Reportage I3@TTF

De 53e editie van de koude en winderige, dan weer warme en zonnige Tong Tong Fair is halverwege. Nieuwsgierig naar het veelbelovende programma nam Indisch 3.0 een aantal dagen een kijkje op het grootste Indische festival van de wereld. Een impressie.

Hoewel nog steeds het grootste Indische festival, de opzet is dit jaar kleinschaliger. Al bij aankomst valt dat op: het kenmerkende balkonterras boven de ingang is er niet meer. De opkomst lijkt echter prima: de rij voor de ingang op zaterdag is lang.

Ook gaat de kleinere opzet niet ten koste van de sfeer. Sterker nog, de sfeer is heerlijk. In het Indonesië paviljoen hangen de bekende geuren en in de Eetwijk is het, zelfs op rustige dagen, gezellig druk. Hier en daar worden gratis hapjes en drankjes uitgedeeld en op de warme dagen roept de organisatie over de intercom dat we genoeg moeten drinken. Kortom, er wordt goed voor ons gezorgd.

Theater

Het programma heeft dit jaar veel aandacht voor (jonge) theatermakers. Zo speelt VILT de voorstelling Rauwe Sprookjes in het Bibit Theater. Het is een dynamische, grappige en ontroerende voorstelling van Jeannie Charlene en Frank Irving, (samen theaterduo VILT) die zich afvragen hoe het zit met hun achtergrond. Jeannie heeft een Sumatraanse vader, Frank heeft Papua-roots, maar wat dit nou betekent? Erg grappig, mooi gezongen en gespeeld, en herkenbaar in het zoeken naar identiteit.

Enthousiaste bezoekers stonden na afloop in de rij om iets in hun gastenboek te schrijven. Ook I3-er Elsbeth Vernout is op de TTF te zien, met haar schitterende voorstelling Deze en Genen Speciaal, waarover we eerder op deze blog berichten. Op 5 juni is zijn nog te zien met deze voorstelling op het Pindakaas-festival.

Boeken

Daarnaast worden er ook een paar nieuwe boeken gepresenteerd. Op zondag interviewt Alfred Birney bijvoorbeeld schrijfster Griselda Molemans over haar nieuwe boek Oog van de Naald. Lees hier een korte reportage.

Op maandag presenteert Nigel Barley in het Bibit theater zijn boek The Island of Demons. Het is een verhaal over het leven van Walter Spies, een rus met een Duitse vader, die door zijn komst volgens de schrijver het Indonesische eiland Bali voorgoed veranderd heeft. Luisteren naar het interessante verhaal wordt enigszins bemoeilijkt door de hitte in de tenten, maar is zeer de moeite waard.

Muziek

Natuurlijk krijgt ook dit jaar de muziek veel aandacht in het programma. De eerste paar dagen gonsen de namen Balawan en Makana rond op het festival. Op vrijdag, zaterdag en zondag staan de respectievelijk Balinese en Hawaiiaanse topgitaristen samen in het programma North Sea Paradise op het podium. Afzonderlijk geven ze enkele workshops in het Bengkel Theater. Een verslag van een workshop van Makana door Kirsten Vos is hier te lezen.

Een van de hoogtepunten is het misschien wel allerlaatste concert van legende Andy Tielman op zaterdagavond. Andy is ernstig ziek, en dit was een groots en ontroerend optreden. In een bomvol Bintang Theater speelt hij nog één maal zijn nummers, samen met band. Vooraf was niet zeker hoe lang hij het vol zou houden. Af en toe ging hij zitten, maar dan ging hij toch weer door. Met als gevolg dat het concert 20 minuten tot een half uur uitliep.

Stand van de zon, maan en sterren

Ook Hetty Naaijkens en haar zoon Jasper Naaijkens zijn dit jaar weer te gast op de Tong Tong Fair. Ze presenteren samen de DVD-box Stand van de zon, de maan en de sterren met daarin de gehele trilogie van documentaires over de Indonesische familie Sjamsjuddin.

De prachtige scenes uit de drie films zijn natuurlijk veel te kort, maar tot slot heeft Jasper nog een leuk nieuws: de grote Amerikaanse tv-zender HBO heeft Stand van de Sterren aangekocht en gaat proberen om een Oscar-nominatie binnen te slepen voor beste documentaire! Binnenkort hoopt Indisch 3.0 daar meer over te vertellen.

Eten?

Enneh, dan toch nog even over het eten… Dat is ook vaak overheerlijk, zoals bij de Veranda (catering door Didong), Warung Agung, Depot Pondjok en Toko Oen. Op zondagmiddag wordt de zilveren rijstlepel voor het “beste restaurant” uitgedeeld aan Restaurant Anugerah. Daar morgen maar heen dan?

TTF 2011: Gitaarheld Makana in Bengkel

De afgeladen Bengkel-zaal verraadt de populariteit van de jonge man op het podium, de schelpenketting om zijn nek verraadt een tropische afkomst. Ik ken hem nog niet, de Hawaiiaanse gitaarvirtuoos Makana. Na de masterclass ben ik, gitaar-newbee, om en snap ik waarom slack key gitaar zo bij Indo’s past.

Makana masterclass Bengkel TTF 2011 (c) Kirsten Vos/ Indisch 3.0 2011
Makana masterclass Bengkel TTF 2011 (c) Kirsten Vos/ Indisch 3.0 2011

Makana, ik gok dat hij een jaar of 30 is, legt in het Engels uit wat slack-key gitaar is. ‘Slack-key gitaar is net zoiets als de Spaanse flamenco en de blues uit New Orleans. Het is een typisch Hawaiaanse, volkse muzieksoort. Het verhaal gaat dat het begonnen is met de komst van ‘cowboys’. Die brachten gitaars mee en maakten Hawaianen bekend met het instrument. Toen de cowboys vertrokken, hebben de Hawaianen hun eigen draai gegeven aan gitaarmuziek.’

Slack key gitaar betekent, als ik het goed begrijp, dat je de toetsen, waarmee je de klanken van de gitaarsnoeren instelt, meer ‘ruimte’ (=slack) geeft, waardoor je een – in mijn eigen woorden – galmend, resonerend geluid krijgt. Grappig, ik heb daar niet eerder bij stilgestaan, maar dat is inderdaad hoe ik de klank van Hawaiiaanse muziek zou omschrijven. Is dat ook de parallel met krontjong muziek, trouwens?

Makana vervolgt: ‘Met de komst van missionarissen is veel wat typisch Hawaiiaans was, verboden. Slack key gitaar incluis, dus ging het underground. Het werd een erg persoonlijke bezigheid; vaders wilden het niet eens aan hun kinderen leren. Pas halverwege de vorige eeuw traden slack key gitaristen in de openbaarheid.’

Makana masterclass Bengkel TTF 2011 (c) Kirsten Vos/ Indisch 3.0 2011
Makana masterclass Bengkel TTF 2011 (c) Kirsten Vos/ Indisch 3.0 2011

Het typische Hawaiiaanse van deze gitaarstijl zit hem niet alleen in de klank, het drukt ook de Hawaiaanse levensvisie uit. Makana: ‘Bij slack key gaat het meer om het instrument dan om de gitarist. Met weinig aanraking krijg je al veel klank. Dat zie je aan mijn handen. Deze hand (waarmee hij de akkoorden aanslaat) doet het meeste werk, de hand waarmee ik de klanken vervorm het minst. Bij rockmuziek is dat juist andersom: daar zit de meeste actie juist bovenin (bij de hals).’ De gitarist concludeert: ‘So, not much is going on, but a beautiful sound is coming out’.

Tussendoor geeft de virtuoos een paar demonstraties, zoals hoe je een Portugees fadostuk kan spelen met slack key, en hoe een slack key stuk kan klinken als je de rock-techniek gebruikt. Dankzij de enthousiaste TTF-gastheer, geeft het – vreemd genoeg – chagerijnig kijkende publiek Makana af en toe een hartelijk applaus. Ik observeer Makana met bewondering. Volledig geconcentreerd sluit hij zijn ogen en laat zijn handen soepel over de gitaar glijden. Soms zie ik een minuscule glimlach om zijn lippen verschijnen, alsof hij tevreden is met de klanken die de gitaar hem wil geven. Mooi vak, gitarist.

Makana masterclass Bengkel TTF 2011 (c) Kirsten Vos/ Indisch 3.0 2011
Makana masterclass Bengkel TTF 2011 (c) Kirsten Vos/ Indisch 3.0 2011

Wat is de muziek van generatie 3.0?

Komende maand publiceert Indisch 3.0 de eerste aflevering van de serie Jonge Indo in de muziek. Aanleiding voor de redactie om zich af te vragen: wat is eigenlijk de muziek van generatie 3.0? De eerste generatie was gek op big bands zoals Glenn Miller, de tweede generatie jivte zich suf op Indorock, waar luistert een doorsnee 3.0’er naar?

Jago Bahaya (foto via Facebook)

Is dat muziek van Jago-Jago die op 28 mei op de Tong Tong Fair staan? De Kambing Kings (30 april)? De slack-key gitaarmuziek van de Hawaiiaan Makana (Bengkel-theater)? Of kunnen we dat pas beoordelen als generatie 5.0 aan het bloggen is?