"Freedom of speech, not freedom after speech."

Films over sociale media in Indonesië

Het Aziatische filmfestival Cinemasia ligt al weer even achter ons. Een paar weken geleden stond De Balie in Amsterdam vanwege dit festival een paar dagen in het teken van films uit en over Azië. De films over – en uit – Indonesië hadden de invloed van social media als rode draad. Wij waren erbij.

Fotografie: Tabitha Lemon. Tekst: Kirsten Vos.

Invloed van sociale media
Met name de films #republiktwitter en Linimassa stonden in het teken van social media in Indonesië – Twitter in het bijzonder. Na afloop van Linimassa had sponsor Hivos een Social Innovators platform georganiseerd. Festivaldirecteur Doris Yeung interviewde regisseur Kuntz Agus (#republiktwitter) en producent Donnie Bu (Linimassa) over de opkomst en invloed van social media.

Doris Yeung (links) interviewt (vlnr) Kuntz Agus (#republiktwitter), Donnie Bu (Linimassa) en Ben Witjes (Hivos). Foto: (c) Indisch 3.0./ Tabitha Lemon.

Trojaans paard
“Linimassa is als een trojaans paard voor onze regering,” vertelt producent Donnie Bu, in reactie op de vraag van Ben Witjes. Die vroeg waarom in Indonesië nog behoefte is aan organisaties als Hivos. Bu vervolgt: “Dankzij fondsen zoals dat van Hivos, konden wij Linimassa op dvd zetten en gratis verzenden. Wij wilden de vrijheid van meningsuiting ter discussie stellen, na de gebeurtenissen rond de uitbarsting van de Merapi en het verhaal van de becak-rijder. Daarvoor hadden we een onderwerp nodig. Dat is Linimassa geworden.”

Becakrijder Harry
‘De’ becak-rijder is Harry van Yogya, die onder reizigers naar Indonesië bekend is geworden omdat hij op Facebook niet alleen zijn Becak-diensten aanbood,’ vertelt Donnie Bu. “Hij gaf reizigers ook tips. Uiteindelijk schreef hij er zelfs een boek over: The Becak Way, over de gewoontes en het sociale leven in Yogya. Hij is nu een bekende Indonesiër en komt op nationale tv.”

Linimassa (2011). Cinemasia 2013
Linimassa (2011). Cinemasia 2013

Grassroots
Kuntz Agus legt uit wat ‘de Merapi’ in gang zette. “Na de uitbarsting van de Merapi in december 2010, kwam er een ‘grassroots’ Twitter-stroom van vrijwilligers op gang. Officiele hulpverlening kwam nauwelijks op gang, dus namen omwonenden zelf het iniatietief om mensen te informeren  over waar opgravingen waren. Waar er mensen onder het puin gehaald werden. Waar hulp nodig was. Zelfs de autoriteiten hielden deze accunts in de gaten.” De posts zijn nog na te lezen via https://twitter.com/jalinmerapi_en

Tweets over de uitbarsting van de Merapi in 2010

Celeb Twits
Kuntz Agus vertelt hoe je in Indonesië geld kan verdienen met Twitter. “Grote Twitteraars, Celeb Twits noemen we ze, of Buzzers, krijgen geld voor het retweeten van tweets. Dit gebeurt veel voor het promoten van producten. Mijn zusje van 15 weet al wat ze wil worden: een Celeb Twit!” In Linimassa speelt de hoofdpersoon een rol in het manipuleren van verkiezingen via Twitter. Hoe weet je wat waar is op Twitter? Agus: “Door de sociale media zelf. Nepaccounts vallen snel genoeg door de mand. ”

#Republictwitter. 7 april 2013, Cinemasia, Amsterdam
#Republiktwitter. 7 april 2013, Cinemasia, Amsterdam

Democratie
Kan je zeggen dat de democratie in Indonesië baat heeft bij sociale media? “Nee,” zegt Donnie Bu. “Twitter is een medium voor de middenklasse.” Agu vult aan: “Dat zijn 10 miljoen mensen, van de 200 miljoen inwoners van Indonesië  In de verkiezingen van 2015 zal Twitter nog geen rol van betekenis hebben, de Tweeps zijn nog te jong.” Bu komt later die middag terug op zijn antwoord. “Nu nog niet.  Maar in 2018 doen misschien wel de eerste twitteraars mee. Dan komt de sociale vernieuwing van onderop.”

Prita Mulyasari. Foto: anak-kolaka.blogspot.com
Free Prita! Foto: anak-kolaka.blogspot.com

Free Prita
Maar zover is het nog niet. Donnie Bu vertelt ook het verhaal van Prita Mulyasari, uit 2008. Deze dame stuurde een e-mail aan wat vrienden, waarin ze zich beklaagde over een ziekenhuis in Jakarta. Voor ze het wist stond ze terecht voor laster en belandde ze in de gevangenis. Via Facebook en Twitter startten mensen ‘Free Prita’, om aandacht voor haar zaak te vragen en hun klein geld in te zamelen om de boete te betalen waarvoor ze veroordeeld was. Uit alle desa’s en kampongs stonden mensen op om geld in te zamelen en te tellen. Het haalde zelfs CNN. “So yes, we have freedom of speech, but not freedom after speech,” concludeert Donnie Bu.

Aziatisch filmfestival verwacht 2500 – 3000 bezoekers

Interview met Cinemasia-coördinator Bianca Kuijper

Tijdens de zesde editie van Cinemasia, het ‘enige Aziatische filmfestival van Nederland’, zijn 24 films te zien, waarvan 23 voor het eerst in Nederland. Wat is de kern van het festival dit jaar? Ik spreek erover met festivalcoördinator Bianca Kuijper: “Social innovators staan dit jaar centraal in de films over Indonesie.”

Sociale vernieuwing door social media
‘De films over Indonesië hebben dit jaar social media  als thema. Van oudsher is Indonesië een belangrijk onderdeel van Cinemasia. De invloeden van social media in Indonesië zijn groot. We werken samen met Hivos, dat onafhankelijke filmmakers in Indonesië steunt om sociale vernieuwing aan te jagen. Hivos heeft bijvoorbeeld Kita versus Korupsi en Linimassa meegefinancierd. Voor de films uit Indonesië hebben Hivos en Cinemasia de handen ineengeslagen en het thema verbijzonderd naar sociale vernieuwing door social media.’

Culturele ontwikkeling Azië
‘Elke editie kent een hoofdthema. Het subthema van vorig jaar was GenerAsian; de overdracht van cultuur tussen generaties en bijbehorende conflicten. Dit jaar is het Emerging cultural Asia. De meeste aandacht gaat momenteel uit naar de economische groei in Azië. Maar op cultureel  gebied gebeurt er ook veel. De groei in bijvoorbeeld China, omvat meer dan alleen maar meer auto’s maken. Dat is op Cinemasia 2013 te zien.’

‘Groei in Azië is niet alleen maar economisch.’

Kleine editie
‘We zijn dit jaar voor het eerst jaarlijks. Ja, ik hoor van meer mensen dat het ze verbaast om in deze tijden een festival vaker te laten plaatsvinden in plaats van minder vaak. Dit jaar hebben we een kleine editie, om de organisatorische en financiële druk te verlichten. Volgend jaar hebben we weer een grote editie, inclusief een Filmlab. Afhankelijk van hoe het gaat zal Cinemasia het jaar daarop weer een ‘light versie kennen of juist een normale omvang hebben.’

Jaarlijks festival
‘Nogmaals, de groei in Azië is voor velen puur economisch. Wij willen laten zien dat die groei meer is dan economisch. Daarom komen we nu jaarlijks uit. Bovendien is het aantrekkelijker om het festival regelmatiger te laten plaatsvinden. Dan gaat het meer bij mensen in hun ‘systeem’ zitten. Plus: hoe vaker je het organiseert, des te meer bezoekers en meer inkomsten je krijgt.’

‘Dé Indonesische hidden gem op Cinemasia? Dat is #republiktwitter.’

Crowdfunding
‘Wij zijn bezig met alternatieve vormen van financiering ja. Commerciële sponsoring is daar een van. Wat dat betreft is Azië een goed thema. We kijken nu ook naar de mogelijkheid om bijvoorbeeld het Filmlab met crowdfunding te financieren. Crowdfunding is een belangrijke manier om films te financieren, daarom is er tijdens deze Cinemasia ook een crowdfunding workshop.’

Hidden gems en Aziatische blockbusters
‘Cinemasia is een uniek festival, dat zich onderscheidt van andere festivals. Door de focus op Azië,maar ook door de medewerkers, die bijna allemaal Aziatische Nederlanders zijn. De relaties die wij daardoor met insiders in bijvoorbeeld India en Indonesië hebben, zorgen ervoor dat wij hidden gems én Aziatische blockbusters naar Nederland kunnen halen. Dé Indonesische hidden gem op Cinemasia? Dat is #republiktwitter.’

Cinemasia is nog tot 7 april (morgen dus) in De Balie, Amsterdam. Morgen is het een – overwegend – Indonesië-dag. Die dag publiceren we ook een exclusief interview met de schrijfster en initiatiefneemster van Arigato: Sandra Beerends.

Cinemasia 2013: Linimassa

Indisch 3.0 steunt films uit Indonesië. Van 4 tot en met 7 april a.s. vertoont Cinemasia talloze films uit heel Azië, van Indonesië tot Taiwan. Deze week staat Indisch 3.0 daarom in het teken van Cinemasia 2013, het Aziatische filmfestival in De Balie (Amsterdam) en bespreken we dagelijks een van de vijf Ind(ones)ische films. Vandaag: Linimassa (2011).

Tijdlijn
Linimassa is een woordspeling tussen het begrip tijdlijn (Linimasa), dat we kennen in sociale media, en het woord ‘massa’; een groep, gemeenschap of de samenleving als geheel. De documentaire laat zien hoe je met social media conflicten kan oplossen en buitengewone dingen kan bereiken. Ze illustreert de kracht van het publiek op het gebied van online en offline sociale bewegingen, die aan kracht winnen door met elkaar samen te werken. Deze film werd een underground viral hit in Indonesië: hoe het internet en de sociale media te gebruiken zijn door gewone mensen die buitengewone dingen doen.

Creative Commons
De film is overigens in vier delen al op YouTube te vinden
via dit kanaal. De producent van Linimassa heeft de film onder Creative Commons License uitgebracht: Attribution-Noncommercial-ShareAlike 3.0 Unported (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0). Dit betekent dat iedereen de film mag kopieren, reproduceren, gebruiken en opnieuw distribueren, zolang dat niet voor commercieel gebruik is en de credits aan het begin en eind van de film blijven staan. 

Discussie
Met Linimassa wil de producent een bijdrage leveren aan gemeenschappen die een discussie wensen over de kracht van sociale media. Hiervoor heeft de organisatie zelfs aanvullend materiaal ontwikkeld.

Tijdens het Cinemasia Filmfestival 2013 (de Balie, Amsterdam) is Linimassa te zien op 7 april, 16:40 – 18:00 uur met aansluitend een Social innovators forum. Koop online kaarten.

Cinemasia 2013 op www.indisch3.nl
Op www.indisch3.nl vind je van 1 tot en met 5 april info over vier films uit Indonesië en een Indische korte film uit Nederland. Op 3 april geven we kaarten weg en tijdens de festivaldagen loopt er een Twitterfall mee op onze site (#cinemasia). Op 6 en 7 april publiceren we hier exclusieve interviews, onder meer met regisseur Sandra Beerends over haar aangrijpende Arigato.