch neem ik de uitnodiging tot discussie van het CPNB aan en vraag: 1. Was het het noodlot ‘waar een mens nooit iets aan kan veranderen’, aldus Nijholt, dat de vriendschap tussen Oeroeg en de hoofdpersoon beëindigde? 2. Is het einde van Nederlands-Indië te wijten aan de aanwezigheid van datzelfde noodlot, of kwam dat wellicht door een beginnend streven naar gelijkwaardigheid? 3. Waarom kan in Nederland zo’n koloniaal boek massaal aftrek vinden?