Nieuws uit het verleden

Zoals wel meer Indo’s ben ik zeer geïnteresseerd in mijn achtergrond. Hoewel er meerdere mensen in de familie bezig zijn met het uitzoeken en vastleggen van onze stamboom, hoop ik stiekem degene te zijn die het ontbrekende puzzelstukje vindt. De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag maakt het zoeken een stuk gemakkelijker.

Digitaliseren is het sleutelwoord
We doen het allemaal wel eens. Uit nieuwsgierigheid onze eigen naam googelen. Het levert soms heel interessante hits op. Maar niet al die hits zijn even relevant, zeker niet in de zoektocht naar mijn Indische verwanten. De oplossing? Digitaliseren! De Koninklijke Bibliotheek heeft sinds 2008 de webdienst ‘Historische Kranten’ gevuld met ruim 3 miljoen pagina’s. Je kunt gericht zoeken in ruim 31 miljoen artikelen van kranten van het jaar 1618 tot en met 1995. Je vindt hier onder andere ‘Het Nieuws van den dag van Nederlands-Indië’ en ‘De Indische Courant’.

Bij het zoeken naar een achternaam als de mijne (Lemon) verschijnen al snel 3366 advertenties voor citroendrankjes.

nieuws van den dag 04-03-1911

Proef op de som
Ik nam de proef op de som en voerde mijn achternaam in. Wel 4772 resultaten!  Maar ja, met een achternaam als de mijne (Lemon) kom er al snel 3366 advertenties naar voren waarin je wordt verleid tot het drinken van de meest uiteenlopende drankjes, met als hoofdingrediënt een goudgele citroen. Ik besluit te kiezen voor de categorie ‘Algemeen artikel’ en hetverspreidingsgebied ‘Nederlands-Indië/Indonesië’. Een hoop recepten komen voorbij, maar ook berichten van verlof naar Nederland, aankomstberichten in Indië, een bericht over mijn overgrootvader die is overgeplaatst van de staatsspoorwegen in Bandoeng naar Poerwarkarta, en zelfs een artikel over zeven jongeren die een monster uit een vliegende schotel hebben zien stappen (Het nieuwsblad van Sumatra 17-09-1952).

Duitse overgrootmoeder
Maar nog leuker is het om de selectie van familieberichten te bekijken. Ik zie een bericht dat mijn Duitse overovergrootmoeder is bevallen. Helaas zonder vermelding van de naam van het kind, maar die kan ik in mijn familiestamboom terugvinden. Ik zie ook veel namen langskomen die ik niet direct kan plaatsen. Het spoort mij aan nog verder te gaan zoeken. De volgende stap is een bezoek aan het Centraal Bureau voor Genealogie. Op hun website kun je ook online al veel voorwerk kan doen.Ook benieuwd naar de krantenberichten van twee eeuwen geleden? Bezoek dan eens de site van de Koninklijke Bibliotheek.

Echo's van een 'Hollands' verleden

Bron afbeelding: katwijksmuseum.nl

Tijdens een interview zei iemand ooit eens tegen mij: “Het zijn echo’s van het verleden”. De context waarbinnen deze uitspraak werd gedaan doet er nu even niet toe. Waar het wel om gaat, is dat deze woorden sindsdien na zijn blijven echoën in mijn gedachten. Op de meest vreemde momenten en in de meest uiteenlopende situaties herinneren deze woorden mij eraan dat verleden, heden en toekomst niet los van elkaar gezien kunnen worden, maar op de meest uiteenlopende manieren met elkaar verweven zijn.

Nu is het wel heel erg voor de hand liggend om te schrijven over het Indische verleden en hoe de echo’s hiervan nog luid en duidelijk te horen zijn in het heden. Dat is: als we maar goed genoeg luisteren. Ook kan ik meer dan genoeg vertellen over de geschiedenis van mijn Indische familie en hoe deze, soms ongemerkt en onbekend, de weg heeft gevonden naar het heden. Maar nee, ditmaal wil ik aandacht besteden aan mijn Hollandse oma, en een minder voor de hand liggend kijkje nemen in haar verleden en familiegeschiedenis.

Al van kleins af aan is oma in mijn ogen een ware superoma. Toen ik klein was kwam ze elke woensdagmiddag op bezoek en ik logeerde maar wat graag bij haar en opa. Toch wist ik lange tijd niet eens zo heel veel over haar jeugd. Het enige dat ik wist, is dat haar moeder overleed toen mijn oma pas negen jaar oud was. Hierna moesten zij en haar twee zussen elk een jaar lang het huishouden draaiende houden. Dat zij daarvoor, als jong meisje, in de vrieskou de was heeft gedaan en hier reuma aan heeft overgehouden, verbaast mij niets.

Ongetwijfeld moet zij als kind ontzettend veel verdriet gehad hebben om haar moeder en het moeilijk gehad hebben om op te groeien zonder moeder. Toch praat zij tot op de dag van vandaag altijd positief over haar jeugd en vol liefde over haar vader, twee zussen en de broer van haar moeder: ome Gart, die bij hun inwoonde. De oom die haar als klein kind regelmatig iets lekkers toestopte en haar met de was hielp als ze buiten stond te verkleumen van de kou. Ome Gart, die ik altijd maar beschouwde als een aardige Hollandse man… maar die net zo pindakaas bleek te zijn als mijn broertjes en ik.

Enige tijd geleden liet mijn moeder glunderend een piepklein notitieboekje zien waarin zij een kleine familiestamboom had opgeschreven van de vrouwelijke kant van haar moeder. Hulde aan Google, waarmee elk onbekend familielid terug te vinden is. Wat blijkt, de moeder van mijn oma was een kind uit het tweede huwelijk van haar vader. Ome Gart kwam voort uit het eerste huwelijk van hun vader, met een Indische. Ik was door het dolle heen: een Indische in de familielijn, al meer dan een eeuw geleden! Hoewel er meteen een dozijn vragen in mij opwelde over het waarom, wanneer, hoe en wat, doken er ook meteen vier woorden in mijn gedachten op: “echo’s van het verleden!” of zal ik zeggen: “Indische echo’s van het verleden.”

Indisch familieonderzoek

Guy Loth Indisch Familiearchief foto Dewi Staal (c) Indisch 3.0 2011

Op speurtocht in het Indisch Familiearchief

Wat deed mijn opa in Indië? Hoe kwam die ene Europese voorvader terecht in die Nederlandse kolonie? En waar zit het “inlandse” bloed? Voor iedereen die bij deze vragen denkt, ‘Ja, ik zou dat ook wel eens willen uitzoeken!’, is er het Indisch Familiearchief (IFA) in Den Haag. Het is opgericht door Dick Visker in 1972, speciaal voor al die Indische families die op zoek waren naar antwoorden.

Bijna veertig jaar later ga ik erheen om, aan de hand van eigen familieonderzoek, te ontdekken hoe dat werkt, onderzoek doen in het familiearchief. Na een paar uurtjes in het archief te hebben besteed, kan ik het iedereen aanraden. De vrijwilligers hebben geweldig geholpen en ik heb prachtige verhalen ontdekt, die voor mij en, ontdek ik later, mijn vader volslagen onbekend waren.

Het IFA is op woensdag en donderdag geopend van 10.00 tot 15.00 uur. Het is aan te raden eerst een afspraak te maken voor je langsgaat, zodat de vrijwilligers alvast de familiedossiers die jij zoekt, zo compleet mogelijk te maken. Kosten voor zo’n bezoekje bedragen 7 euro (donateurs gratis). Op de website van het IFA vind je meer informatie over de verschillende, bescheiden kostenposten die komen kijken bij een familieonderzoek. Meer weten? www.indischfamiliearchief.nl.

Een van de vrijwilligers bij het IFA is een jonge Indo 3.0. Voor de Moesson van juni 2011 heb ik hem geïnterviewd