Ngroblog: 3.0 terug naar de oorsprong

Molukken, jullie zijn toch Indisch? Hoe is het gekomen… Begin september brachten we een bezoek aan het MHM, het Moluks Historisch Museum. We hadden namelijk gehoord dat het museum twee weken later zijn deuren zou sluiten in verband met een subsidiestop. In het museum zou ook een vergadering plaatsvinden met allemaal Molukkers, reden te meer om eens te kijken naar die tak.

Kijkend naar een film over de overtocht van de Molukkers van Java naar Rotterdam.
Kijkend naar een film over de overtocht van de Molukkers van Java naar Rotterdam.

En wat wil het geval, bij de koffie vraagt een vrouw ons naar de achternamen van deze overgrootouders. Nou, de moeder van opa Scholten heet Pattynama en de vader van oma Scholten is een Pattypeilohy. Ze pakt vervolgens een atlas van de Molukken en wijst 2 eilanden aan: “hier, van het eiland Haruku, en dan het plaatsje Oma, komen de Pattynama’s vandaan!” “En de andere tak?” “Die komen van het eiland Saparua, specifiek het plaatsje Ulat!”

En zie, de basis van onze rootsreis is gelegd. We gaan deze zomer op zoek naar de oorsprong van onze Indische familie.

Recensie: Een zoon van Porto

Een documentaire over thuiskomst

In de documentaire Een zoon van Porto (vorig jaar vertoond op het Nederlands Film Festival) volgen we Benja die door zijn vader, auteur Frans Lopulalan, begeleid wordt naar het voorouderlijke plaatsje Porto op het Molukse eiland Saparua. De 19-jarige Benja voelt zich misplaats in Nederland. Hij wil terugkeren naar Saparua om te kunnen proeven van het Molukse leven en misschien wel de plek vinden waar hij thuis hoort…

Antagonistische houding
Frans Lopulalan (onder andere bekend van Dakloze Herinneringen) vertelt in de documentaire over zijn gevoel van ontheemding en dat van zijn ouders. ‘Zeg nooit dat je uit Woerden komt, maar uit Saparua,’ vertelde zijn moeder hem ooit. Frans uit ook zijn zorgen over hoe Benja denkt over Nederlanders. Benja zou een bijna antagonistische houding tegen Nederlandser hebben en elke keer verbaasd zijn als hij een aardige Belanda ontmoette. Ook voelt Benja er niks voor om een opleiding te volgen, dit zou slechts de Nederlandse economie bevorderen. Benja voelt zich niet begrepen door Nederlanders, zelfs niet door zijn Nederlandse moeder. Het is jammer dat de relatie tussen Benja en zijn moeder, betreffende de etnische verschillen, niet verder wordt uitgediept. Wellicht had Benja’s moeder meer kunnen vertellen over het gevoel zich ‘niet Nederlands’ te voelen van Benja.

Verschillen
Vindt Benja uiteindelijk zijn ‘thuis’ in de Molukken? Hij lijkt er zeker op zijn plaats. Hij werkt mee met de vissers, de boeren en wordt bijna uitgehuwelijkt. Hij vertelt veel over hoe geweldig en bijzonder hij het vindt om in Porto te zijn, maar verder wordt er voornamelijk gesproken over de verschillen tussen hem en Nederlanders. Er wordt niet gesproken over de mogelijke verschillen tussen Benja en de bevolking van Porto. Wat jammer is, aangezien zijn broer in het begin van de documentaire aan Benja vertelt dat hij niet alleen hier in Nederland anders is, maar ook daar anders zal zijn.

Waar is thuis?
Het ‘je niet op je plaats voelen in Nederland’ is iets dat velen van gemengde afkomst zullen herkennen. Een groot deel van de personen die dit lezen zullen vast wel eens een geschiedenisles hebben moeten geven, om aan anderen de vraag ‘waar kom je vandaan?’ te kunnen beantwoorden. Een gevoel van thuiskomst als je het voorouderlijk land bezoekt is ook zoiets dat door velen als herkenbaar zal worden ervaren. Echter, vroeg of laat komt iedereen erachter dat ook daarin een groot verschil bestaat tussen ‘ik’ en ‘de ander’. De vraag ‘waar is thuis?’ wordt niet duidelijk beantwoord. Althans, niet door Benja, wel door Frans. Frans voelt zich thuis in Nederland, maar ook op Saparua.

Thuiskomst
Een zoon van Porto is een documentaire over thuiskomst. Echter, door de hele film komt ook steeds het thema ‘verschillen’ naar voren. Ik heb het niet alleen over de verschillen tussen Molukkers en Nederlanders, maar ook tussen jong en oud, vroeger en nu. Het is spijtig dat dit thema niet verder uitgewerkt is. Al met al is Een zoon van Porto een mooie film over vader en zoon die samen het voorouderlijke land opzoeken.

Een zoon van Porto (Son of Porto) Oogland Film Producties, 2011

Ambonezen houden van Oranje

Het vierde verhaal uit Indonesië schrijf ik in Ambon, de hoofdstad van de Molukken. Het gaat over de band van Ambonezen met Nederland en de liefde voor het Nederlands voetbalelftal.

Ambon, december 2008

door Ed Caffin

Aan de andere kant van de wereld ligt Ambon, een eiland met prachtige kusten waar elk plekje fotogeniek is. Het is moeilijk voor te stellen dat hier tot zo’n vijf jaar terug een burgeroorlog heerste die de bevolking van Ambon en de rest van de Molukken verdeelde langs religieuze lijnen. Godzijdank heerst er tussen moslims en christenen inmiddels weer vrede en is het in Kota Ambon weer druk en gezellig op straat. Op Jalan Pantai Mardika, waar tussen de marktkraampjes talloze bontgekleurde stadsbusjes, fietstaxi’s, voetgangers en scooters langs elkaar heen krioelen, hangt een geur van durian, zoetigheid en benzine. Ergens uit een winkel schalt een oude hit uit trillende speakers, en kinderen spelen in met regenwater volgelopen gaten in de weg. Hier en daar hangt al kerstversiering of wordt een kerstboom opgetuigd, terwijl vanuit de verte een muezzin oproept tot gebed.

Nadat ik vertel dat ik uit Nederland kom vraag ik Dedi Risakotta, de chauffeur van de ojek (brommertaxi) waar ik achterop zit, naar de betekenis van de muurschilderingen in de stad die iets te maken hebben met Nederland. De afgelopen dagen heb ik er al verschillende gezien: een oranje leeuw, of slechts de teksten Holland of Nederland. Er verschijnt een glimlach op zijn ronde gezicht en hij legt uit dat de mensen in Ambon gek zijn op het Nederlands elftal. “Als er een voetbalwedstrijd is, kijkt iedereen. We zijn hele grote fans van Oranje.” Tijdens een toernooi gaat het er hier fanatiek aan toe. “Na de verliespartij op het afgelopen Europees kampioenschap tegen Rusland wilde niemand hier meer een wedstrijd zien”.

Oranje schildering op straat in Ambon
Oranje schildering op straat in Ambon

Ondanks, of beter gezegd dankzij de bewogen geschiedenis hebben Ambonezen een lange en sterke relatie met Belanda. Iedereen in Ambon lijkt wel familie of vrienden te hebben in Breda, Sittard, Amsterdam of Woerden en voelt zich erg verbonden met Nederland. In totaal wonen er inmiddels enkele tienduizenden mensen van Molukse afkomst in Nederland, waarvan er velen hier op vakantie gaan. De Ambonezen verwachten over een aantal weken een hoop familie die hier de feestdagen komen vieren. Dedi zelf heeft familie in Assen. Een oom van hem woont daar met zijn gezin en kleinkinderen.

Terwijl we de stad uitrijden in de richting van Galala en Halong vermindert Dedi vaart om verder te vertellen over de Amboneze liefde voor Oranje. “Als het Nederlands elftal speelt, zie je vanaf Pasar Mardika tot hier Nederlandse vlaggen. De hele stad, en misschien zelfs wel het hele eiland hangt er vol mee. De wedstrijden zijn ’s nachts dus mensen gaan overdag een paar uur slapen”. Vol ongeloof over de voor mij totaal onbekende tropische Oranje-koorts, meer dan tienduizend kilometer van Nederland, kijk ik om me heen. Hier en daar zie ik mensen lopen in een oranje T-shirt of broek. Het zal wel toeval zijn.

Een vrouw op straat in Ambon in een oranjeshirt
Een Ambonese vrouw in oranjeshirt

Dedi begint ondertussen te vertellen over het gewonnen EK van 1988. Hij zat toen nog op de lagere school maar herinnert zich het nog goed. “Dat was de tijd van Gullit, van Basten en Rijkaard!” roept hij. “Toen Nederland de finale won, vierden we overal feest”. Ik verbeeld me een tafereel dat in geen velden of wegen doet denken aan de beruchte boottocht langs de Amsterdamse grachten met uitzinnige landgenoten op zinkende woonboten: ik zie de chaotische straten van Ambon vollopen met joelende voetbalfans en toeterende auto’s, en door het dolle heen stromen mensen de witte palmenstranden op om in Oranje tenue een duik te nemen in de warme zee.

Als we bij het dorp Passo aankomen draaien we vanaf Leitimur, het zuidelijke gedeelte van het eiland, het noordelijke gedeelte Leitihu op. De lucht is donker en de miezerregen verandert langzaam maar zeker in een tropische bui. Onder een rij bananenbomen langs de kant van de weg vinden we een klein houten huisje waarvoor een paar brommertjes staan geparkeerd. Sigarettenrook kringelt langs het golfplaten dak waaronder een paar mensen al staan te schuilen; drie mannen en een vrouw die een slapende baby wiegt. Als we de brommer aan de kant hebben gezet maken ze plaats onder het afdak.

Zodra we droog staan praat Dedi verder over de Amboneze Oranje-liefde. “De Nederlandse voetballers zijn hier bekend en populair. Maar natuurlijk zijn Ambonezen extra trots op de voetballers van Molukse afkomst, zoals Simon Tahamata, Sonny Silooy en Giovanni van Bronkhorst” roept hij enthousiast door het geluid van de stortbui door. “In de tijd van Tahamata hingen overal in cafés in Ambon foto’s en posters van hem”. De kleine voetballer van onder andere Ajax zou tijdens zijn bezoeken aan Ambon ongetwijfeld bedolven zijn onder enthousiaste fans.

De muren van Cafe Sibu Sibu hangen vol met de portretten van Molukse-Nederlandse voetbal
De muren van Coffee Shop Sibu Sibu op Jalan Trikura hangen vol met foto's van Moluks-Nederlandse voetballers

Ook Dedi is uiteraard Tahamata- en Oranjefan. Hij vind het erg jammer dat het laatste Oranje-succes zo lang geleden is en dat geldt, geloof ik intussen wel, voor bijna iedereen op het eiland. Het is hoog tijd voor weer een kampioenschap wat hem betreft. Ik zou hier tijdens een wedstrijd wel een kijkje willen nemen: alleen al het feest in Ambon bij een gewonnen wedstrijd zal ongetwijfeld al meer dan de moeite waard zijn. Inmiddels zijn ook zijn kinderen ingewijd in de Oranje-liefde, vertelt hij trots. Met de kleine voetbalshirtjes die ze onlangs van familie uit Nederland kregen, zijn ze nu echte fans.

Als de regen eindelijk is opgehouden rolt Dedi de brommer vanonder de bananenbomen vandaan en gaan we weer op weg. Hij praat ondertussen ongestoord verder over Oranje. Hij is, net als de meeste Ambonezen, erg trots op de band met Nederland. “Omdat iedereen daar vrienden en familie heeft zijn we ook trots op het land”, legt hij uit. “De jongere generatie Molukkers daar is inmiddels eigenlijk bijna Nederlands”, zegt Dedi geamuseerd als we de haven van Tulehu in rijden, “de band met Nederland zal er voor altijd blijven”.

We stoppen vlak bij het strand en kijken uit over kalme zee. Aan de horizon zie ik een aantal kleine eilanden. Voor me zwemmen kleine, gekleurde visjes langs de houten palen van de aanlegsteiger, en dobbert een klein bootje in het water. Als de jonge Molukse Nederlanders hier op bezoek komen zullen zij het zonder twijfel fantastisch vinden. Ambon is namelijk, met of zonder Oranje-koorts, een plek om van te houden. En daar kan geen gewonnen voetbalkampioenschap tegenop.

Meer zien en lezen over Ambon? Zie http://www.ambon-manise.com (bahasa indonesia), http://www.websitesrcg.com/ambon/ (engels) of surf naar http://maluku.startpagina.nl/