"Er zijn al 18 nieuwe claims ingediend."

Liesbeth Zegveld op haar kantoor in Amsterdam. Foto: Tabitha Lemon/ Indisch 3.0 2013.

Liesbeth Zegveld, advocate van o.a. de Weduwen van Zuid-Sulawesi en Rawagedeh: “De weduwen van Zuid-Sulawesi hebben geleerd van de weduwen van Rawagedeh.”

Vorige maand bood Nederland excuses aan voor de standrechtelijke executies van Indonesische mannen aan de weduwen van Zuid-Sulawesi. Ook introduceerde Nederland een brede schadevergoedingsregeling. Hoe heeft Liesbeth Zegveld, advocate van de in het gelijk gestelde slachtoffers, hiervoor gezorgd?


Grotere kaart weergeven

Terreur
Op Zuid-Sulawesi – toen Celebes genaamd – schoten Nederlandse militairen in 1947 Indonesische mannen zonder proces neer, op verdenking van deelname aan terreur; verzet tegen de Nederlandse aanwezigheid in de onafhankelijk verklaarde Republiek Indonesie. 66 jaar later krijgen de weduwen van deze mannen hier een schadevergoeding voor van 20.000 euro per persoon, omgerekend is dat (maar liefst) 306.530.000 rupiah.

Brede regeling voor gelijke zaken
De in Rotterdam gepromoveerde Liesbeth Zegveld klaagde de Nederlandse staat aan voor oorlogsmisdaden in Indonesië, en met succes. Voor de standrechtelijke executies van Indonesische mannen in Rawagedeh (op Java) en Zuid-Sulawesi kregen de weduwen een schadevergoeding en excuses. Uit de Zuid-Sulawesi-rechtzaak is zelfs een brede compensatieregeling voortgekomen. Momenteel staat Liesbeth nog de kinderen van de geëxecuteerden bij, een zaak die gelijktijdig met die van de weduwen begonnen is.

Foto: www.marokko.nl
De graven van de geëxecuteerde mannen op Zuid-Sulawesi. Foto: http://nieuws.marokko.nl/29119/kinderen-zuid-sulawesi-klagen-nederland-aan-voor-executeren-vaders/

Te oud
Bij de plechtigheid in Jakarta, medio september van dit jaar, waren de weduwen niet aanwezig: zij waren te oud voor de reis naar Jakarta. Een week later zou de ambassadeur ze komen opzoeken op Sulawesi. Ik vraag Liesbeth ernaar: “Nee, ik weet niet precies hoe het bezoek van de ambassadeur is geweest, ik was er niet bij.”

Jaloezie en ongenoegen
Ze vervolgt: “Ik weet dat de ambassadeur geweest is, met een medewerker. Ze hebben met de weduwen en enkele kinderen gesproken. De weduwen zijn bang voor teveel aandacht. Ze wilden niet in de spotlight komen, ze hebben gezien wat er gebeurd is met de schadevergoeding van de weduwen van Rawagedeh (het dorpshoofd heeft het geld verdeeld onder alle inwoners van Rawagedeh, KV). Om jaloezie en ongenoegen te vermijden, wilde ik de ceremonie niet in hun dorp laten houden. Ik heb gepleit voor een ceremonie op een andere plek op Sulawesi, maar het werd Jakarta. Wat ik niet begrijp, is waarom die datum gekozen is, en niet een datum tijdens de handelsmissie van de premier. Ja hoor, mijn cliënten zijn tevreden. So far so good, vinden ze.”

“Mijn cliënten zijn tevreden. So far so good, vinden ze.”

Verjaarde zaak
Eerst deed Nederland de zaak af als verjaard, inmiddels is een brede compensatieregeling opgetuigd voor vrouwen die weduwe zijn worden door standrechtelijke executies door militairen in Nederlandse dienst. Hoe is het mogelijk dat de Nederlandse staat zo van positie is veranderd, wil ik weten.

Gelijke behandeling van gelijke zaken
“Bij de eerste zaak (Rawagedeh, KV) is de Staat gaan bewegen. De Staat leek in te zien dat het een ernstige kwestie was. Al snel kwam Nederland over de brug met ontwikkelingshulp voor Rawagedeh. Anders dan bij andere dossiers, kon Nederland zijn hoofd niet van deze aanklacht afkeren. Natuurlijk wilden ze er eerst onderuit. Doordat Timmermans pleitte voor gelijke behandeling van gelijke zaken, kreeg ‘Zuid-Sulawesi’ een luisterend oor bij de rechter.”

Ambassadeur Tjeerd de Zwaan biedt excuses aan. Still ontleend aan www.geschiedenis24.nl.
Ambassadeur Tjeerd de Zwaan biedt de Nederlandse excuses aan. Still ontleend aan
www.geschiedenis24.nl.

Brede uitkomst
De in Amsterdam gevestigde mensenrechten-advocaat vertelt verder. “Na ons verzoek om excuses, vroegen ze zich af hoe vaak ze nog sorry konden zeggen. We hadden de publieke opinie mee. Daarom zijn het brede excuses geworden en een brede schadevergoeding, zodat gelijke zaken niet meer voor een rechter hoeven te komen. Dat er een algemene schadevergoedingsregeling is gekomen is wel de ultieme uitkomst van een zaak hoor, als advocaat.”

“Dat er een algemene schadevergoedingsregeling is gekomen is wel de ultieme uitkomst van een zaak hoor, als advocaat.”

Executie van de vaders

Liesbeth Zegveld. Foto: Tabitha Lemon/ Indisch 3.0 2013.
“De impact van het meemaken van de executie van je vader lijkt mij nog veel ernstiger dan – hoe vreemd de vergelijking ook is – die van je echtgenoot.” Foto: Tabitha Lemon/ Indisch 3.0 2013.

De kinderen van de door Nederlandse soldaten geëxecuteerde Indonesiërs hebben ook een zaak aangespannen tegen de Nederlandse staat. Liesbeth Zegveld staat ze hierin bij. Hoe schat de advocate hun kansen in? “We verwachten daar begin 2014 eenuitspraak over. Kijk, de rechter wil dit juridisch niet eindeloos door laten gaan. Dat snap ik. Maar ja, de kinderen stonden erbij. De weduwen hebben gehoor gekregen bij de rechter omdat zij direct betrokken – want aanwezig – waren bij de executies. In Zuid-Sulawesi hebben de kinderen gezien hoe hun vaders werden neergeschoten. Zij waren dus, net als de weduwen, direct betrokken bij de executies. Dat geeft ze rechtsgrond. Bovendien is de groep beperkt; in Rawagedeh waren er geen kinderen bij. En mij lijkt de impact van het meemaken van de executie van je vader nog veel ernstiger dan – hoe vreemd de vergelijking ook is – die van je echtgenoot.”

Aanklacht wegens slavernij
Onlangs werd bekend dat veertien landen drie Europese landen, inclusief Nederland, aanklagen vanwege de slavernij. Is Zegeveld daar ook bij betrokken, en hoe schat ze die kansen in? “Ik heb ervan gehoord, maar ben er niet bij betrokken. Ik weet het niet. Er zijn geen individuele nabestaanden meer. Slachtoffers moeten hun stem laten horen, en van de slavernij zijn geen direct betrokkenen meer in leven. De groep slachtoffers moet sterk zijn. Wat interessant is, is wat er gebeurt als landen vanuit hun soevereine rechten een claim gaan neerleggen bij andere landen.”

18 claims
Voordat ik afsluit: hoe staat het met de algemene schadevergoedingsregeling voor weduwen van de standrechtelijke executies? “Er zijn al 18 nieuwe claims ingediend.”

Mr. Liesbeth Zegveld (Ridderkerk, 1970) studeerde Nederlands recht in Utrecht en promoveerde in 2000 cum laude. Zegveld vertegenwoordigt de laatste jaren regelmatig slachtoffers van de Nederlandse oorlogsmisdaden in Indonesië. Liesbeth werkt als mensenrechtenadvocate met Britta Böhler, bekend van onder meer de verdediging van Ayaan Hirsi Ali in de strijd om het Nederlandse paspoort van het voormalige Tweede Kamerlid van de VVD.

Sorry dat ik uw man neerschoot

Politionele acties in Indonesië. Foto: www.verzetsmuseum.org

De knulligheid van de Nederlandse excuses

Het is een pakkende campagne van de Rijksoverheid om mensen erop te wijzen dat ze ook in de stad op hun snelheid horen te letten:“Sorry dat ik uw kind omver reed, maar GTST begint zo. [voiceover] Te hard rijden in de bebouwde kom, daar zijn geen excuses voor.” Goed bedacht. Maar: als daar al geen excuses voor zijn, hoe zit dat dan met standrechtelijke executies?

Zuid-Sulawesi
Ambassadeur Tjeerd de Zwaan bood vanochtend in het Erasmushuis in Jakarta namens de Nederlandse regering excuses aan voor alle standrechtelijke executies die Nederland heeft uitgevoerd tussen 1945 en 1949 van Indonesische mannen. Daarnaast krijgen de weduwen van geëxecuteerde mannen uit Zuid-Sulawesi elk een schadevergoeding van 20.000 euro.  Opvallend is dat weduwen van andere slachtoffers kunnen ook een beroep op deze compensatieregeling doen. Nieuwe rechtzaken zijn niet meer nodig. Dit is het resultaat van de schikking die advocaat Liesbeth Zegveld heeft getroffen met de Nederlandse regering.

Verantwoordelijk

Saih Bin Sakam, de enige overlevende van het bloedbad in Rawagede. Foto: Ed Caffin/ Indisch 3.0.
Saih Bin Sakam, de enige overlevende van het bloedbad in Rawagede. Foto: Ed Caffin/ Indisch 3.0.

Met deze excuses, na die voor het bloedbad van Rawagede de tweede die Nederland uitspreekt, geeft Nederland toe dat het verantwoordelijk is voor de ‘excessen’ van Nederlandse militairen in naam van Nederland, tijdens de woelige jaren ’45-’49.  Het zijn echter “geen algemene excuses […] voor bijvoorbeeld de Nederlandse rol bij de politionele acties. Daarvoor blijft […] gelden wat oud-minister Bot ooit heeft gezegd: “Dat Nederland destijds aan de verkeerde kant van de geschiedenis stond,” verklaarde Premier Rutte eerder.

Geweldig
Persoonlijk vind ik geweldig  dat Nederland verantwoordelijkheid neemt voor wat nog steeds eufemistisch ‘excessen’ heten.  EIN-DE-LIJK. Zeker als je nagaat van hoever deze zaak gekomen is. In 2008 nog ontkende de Nederlandse regering dat de zaak behandeld kon worden; ze was verjaard en “De landsadvocaat laat de nabestaanden wel weten dat de Staat de executies „in hoge mate” betreurt.” (bron) Nu geldt er een compensatieregeling voor alle weduwen van slachtoffers van de standrechtelijke executies. Dat is niet niks.

Zonder de weduwen
Het belangrijkste van excuses in het algemeen is dat ze aankomen bij de mensen voor wie ze bedoeld zijn. De weduwen van de slachtoffers uit Zuid-Sulawesi waren er niet bij, enkele van hun familieleden wel. Volgens het verslag van correspondent Michel Maas was het eens sobere bijeenkomst. ‘Er stond een rijtje stoelen, voor wat familieleden, maar voor de rest leek het alsof de ambassadeur zijn excuses in het luchtledige uitsprak,’ aldus Maas. Waarom kies je daar voor?

Krampachtig
De reden dat de ambassadeur niet naar de weduwen toegegaan is, is dat ‘de excuses waren bedoeld voor alle slachtoffers en nabestaanden van standrechtelijke executies,’ aldus een woordvoerder van Buitenlandse zaken. Ik vind dat een behoorlijk krampachtige redenering. Als je excuses aanbiedt, dan wil je toch primair dat ze aankomen bij de mensen voor wie ze bedoeld zijn? Bovendien: de manier waarop de Nederlands regering deze excuses heeft aangeboden, ontkracht het gewicht van niet alleen de excuses, maar ook van de regeling die nu geldt voor alle weduwen van Westerling.

‘Excessen’
En sowieso, die arme ambassadeur. Voor de tweede keer moest hij excuses aanbieden voor een Nederlands bloedbad: “Namens de Nederlandse regering bied ik mijn excuses aan voor die excessen,” zei hij vanochtend. Dat woord: excessen, is, net als de term ‘politionele acties’, een handige vinding uit de vorige eeuw voor de Nederlandse oorlogsmisdaden. Het begrip werd in de jaren ’60 geïntroduceerd , toen de Excessennota uitkwam.

Voorblad van de Excessennota uit 1969. Bron: www.geschiedenis24.nl.
Voorblad van de Excessennota uit 1969. Bron: www.geschiedenis24.nl.

Gelijke zaken
Waarom heeft premier Rutte dit niet gedaan, die in november in Indonesie is? Navraag bij Buitenlandse zaken geeft me niet meer dan wat al bekend is, dat gelijke zaken gelijk behandeld worden en deze kwestie dus gelijk staan aan de excuses voor Rawagede: “Het kabinet besloot 30 augustus dat gelijke zaken gelijk behandeld zouden worden en dat de ambassadeur 12 september in Jakarta namens de Staat excuses zou aanbieden voor standrechtelijke executies zoals begaan door Nederlandse militairen in het toenmalige Zuid-Celebes en Rawagedeh in de periode 1945-1949.” Wonderlijk, want wat er uit deze rechtszaak gekomen is, is toch niet te vergelijken met de uitkomst van Rawagede? Dat zou je als Nederland toch best mogen benadrukken?

Knullig
Al met al vind ik de knulligheid waarmee deze excuses geuit zijn bijna beschamend. Is dat een bewuste keus geweest, vormgegeven vanuit  een vooropgesteld snood plan? Misschien. Het zou ook gewoon Nederlandse onhandigheid kunnen zijn. Ik kom er niet achter. Maar als er voor ongelukken in de bebouwde kom al geen excuses zijn, had  Nederland dan niet een beetje beter haar best mogen doen als het gaat om excuses voor standrechtelijke executies?

 

Voor wie weten wil hoe je wel goed sorry zegt: http://lifehacking.nl/persoonlijke-ontwikkeling/de-kracht-van-een-goeie-sorry/

In beeld: Zuid-Sulawesi 2012

Locatie: Turatea, Jeneponto – Datum: 10 maart

Vrijheidsmonument, ter ere van de onafhankelijkheid van Indonesië (c) Ed Caffin

 

Anwar, 15 jaar en groot fan van het Nederlands voerbalelftal (c) Ed Caffin

 

Indonesië werd in 1945 onafhankelijk. Er woedde echter tot 1949 een bloedige strijd, waaronder in Zuid-Sulawesi. Een deel van die oorlogsgeschiedenis is door Nederland in de doofpot gestopt. Lees hier meer over de doofpot-affaire inzake Zuid-Celebes (nu Zuid-Sulawesi) en de publiekelijke oproep van I3-er Kirsten Vos om die doofpot eindelijk eens te openen.