Recensie: Met stille trom, een journaal

Winnetou’s beschavingswerk

‘Lelijk geblunderd, ambtelijke kop gekost, moddergat aan de zuidkust,’ met deze spannende woorden begint F. Springer zijn verhaal en wakkert direct mijn nieuwsgierigheid aan. Wat heeft zich afgespeeld tijdens de laatste maanden van de koloniale overheersing in Nederlands Nieuw-Guinea in 1962?

Verlaat eerbetoon
De oorspronkelijke versie van Met stille trom schreef Springer tijdens zijn eerste verlof na vier jaar onafgebroken werkzaam te zijn geweest als controleur in de Zakar, een geïsoleerd berggebied in het centraal gelegen binnenland van Nieuw-Guinea. Maanden later ontving hij de proefdruk en zag,tot zijn ongenoegen, in dat het geschreven werk niet meer was dan een indianenverhaal waarin hij de ingrijpende impact van het kolonialisme op de Papoea’s niet onder woorden kon brengen.

‘Zo gelaten en eigenlijk zonder slag of stoot vertrokken wij uit Nieuw-Guinea, staart tussen de benen, met zeer omfloerste trom. God zegene u, volk der Papoea’s, en zoek het verder zelf maar uit.’

Een mensenleven later herlas Springer de proefdruk en kwam tot de conclusie dat hij in 1963 de kans had laten lopen om men inzicht te kunnen verschaffen in het leven van koloniale bestuursambtenaren. In juli 2011, het jaar van zijn overlijden, publiceerde Springer alsnog Met stille trom, een journaal als eerbetoon aan zijn vrienden en oud-collega’s.

‘Ik had juist toen de kans moeten grijpen om het publiek te laten weten hoe wij op onze onooglijke bestuurspostjes verbeten onze plicht tegenover de aan ons toevertrouwde Papoea’s bleven doen, al hadden de grote buitenwereld en ook het moederland ons allang opgegeven.’

Koloniaal beschavingswerk
Het verhaal begint spannend te worden wanneer het bestuursleven van de pas aangestelde controleur Dekker, onze hoofdpersoon, verstoord wordt door de komst van een onaangekondigde gast, de Amerikaanse antropoloog Cabell. De professor speelt een belangrijke rol in het boek door zijn confrontaties met het bestuur waarin het koloniale gedachtegoed wordt onthult.

‘Mijn meest geliefkoosde stelling, zei hij, is dat wat jullie Hollanders, zogenaamde beschavers en ontwikkelaars, hier in het stenen tijdperk doen, de Zakari en de Dani en de Kapauko en hoe de mensen hier verder allemaal heten, alleen maar doodongelukkig maakt.’

Springer weet met droge humor de gebeurtenissen dusdanig te beschrijven dat ik me, evenals het bestuur, erger aan professor Cabell, die nota bene mijn eigen vakgebied representeert. De onderlinge conflicten over ditjes en datjes maar ook de afwisselende gevoelens van eenzaamheid, broederschap en zelfs een sprankje verliefdheid laten ons de menselijke kant van het leven in de Zakar zien. Het boek op zich, zonder enig besef van de historische context, is niet bijster diepgaand. We komen bijvoorbeeld niet veel te weten over de gevoelens of gedachten van de personages. Het is voornamelijk een verslag van het bestuursleven dat moet worden gelezen tegen de achtergrond van het einde van de koloniale overheersing.

Aanrader?
Springer’s laatste publicatie Met stille trom, een journaal, zou ik aanraden als je nieuwsgierig bent naar hoe het dagelijks leven ten tijde van het koloniale bestuur in Nederlands Nieuw-Guinea. Maar je hoeft het zeker niet te lezen als je meer diepgang zoekt in de personages, of meer wilt weten over de Papoea’s. Voor de antropologen onder ons, ik ben erg benieuwd naar wat professor Cabell bij jullie teweeg brengt? Springers overtuigende manier van schrijven wekte bij mij in ieder geval sympathie op voor het koloniale bestuur dat zich staande probeerde te houden in een ver en geïsoleerd gebied.

Met stille trom, een journaal. F. Springer. Querido’s Uitgeverij Bv, 2012.

3.0 in de keuken: nasi kuning met frikadel

Frikadelletjes met nasi kuning en zuur © Krista Doornbosch / Indisch 3.0 2012

Indisch koken met Melissa Korn

3.0 in de Keuken met Melissa Korn
3.0 in de Keuken: Melissa Korn

Melissa Korn (25 jaar, Indo 3.0) noemt zichzelf een enthousiaste hobby-kok. Ze staat graag in de keuken en wil zich in de toekomst ontwikkelen tot food producent. In deze aflevering van 3.0 in de Keuken zijn wij aan de beurt om te genieten van Melissa Korn’s Indische maaltijden. We – en jullie ook! – mogen meekijken terwijl Melissa een van haar favoriete familiegerechten klaarmaakt. 

Melissa’s recepten zijn te vinden in haar receptenbundel op http://melicious.moxio.com.  Uit die bundel heeft Melissa voor Indisch 3.0 een recept gekozen dat eenvoudig te maken is waardoor het voor iedereen mogelijk is om te koken, samen te eten en vooral te genieten. In de video neemt zij ons mee in haar keuken en laat ons zien hoe je knapperige frikadelletjes met nasi kuning en zuur klaarmaakt. Het gerecht, afkomstig uit haar receptenbundel, is simpel te maken met ingrediënten die makkelijk verkrijgbaar zijn in de supermarkt.

Ook dit gerecht maken? Onderaan de reportage kan je het recept nalezen.

Twee Indische oma’s
Onze kok van de avond groeide op met twee Indische oma’s die elkaar aanvulden in de keuken. ‘Bak-oma’ verwende haar kleindochter met Indische lekkernijen en ‘Kook-oma’ leerde haar de kneepjes van Indisch koken. ‘Pisang goreng, frikadelletjes – als oma aan het bakken was, waren mijn broertje en ik in de keuken te vinden.’ Al van jongs af aan zijn eten en genieten voor Melissa onlosmakelijk met elkaar verbonden.

mmm - frisse atjar © Krista Doornbosch / Indisch 3.0 2012
mmm – frisse atjar © Krista Doornbosch / Indisch 3.0 2012
Eat-with-your-heart-Melissa© Krista Doornbosch / Indisch 3.0 2012
Eat-with-your-heart-Melissa© Krista Doornbosch / Indisch 3.0 2012

Staartjes
Eten is een sociaal gebeuren dat al begint bij de voorbereiding van een maaltijd waarbij natuurlijk uitgebreid gekletst wordt. Er verschijnt een brede glimlach op haar gezicht wanneer zij aan deze familiemomenten denkt: ‘Dan zaten bijvoorbeeld alle dames van de familie rond de tafel om staartjes van taugé af te halen en ondertussen gezellig te kletsen.’

Drijfveren
De waardering voor eten is haar met de rijstlepel ingegoten. Van ‘niets iets’ te maken door ingrediënten bij elkaar te brengen en iets heerlijks op tafel te toveren; die vroege leerschool komt Melissa goed van pas in haar kookambities. ‘Ik wil mensen aan het denken zetten over wat en hoe ze eten.’  Mensen spelenderwijs nieuwe eetervaringen op laten doen en de essentie van koken op de kaart zetten, dat vormen Melissa’s drijfveren.

Indonesië
Door o.a recepten te schrijven en food events te organiseren, hoopt zij mensen weer te laten genieten van het koken en samen eten. Binnenkort vertrekt zij voor het eerst naar het land dat haar beide ouders in hun jeugd hebben achtergelaten: Indonesië. Het wordt een roots-avontuur en een culinaire ontdekkingsreis voor deze ambitieuze foodlover. Wij wensen haar veel inspiratie toe.

Het familierecept

Eenvoud op een bord: Frikadelletjes met nasi kuning en zuur

voor 4 personen

De combinatie van deze 3 gerechten geeft me de tijd om alles stap voor stap te maken zonder dat er last-minute nog 3 pannen op het fornuis staan die om aandacht schreeuwen. De eenvoud van frikadelletjes is volgens mij wat ze geliefd maakt bij jong en oud. Ze zijn niet moeilijk om te maken, het vergt alleen wat tijd.  Daarom maak ik vaak een dubbele portie: ze gaan toch wel op. Terwijl je aardappels voor de frikadelletjes koken, maak je de groente, laat je de aardappels iets afkoelen en kun je de rijst opzetten. Ondertussen bak je de frikadelletjes en tegen de tijd dat je daarmee klaar bent is je rijst gaar, kunnen de groente uit de koelkast en… genieten! Vergeet de kroepoek, emping en sambal trouwens niet.

Frikadelletjes
500 gram kruimige aardappels, geschild
500 gram half-om-half gehakt
1 ei
flinke snuf nootmuskaat
peper en zout
(zonnebloem)olie om in te bakken

Groente in zuur
3 á 4 eetlepels rijstazijn (of sushiazijn met suiker en zout, dan niet extra suiker en zout toevoegen)
1 á 2 theelepels suiker
flinke snuf zout
1 komkommer, in blokjes gesneden
250 gram cherry tomaatjes, gehalveerd of in kwarten gesneden
1 bos radijsjes, in plakjes gesneden

Nasi kuning
400 gram rijst
1 volle theelepel kunjit
3 salamblaadjes (of laurierblaadjes)
1 stengel sereh, gekneusd
200 ml santen
zout
± 500 ml water

mmm krokante frikadelletjes © Krista Doornbosch / Indisch 3.0 2012
mmm krokante frikadelletjes © Krista Doornbosch / Indisch 3.0 2012

Bereiding

  1. Begin met het maken van de frikadelletjes door de aardappels in 20 minuten gaar te koken.
  2. Los ondertussen de suiker en zout op in de azijn in een grote schaal (tenzij je gekruide sushi-azijn gebruikt) en voeg de groente toe. Schep het om, dek het af en bewaar in de koelkast tot je gaat eten.
  3. Giet de aardappels af zodra ze gaar zijn en prak ze tot kruimige stamp. Omdat dit af kan koelen heb je ruim de tijd om je rijst op te zetten.
  4. Meng alle ingrediënten voor de nasi kuning behalve het water. De vuistregel is dat het water ongeveer een vingerkootje boven de rijst uit moet komen. Dit zal ongeveer 500 ml water zijn. Breng de rijst net aan de kook en zet dan op half hoog vuur. Zet het na een paar minuten op laag vuur zodat je niet voor verbrande verrassingen komt te staan als het vuur te hoog staat.
  5. Wanneer al het vocht na zo’n 10 minuten is verdampt zet je de deksel op de pan, het vuur uit en laat je het 30 minuten garen. Niet stiekem kijken, het kan nu niets meer verbranden.
  6. Terwijl dit gaar stoomt zet je een schaal met keukenpapier klaar voor de frikadelletjes om uit te lekken. Kan de pan met ± 1 cm olie op matig vuur en meng je alle ingrediënten voor de frikadelletjes.
  7. Bak ze aan iedere zijde in ongeveer 3 minuten bruin en krokant. Test van te voren met een klein stukje van de mix of de olie heet genoeg is. Maak het jezelf niet moeilijk door perfecte balletjes te maken, juist de frikadelletjes met zijn imperfecte uitstulpseltjes worden het meest krokant.
  8. Roer de rijst voor het serveren nog even om en haal de groente uit de koelkast en je bent klaar om aan tafel te gaan.
Frikadelletjes met nasi kuning en zuur © Krista Doornbosch / Indisch 3.0 2012
Frikadelletjes met nasi kuning en zuur © Krista Doornbosch / Indisch 3.0 2012

Ken of ben jij een Indo die graag in de keuken staat, en mee zou willen werken aan een aflevering van 3.0 in de Keuken? Laat het ons weten door een e-mail te sturen naar liselore@indisch3.nl.

Gemeentemuseum Den Haag: magisch goud, waardevol zilver

Gemeentemuseum Den Haag. (c) LKrista Doornnosch/ Indisch 3.0 2012
Gemeentemuseum Den Haag. (c) Krista Doornbosch/ Indisch 3.0 2012
Gemeentemuseum Den Haag. (c) Krista Doornbosch/ Indisch 3.0 2012

Reportage Goud uit Java, zilver uit Batavia

Momenteel hebben twee musea aandacht voor zilver en goud uit Indië en Indonesië.  Vorige week las je een repo van Magie van de vrouw, in het Wereldmuseum in Rotterdam (tot 9 september 2012). Deze week schrijft Krista Doornbosch over de expositie in Den Haag, Goud uit Java, Zilver uit Batavia. Een verslag.

Het Gemeentemuseum Den Haag is een waar kunstwerk op zich. Het in 1935 geopende gebouw is ontworpen door één van Nederlands bekendste architecten, Hendrik Petrus Berlage, en behoort zélf tot de collectie van het Gemeentemuseum.  Ik geniet nu al – hoe bijzonder is het om me in een collector’s item te begeven en er de geur van het kunstzinnige verleden en heden op te snuiven.

Schenking
De bijzondere expositie neemt ons mee naar het prekoloniale en koloniale verleden in het voormalige Nederlands-Indië. Onze tijdreis begint bij het goud uit de Javaanse hofcultuur (0-1500 na Christus) en eindigt met het VOC-zilver uit de 17de en 18de eeuw. Aanleiding van deze waardevolle tentoonstelling is de schenking van twintig stukken VOC-zilver van architect C.J. Wagenaar waardoor het Gemeentemuseum over de grootste collectie VOC-zilver ter wereld beschikt. Reden genoeg om ons te verdiepen in dit schitterende verleden.

Aanleiding voor de tentoonstelling is de schenking van twintig stukken VOC-zilver

Magisch goud
In 732 wordt over Java gesproken als Kanakakara, een oud-Javaans woord dat vertaald kan worden als ‘overvloed aan goud’. Het gebruik van gouden voorwerpen was  voorbehouden aan mensen uit de bovenste laag van de maatschappij en aan de goden. Zij droegen gouden sieraden ter verfraaiing, maar ook vanwege de magische krachten van goud. Motieven in de sieraden verhullen de betekenis van het sieraad: kwaadafwerend of geluksbrengend.

Gedachtenisdoosje, geluksring en kwaadafwerend oorring © Krista Doornbosch / Indisch 3.0 2012
Gedachtenisdoosje, geluksring en kwaadafwerend oorring © Krista Doornbosch / Indisch 3.0 2012

De ringen op de afbeelding hebben de vorm van een zegelring en dragen een geluksbrengend motief, de  oorring is een juist voorbeeld van een kwaadafwerend sieraad. Het motief is in de vorm van een demonenkop, herkenbaar aan de bolle ogen, brede neus en mond met de tanden zichtbaar. De scherpe hoek- en snijtanden bijten in de maansikkel. De liggende maansikkel is de stand van de maan zoals die in Indonesië aan de hemel verschijnt.

het Gemeentemuseum heeft de grootste collectie VOC-zilver ter wereld

Gedachteniszilver

Typerend voor het zilver uit Batavia is de mengvorm van de oosterse versieringsmotieven en westerse vormen. Opmerkelijk is het gedachteniszilver waarbij een voorwerp is voorzien van een gekalligrafeerde inscriptie ter nagedachtenis aan een overleden persoon. Veelal werden schenkpirings, presenteerblaadjes, uit het bezit van de overledene geschonken aan de nabestaanden als erfenis. Een enkele keer functioneerde een bijzonder voorwerp als gedachtenisstuk zoals het toiletdoosje op de afbeelding waarop de ‘Jonge Dogther’ Hester Geertruijda Wijlsma wordt herdacht. Het gedachteniszilver met de bijzondere gekalligrafeerde inscriptie vertelt veel over de rijkere inwoners van Batavia in de 17e en 18e eeuw.

De expositie Goud uit Java, zilver uit Batavia geeft inzicht in de historische en magische waarde van het goud en zilver uit het verre prekoloniale en Indische verleden. Een waardevolle tentoonstelling die zeker de moeite waard is om te bezoeken en je te laten meeslepen in de schitterende Javaanse hofcultuur en het VOC-tijdperk.

Ga je ook? Laat ons dan weten wat jij ervan vond.

Goud uit Java, Zilver uit Batavia, 21 april 2012 t/m 4 november 2012.Voor openingstijden, entreeprijzen en overige praktische informatie van het Gemeentemuseum Den Haag: www.gemeentemuseum.nl