"Ik ben trots op de 1e generatie Molukkers"

Performance van Olympia Latupeirissa bij het vm Van Heutzmonument in Amsterdam. mei 2012. Foto: Rogier Fokke.

De Molukse 3.0 Olympia Latupeirissa over 60 jaar Molukkers in Nederland

Olympia, 30 jaar, uit Rotterdam, laat zich niet onder één noemer scharen. Ze is schrijfster. Cultureel ondernemer. Artiest. Poetry performer. Actievoerder. En vastberaden om een verschil te maken.  Aan de vooravond van de herdenking van de aankomst van het laatste schip KNIL-militairen, spreekt Olympia Is Lyrical zich uit over 60 jaar Molukkers in Nederland: de winst, het verlies, de toekomst. Plus: de excuses van Roemer.

Performance van Olympia Latupeirissa bij het vm Van Heutzmonument in Amsterdam. mei 2012. Foto: Rogier Fokke.
Performance van Olympia Latupeirissa bij het voormalig Van Heutzmonument in Amsterdam, 5  mei 2012. Foto: Rogier Fokke.

Gevormd door haar Molukse familie en Molukse buurtgenoten in de Molukse wijk in Alphen aan de Rijn, zet de Rotterdamse zich in voor een beter beeld van Molukkers in Nederland. Hoe kijkt zij aan tegen 60 jaar Molukkers in Nederland? ‘Ik vind dat we als jonge generatie veel meer kansen moeten pakken dan de vorige generatie heeft gedaan. Veel meer ons ding doen. Ons  niet meer zo opstellen als slachtoffer. We moeten daar niet meer zo in blijven hangen. Nederland heeft zich fout gedragen, dat weet ik als geen ander, maar willen we verder komen, dan begint dat met initiatief van twee kanten.’

Uitleggen

Olympia heeft een missie. Zoveel is al snel duidelijk. ‘Wat het betekent dat ik Moluks ben? Veel. Heel veel. Het zijn mijn roots. Ik heb bepaalde tradities overgenomen; het geloof, normen & waarden die je alleen in de Molukse gemeenschap hebt, de politieke bevlogenheid van mijn opa. Ik richt me met mijn acties op Nederlanders en Molukkers. Nederlanders hebben geen volledig beeld van de Molukse gemeenschap. Ik wil ze bewust maken van wie we zijn. We wonen hier al 60 jaar. En nog steeds moet ik uitleggen wie we zijn.’

‘De tweede generatie moet veel meer naar jongeren gaan luisteren.’

De actie van Rauwe vrouwen tegen viering aankomst eerste schip Molukkers. 21 maart 2011. Foto: http://www.bkml-online.nl
De actie van Rauwe vrouwen bij de viering Aankomst eerste schip Molukkers op 21 maart 2011. Foto: http://www.bkml-online.nl

Bootje varen
Met haar acties krijgt ze publiek: lovers & haters. ‘Molukkers van de tweede generatie zijn veel te verwesterd. Ze doen mee aan allerlei festiviteiten. Vorig jaar, bij de herdenking van de aankomst van het eerste schip met KNIL-militairen bijvoorbeeld. Er viel helemaal niets te vieren! En toch zaten  zogenaamd bekende Molukkers op een schip dat met vuurwerk en allerlei toestanden de haven van Rotterdam binnenkwam. Gingen ze een beetje bootje varen! Wij als jongeren mochten er niet bij, dus besloten we het van de zijkant open te breken. Nee, niet iedereen op die boot in Rotterdam was het eens met mijn protest. De tweede generatie moet veel meer naar jongeren gaan luisteren.’

‘Roemer is oprecht met zijn oproep voor excuses, het is geen verkiezingsstunt.’

Emile Roemer, fractievoorzitter van de SP, bij Walk 4 Maluku in Vught. foto Brabants Dagblad/ Ton Wagenaars
Emile Roemer, fractievoorzitter van de SP, bij Walk 4 Maluku in Vught. Foto: Brabants Dagblad/ Ton Wagenaars.

Excuses van Roemer
‘Ik ben enorm trots op de eerste generatie. Ondanks alle shit heeft die het zo ver weten te brengen dat wij nu een goed leven hebben. Ik bedoel, mijn opa verdiende 3 gulden per week en had 11 kinderen. Wij kunnen een normaal leven leiden. Dat geldt niet voor iedereen. Voor hetzelfde geld woonden we nu nog op de Molukken, in armoe.’

‘Wat ik vind van de excuses van Roemer? Prachtig. Goed dat ie het op de kaart zet. Ja, veel van de mensen voor wie de excuses zijn, zijn er niet meer. Maar je hoeft ook niet meteen op de SP te stemmen om blij te zijn met zijn pleidooi. Ik denk dat ik weet waar het vandaan komt trouwens. De dochter van Roemer heeft een Molukse vriend, wiens oom begin dit jaar overleden is. Roemer was op die begrafenis. Ik denk dat hij daar geraakt werd door de Molukkers en hun cultuur. Ik denk dan ook dat hij oprecht is met zijn oproep voor excuses, dat het geen verkiezingsstunt is. En wees eerlijk, excuses uit de mond van een Nederlander, dat is toch heel wat.’

‘Ik vind het belangrijk om hier in Nederland dus wél te protesteren – omdat het daar niet kan’

Olympia op 1 van de 7 wereldwonderen, de Kelimutu gebergte, op het eiland van mijn Vader: Flores,  een van de Soenda eilanden. kelimutu. Foto Olympia Latupeirissa.
Olympia op 1 van de 7 wereldwonderen, de Kelimutu gebergte, op het eiland van haar vader: Flores, een van de Soenda eilanden. Foto: Olympia Latupeirissa.

RMS
Tot slot. Hoe kijkt Olympia aan tegen de onafhankelijke Molukse staat? ‘Daar ben ik voor. Al is het alleen maar om de mensenrechten die daar geschonden worden. Zo ben ik geschrokken van een filmpje waarin Molukkers te zien waren die een Molukse dans deden. Die werden meteen afgevoerd en mishandeld. Dat gebeurt daar dagelijks. Als RMS kan je op de Molukken niet open praten over een onafhankelijke staat.  Ik vind het belangrijk om hier in Nederland dus wél te protesteren – omdat het daar niet kan.’

Olympia Is Lyrical
‘Verder wil ik nog even benadrukken: mijn artiesten en schrijfnaam is OIL (Olympia Is Lyrical) en mijn bedrijf versus stroming heet INA IS LOVE! Binnenkort meer over OIL & INA IS LOVE! Volg mij op Facebook & TUMBLR.’

 

Vraagtekens bij uitstel staatsbezoek SBY

De Indonesische president Susilo Bambang Yudhoyono (SBY) heeft volgens de Jakarta Post van gisteren zijn staatsbezoek aan Nederland afgezegd wegens een ‘unfavorable situation in the destination country.’  SBY zou vandaag met zijn vrouw in Nederland aankomen voor een driedaags bezoek, op uitnodiging van koningin Beatrix. Nederland en Indonesië zouden inmiddels op korte termijn op zoek zijn naar een nieuwe datum.

Ook Nederlandse media, zoals Nu.nl, maakten melding van de afzegging. Pas om half vijf gistermiddag verstuurde de Rijksvoorlichtingsdienst een persbericht ter bevestiging van dit nieuws. Volgens de website van de RMS doet de rechtbank vandaag om 9.00 uur uitspraak over het aangespannen kort geding.

De gang van zaken roept vraagtekens op. Ten eerste. Pak Yudhoyono zou deze beslissing genomen hebben, nadat een Molukse beweging in Nederland (de RMS) een kort geding had aangespannen tegen de president wegens recente schending van de mensenrechten op de Molukken. In hoeverre vertegenwoordigt de RMS nog de meerderheid van de Molukse Nederlanders? Ten tweede. De Nederlandse regering heeft de Indonesische president, geboren in het jaar van de soevereiniteitsoverdracht, verzekerd dat hij immuniteit geniet en niet kan worden gearresteerd. Dit zou de grootste zorg van SBY weg kunnen nemen. Iemand zou kunnen zeggen dat de president het kort geding aangegrepen heeft om zijn bezoek aan Nederland af te zeggen. En tot slot – wat betekent deze beslissing voor de toekomst van de relatie tussen Nederland en Indonesië?

Om te beginnen met de eerste vraag – in hoeverre vertegenwoordigt de RMS nog de meerderheid van Molukkers in Nederland? Uit verschillende bronnen begrijp ik dat dat niet meer het geval is. De houding van de RMS zou hierdoor kunnen zorgen voor tweedeling in de Molukse gemeenschap. Deze vraag is relevant, omdat de officiële reden van de afzegging nu gekoppeld is aan Molukkers: alle Molukkers in Nederland. Hoe wil de Molukse gemeenschap als geheel deze verantwoordelijkheid dragen? Alle mensen die bezig waren met de voorbereidingen, van het Koninklijk Huis tot de universiteit Wageningen, zien hun inspanningen nu in rook opgaan. Goed voor de gemeenschap met Molukse of Indonesische wortels in Nederland is dit dus allesbehalve.

Dan de vraag of president Yudhoyono het kort geding heeft aangegrepen om zijn staatsbezoek af te zeggen. Zou hij al eerder hebben willen afzien van dit bezoek en een reden hebben gezocht? Lastige vraag. Aan de ene kant: als SBY, zoals hij in Indonesische kringen wordt genoemd, grote waarde hecht aan een toekomstbestendige relatie tussen Nederland en Indonesië,  dan zou je kunnen zeggen dat hij zijn staatsbezoek boven het ‘RMS-incident’ zou plaatsen.  Aan de andere kant – dit staatsbezoek was al behoorlijk riskant als het gaat om de nationale eer van Indonesie, zoals het NOS Journaal gisteravond de reden van afzeggen omschreef.

Historisch was het bezoek geladen, want de Wereldomroep meldde dat opnieuw gedoe was ontstaan over de onafhankelijkheidsdatum van 17 augustus 1945. De eerdere erkenning van deze datum door voormalig minister Bot was een belangrijke deuropener voor de verhoudingen tussen Indonesië en zijn voormalige koloniale machthebber.

Politiek ook: Geert Wilders’ PVV heeft uitgerekend deze week legitimatie gekregen voor het anti-islam-beleid en staat deze week volop in de aandacht vanwege de rechtszaak. De islam vormt voor Indonesië een belangrijk instrument voor nationale eenwording. Bovendien is voor elk land het een gevoelige kwestie als een landsdeel zich af wil scheiden, zoals de Molukken zich van Indonesië wil afscheiden. Als die afscheidingsbeweging vanuit Nederland dan ook nog eens binnenlandse kwesties, zoals de dood van een demonstrant, aan de orde stelt, kan ik me voorstellen dat vanuit Indonesisch perspectief het staatsbezoek steeds minder gouden randjes heeft. Ik praat het niet goed, maar ik snap het wel.

Want  tot slot heeft dit bezoek een flinke lading gekregen door culturele verschillen: voor Indonesië is de rechtzaak van de RMS een belediging voor de nationale eer, net als het aantal kamerleden dat vragen wilde stellen over de mensenrechtensituatie in het land waar Nederland zelf eeuwenlang mensenrechten aan zijn laars heeft gelapt. De huidige politieke en historische band tussen Nederland en Indonesië is al kwetsbaar genoeg. Iemand kan zich afvragen of het kort geding en de vragen van parlementariërs op dit moment gepast waren – hoe, vanuit Nederlands perspectief, terecht ze ook kunnen zijn. Vanuit deze beladenheid zou het kort geding misschien niet zozeer de reden, maar de spreekwoordelijke druppel kunnen zijn.

Uiteindelijk leidt dit alles tot de vraag wat dit uitstel betekent voor de relatie tussen de twee landen. Op de radio hoorde ik net de dj roepen: “De Indonesische president komt niet omdat hij bang is opgepakt te worden.” De keuze om niet te komen en het kort geding daarvoor als reden op te geven, wekt de indruk dat de arrestatie plaats zou vinden, dat die eigenlijk terecht is, dat de president van Indonesië bang is voor de RMS en een ‘schurk’ is die opgepakt dient te worden. Een nieuw staatsbezoek van deze president aan Nederland op korte termijn kan gemakkelijk nog meer lading krijgen dan het al had.

Nederland zal, ook in de toekomst, thuis zijn voor duizenden Molukkers. Nederland zal, in elk geval de komende periode, een kabinet hebben dat bestaansrecht ontleent aan een anti-islam partij. En, zoals het er nu naar uitziet, Nederland zal de komende jaren nog een ambigue houding aannemen over de datum van onafhankelijkheid. Voor Indonesië ligt de 300-jarige bezetting door Nederland nog steeds gevoelig. Zolang belangenbehartigers in beide landen die wederzijde gevoeligheden niet erkennen, zal de postkoloniale verhouding niet verbeteren. En dat is een uitkomst die tot vraagtekens leidt: wanneer zijn Indonesië en Nederland klaar voor een nieuwe relatie? En wat – of wie – zou daar voor nodig zijn?

Gelderse twisten

Ik zal de laatste zijn die zegt te weten wat er in Culemborg zó mis is gegaan, dat sinds de jaarwisseling de ‘Moluks-Marokkaanse oorlog’ de actualiteiten beheerst. Want ik was er niet bij. Ik zal ook de laatste zijn die weet wat de oplossing is. Want ik heb nul ervaring met dit soort conflicten. Maar ik wil zeker niet de laatste zijn die nadenkt over wat er gebeurt in het oosten van ons land. Waarom hechten leiders uit Nederlandse, Molukse én Marokkaanse kringen er zoveel waarde aan te benadrukken dat dit geen etnisch conflict is?

Fotografie: Ed Caffin

Welkom in Culemborg

Dat is overigens niet het enige dat me opvalt aan deze Nieuw-Gelderse twisten. Het is walgelijk en hypocriet om te zien hoe veel steun de Molukkers krijgen en hoe weinig daarvan de Marokkanen ten deel valt. Gratis krant De Pers vertelt: “Veel Nederlanders kiezen enthousiast de kant van de Molukkers, ‘die als enigen de Marokkanen durven aan te pakken.”

Pakweg veertig jaar geleden kregen Molukkers nog dezelfde behandeling als de Marokkanen nu. Vanuit die parallel verbaast het me daarom niets dat onlangs in de Volkskrant stond dat ‘Marokkanen de nieuwe Molukkers’ zijn. Zo bekeken is de positieve kant wel dat over veertig jaar de Nederlandse bevolking juicht wanneer de Marokkanen slaags raken met een nieuwe bevolkingsgroep – ook al is de historische en culturele band die beide groepen met Nederland hebben natuurlijk niet te vergelijken.

Ik ben niet de enige die de waardering voor het Molukse optreden in Culemborg wantrouwt. De Pers vervolgt: “Veel Molukkers wijzen de ‘steun’ af. ‘Vroeger waren wij de zondebokken, en nu zijn we opeens de helden’, reageert een Molukker. (…)‘Op school leerden jullie niks over ons. En nu willen jullie opeens weten wie we zijn?”

Verbazingwekkend vind ik de moeite die ‘vertegenwoordigers’, zoals onlangs in de Volkskrant, doen om te benadrukken dat de nieuwe variant op taart gooien geen etnisch conflict is. “Het zijn géén Marokkanen tegen Molukkers. Wat je ziet is wat je in elke jeugdcultuur ziet: jongeren die tegenover elkaar staan. (…) In de kern gaat het om rotzakken, toevallig van Molukse afkomst, die vechten met andere rotzakken, toevallig van Marokkaanse afkomst.”

Welkom in Terweijde

Géén Marokkanen tegen Molukkers? Een forumbijdrage uit het begin van het conflict als “Wat komen jullie marokkanen praten man! we moeten die marokkaanse wijk aanvallen met KAPMESSEN EN ZWAARDEN! net zoals toen in leerdam, dan is alles afgelopen…jullie doen stoer met 2000 marokkanen tegen 300 molukkers, ” is volgens mij namelijk best racistisch.

Waarom is het zo belangrijk dat dit geen etnisch conflict is? Omdat Nederlanders er dan niets meer van begrijpen? Ik hoor ze al: “We hebben al genoeg problemen tussen allochtonen en autochtonen. Wat moeten we in vredesnaam doen nu die allochtonen onderling op de vuist gaan?” Of zijn diezelfde vertegenwoordigers bang zijn dat dit incident aanleiding vormt voor kritiek op het immigratiebeleid, zoals Hannes, Den Haag | 12:00 | 05.01.10 doet? In dat geval raad ik ze aan toch maar eens de intro van het boek ‘Alleen maar nette mensen’ van Robbert Vuijsje te lezen.

De Molukse identiteit over 75 jaar

Maluku Merdeka
Maluku Merdeka

Voor veel jonge Indo’s is de hechtheid van de Molukse gemeenschap een voorbeeld. Toch voorspelde een groep vooraanstaande Molukkers uit Nederland op muhabbat.nl vorig jaar al dat er over 75 jaar van de Molukse identiteit maar weinig meer over is, als er niets gebeurt.

De Molukse gemeenschap is zeer hecht, die indruk krijg je in ieder geval als je de vele Hyves-pagina’s bekijkt waarop Molukse jongeren elkaar en anderen op de hoogte houden van alles van hen bezig houdt. Met als gemeenschappelijke noemer: Wij Zijn Moluks! De Molukse identiteit leeft zeer bij deze jongeren, misschien niet in de laatste plaats omdat inmiddels vijf generaties Molukkers opgroeiden in de Molukse wijken in dorpen en steden in Nederland, sinds hun komst naar Nederland ‘op dienstbevel’ in 1950. Het was destijds de bedoeling dat de Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen tijdelijk in Nederland zouden blijven, tot het weer rustig zou zijn in Indonesië. Dit tijdelijke verblijf duurt nu al 59 jaar, met alle frustraties van dien.

Noodklok
Een aantal Molukse belangenorganisaties, de Vereniging van Hoogopgeleide Molukkers PKTM ( Perkumpulan Kaum Terpeladjar Maluku), de Werkgroep Kakehan Nederland en de Molukse diaconale stichting voor zorg en welzijn Muhabbat , luidde vorig jaar de noodklok over de positie van Molukkers in Nederland. De toestand wordt zorgelijk genoemd: vooral de onderwijspositie van Molukse jongeren is slecht. Bovendien zijn Molukkers er niet in geslaagd zich in de afgelopen jaren te profileren in allerlei sectoren van de Nederlandse multiculturele samenleving. Onderling zijn de banden hecht, maar in de Nederlandse maatschappij zijn Molukkers nauwelijks zichtbaar als groep. Tekenend is het feit dat veel Molukse jongeren door medescholieren als ‘gastarbeiders’ worden gezien. Er is weinig tot geen kennis over de geschiedenis van de Molukkers in Nederland. Op scholen wordt daar ook niets over vermeld in de geschiedenisboeken of bij maatschappijleer.

Molukse acties
Het onderwerp van de Molukse integratie houdt me bezig omdat ik momenteel door het land reis met mijn voorstelling ‘Gegijzeld’, over de Molukse acties in de jaren zeventig. Mijn zus Willemijn was destijds een van de gegijzelde kinderen in de school in Bovensmilde (Drenthe). In totaal  105 kinderen werden in 1977 vijf dagen lang gegijzeld door Molukse activisten, die hiermee de zaak van de RMS onder de aandacht wilden brengen. Ze eisten bovendien vrijlating de kapers van de trein bij Wijster in 1975, die in de gevangenis zaten.

Schaamte
Na afloop van de voorstelling raak ik vaak in gesprek met Molukkers uit het publiek die vertellen over wat ‘Gegijzeld‘ met ze doet. Ik hoor van ze dat de voorstelling ze raakt, en dat ze het aanvankelijk moeilijk vonden om erheen te gaan. Er is veel angst dat ze gestigmatiseerd worden, en 32 jaar na dato opnieuw als ‘gijzelaars’ worden gezien. Ze vertellen dat ze het moeilijk hebben gehad in de tijd van de Molukse acties. Dat zij er op aan werden gekeken, ook al  hadden ze niets met de acties te maken. Ik hoor hoe lastig Molukkers het nu nog vinden om te praten over die tijd, en dat veel emoties zijn weggestopt. Er is veel schaamte en verdriet. Ze vinden het goed en fijn om te merken dat er nu ook eens aandacht is voor hun geschiedenis, voor hun kant van het verhaal.

Mini-conferentie
Op een miniconferentie op 19 april 2008 bespraken de Molukse belangenorganisaties wat voor maatregelen er moeten komen om de positie van Molukkers in Nederland te versterken. Zo moet de leiding in de voor Molukkers belangrijke sectoren (onder meer kerk en politiek) geprofessionaliseerd worden. Er moet een duidelijke scheiding komen tussen kerk en staat, want de christelijke kerk heeft heel veel invloed in de Molukse gemeenschap. Het emancipatieproces van Molukkers moet sneller verlopen en niet alleen vanuit emoties plaatsvinden. Coalitievorming is belangrijk,  en bovendien moet het vrijheids ideaal van een onafhankelijke Republiek der Vrije Molukken (RMS) een andere vorm of richting krijgen met voldoende ruimte voor zelfkritiek.  Een maatschappelijk debat over de positie van Molukkers in Nederland is het streven, zodat Molukkers weer op de politieke agenda komen.

Donkerblank
Als deze stappen niet worden gezet, is er over 75 jaar maar weinig meer over van de Molukse identiteit, zo menen de belangenorganisaties. Ze schetsen een toekomstbeeld waarbij de mensen in Nederland lichtbruin of donkerblank van huidskleur zijn. In die tijd zijn er nauwelijks meer  Molukkers, maar wel veel Europeanen met Molukse voorouders. De RMS is alleen geschiedenis.  Op scholen wordt tijdens  geschiedenislessen niets over Molukkers gezegd, hun sociaal-maatschappelijke positie wordt niet besproken. De Molukse wijken zijn er niet meer, alleen nog maar etnische enclaves. Het Museum Maluku in Utrecht bestaat alleen nog maar virtueel.  En als er al Molukkers in Nederland zijn, dan verstaan ze het Maleis niet, maar denken en spreken ze alleen nog maar Nederlands. De Molukse kerken zijn weg, niet alleen door geldgebrek, maar ook door striktere scheiding van kerk en staat.

Uniek
Ik vind het een behoorlijk treurig beeld wat wordt geschetst. De Moluks-Nederlandse cultuur is uniek en bijzonder, zo weet ik nog uit mijn jeugd in Bovensmilde, waar ik opgroeide met Molukse vriendinnetjes. Ik denk wel dat het voor de Molukse gemeenschap goed is om de ketenen van traditie iets meer los te laten, vooral voor de huidige generaties. De hiërarchie in de Molukse wijken staat soms een individuele groei ontwikkeling in de Nederlandse maatschappij in de weg. Niemand heeft baat bij overdreven nostalgie of bij het vastpinnen van verroeste idealen in deze huidige tijd. Een gemeenschap die met zijn tijd meebeweegt, heeft de toekomst. En dat geldt zowel voor de Indische, als voor de Molukse gemeenschap.

Voorhoede
Tot slot nog even dit. In de voorhoede van dit emancipatieproces zit Tom Polnaija, ex-kaper van de school in Bovensmilde, die meewerkt aan het nagesprek bij de voorstelling ‘Gegijzeld’. Samen met Geert Kruit, ex-gegijzelde, vertelt hij onder leiding van een journalist over zijn ervaringen uit die tijd en vraagt hij vergiffenis aan de slachtoffers van toen. Kijk dat is nog eens je verantwoordelijkheid nemen en je nek uit durven steken. Tom Polnaija weet dat je soms door de zure appel van de geschiedenis heen moet bijten, voordat je een nieuwe toekomst tegemoet kunt gaan.

Tip: Lees de column van Ephraïm Patty over Moluks zijn op jongerensite Bukamalu.nl.

‘Gegijzeld’ met nagesprek is in 2009 alleen in november nog te zien: Stadsgehoorzaal Vlaardingen op donderdag 19 november, Theater Lux op zaterdag 21 november en Schouwburg Gouda op 24 november. Zie voor de speellijst www.elsbethvernout.nl