de Cicaks: Pasar Malam Indonesia (video)

De Cicaks (c) Rixt Reitsma/ Indisch 3.0

Tijdens het Paasweekend begin april stonden er pasartenten op het Malieveld in Den Haag. Het waren de tenten van de Pasar Malam Indonesia, georganiseerd door de Indonesische ambassade. Indisch3.0 was er en maakt er de eerste aflevering van De Cicaks.

In deze aflevering proeft cicak Ed de sfeer en het eten op de Pasar Malam Indonesia. Leuk, twee pasars binnen twee maanden op dezelfde plek, maar wat vinden bezoekers ervan?

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=6S4z4gx7aFQ&feature=channel]

Aflevering 1: Voorjaarsverwarring op het Malieveld in Den Haag
“We gaan voor de sambal wel naar de C1000”

camera en montage: Eric Klerks

Vanaf april dit jaar zijn er regelmatig videoreportages te zien van de Cicaks. Voor deze korte filmpjes reist steeds een van de redacteuren naar een lokatie ergens in Nederland of daarbuiten om op eigen wijze verslag te doen van een interessante gebeurtenis.

“Echte” pasars

We hebben veel discussies voorbij zien komen de afgelopen weken over “echte” pasars. Fotografe Natalie Ypma was in Indonesië en legde in Denpasar beelden vast van de lokale pasar malam. Oordeel zelf: wanneer is er in Nederland sprake van een échte pasar? Of hebben wij misschien een eigen (Indische?) variant ontwikkeld?

Tong-Tong Fair 2009: meer tjabé rawit?

De witte tenten die half mei op het Malieveld verrezen zagen er exact hetzelfde uit als vorig jaar, maar voor het eerst in vijftig jaar prijkte er niet langer de naam Pasar Malam Besar boven. Van 21 mei tot en met 1 juni 2009 stond er Tong-Tong Fair (TTF) op de luifels. Het was de Pasar Malam Besar nieuwe stijl: meer nadruk op cultuur, minder op nostalgie.

Tong Tong Fair 2009. Foto: Ferdi's World's webstream (Flickr)
Foto: Ferdi's World's webstream (Flickr)

Het culturele aanbod van de TTF is onder meer verpakt in het Tong-Tong Festival. In dit programma kunnen bezoekers andere Indische cultuur opsnuiven dan alleen eten en Indorock. Dit aanbod is een van de belangrijkste redenen voor de veel bediscussieerde naamswijziging. De organisatie maakte vorig jaar bekend dat zij met de nieuwe naam meer de aandacht wilde vestigen op het culturele aanbod en minder op het ‘nostalgische karakter’; een mooi streven, want een open gesprek over de Indische cultuur ontbreekt nog in de Indische wereld.

Cultuur op de TTF is te vinden in het Cultuurpaviljoen en bestaat onder meer uit een jaarlijks wisselende tentoonstelling over een Indisch thema. Dit keer was dat Indische interieurs, met teksten en foto’s over Indische huiskamers. In het Bibit-theater kunnen bezoekers documentaires zien en lezingen, gesprekken en discussies bijwonen over wetenswaardige of actuele onderwerpen uit de Indische wereld. Zo is er dit jaar een discussie georganiseerd over de film ‘Het jaar 2602’ onder leiding van Pamela Pattinama, een gesprek van Ricci Scheldwacht met vader en zoon de Wolff en hebben Guus Cleintuar, Alfred Birney en ik onder leiding van Sylvia Dornseiffer gediscussieerd over Tjalie Robinson, naar aanleiding van de biografie door Wim Willems die vorig jaar uitkwam.

De afwezigheid van een discussie over Lizzy van Leeuwen’s Ons Indisch Erfgoed daargelaten, was het culturele programma inhoudelijk inderdaad actueel. Op deze weblog is in het begin van dit jaar een flinke discussie losgebarsten over de Indische filmmiddag in vier Pathé-theaters, en ook de biografie van Tjalie heeft in de Indische wereld achter de schermen aardig wat losgemaakt. Toch heb ik van meerdere kanten gehoord dat de kwaliteit van de discussies tegenviel, en ik, als deelnemer aan het debat over Tjalie Robinson, heb dat ook zo ervaren. Zonde, want ik vind juist de gedachte achter de naamswijziging in Tong-Tong Fair ruimte bieden voor het doorbreken van de instandhouding van Indische culturele taboes. Zoiets zou het bewijs zijn dat niet langer alleen nostalgie, maar ook een levende cultuur de brandstof is van de TTF.

Dat er behoefte is aan gesprek over de Indische cultuur bewijzen de talloze webfora wel. Indisch 3.0 is slechts een van de vele plekken waar Indo’s op internet met elkaar in debat gaan. Die Indische webwereld laat ook zien dat deze discussies gepaard gaan met heftige emoties, felle kritieken en diepe teleurstellingen. Is het om het vermijden van die heftigheid dat echte discussies  maar niet los willen komen op het Tong-Tong Festival, juist uit de wens het nostalgische beeld van een gezellig Indisch samenzijn in stand te houden? Alhoewel ik nu al kan voorspellen dat geen enkele Indische discussie zal eindigen in een eensgezinde mening, zou dat toch niet mogen betekenen dat we discussie over onze cultuur ‘in het echt’ willen mijden. Cultuur houd je levend door het te ervaren, maar ook door de taboes te doorbreken, zodat we als gemeenschap kunnen groeien met behoud van het goede.

Want voor de échte Pasar-ervaring mag het goede, die Indische nostalgie, op de volgende TTF wat mij betreft niet ontbreken. Op een van de dagen dat ik onderweg ben naar het Bibit-theater in het Cultuurpaviljoen, aanschouw ik een Indisch echtpaar in de Indo Star Studio van Claude Vanheije, waar Indische 70+’ers zich gratis mogen laten vereeuwigen. Poserend voor de warme lens stralen de tijdelijke fotomodellen veerkracht uit, de man achter de vrouw, haar omhelsend, de vrouw sluiks genietend van zijn bescherming. Vrolijk lachend kijken ze de camera in. Hoe lang zouden deze twee al bij elkaar zijn en hoe heerlijk is het dat ze na al die tijd nog zo’n eenheid kunnen uitstralen? Laten we hopen dat Vanheije er volgend jaar in het Cultuurpaviljoen een tentoonstelling aan mag wijden. En dat de organisatie het aandurft om in 2010 de voorzichtig ingezette vernieuwing een flinke portie tjabé rawit te geven.

Vooruitblik op de Pasar Malam Besar, nee, Tong Tong Fair

Van 21 mei  tot en met 1 juni vindt op het Malieveld in Den Haag de eenenvijftigste Pasar Malam Besar plaats. Oke, officieel heet het ‘grootste Euraziatische festival ter wereld’ nu Tong Tong Fair, maar de naamswijziging, die volgens de organisatie de Indische identiteit moet benadrukken, viel niet bij iedereen in goede aarde. Als kleine pleister op de wond is het festival (voorlopig) op internet nog te vinden via www.pasarmalambesar.nl.

Het Indische definieert zich volgens het persbericht dat de organisatie begin april uitgaf, het best als een harmonieuze en verleidelijke cultuurvermenging van Oost en West. Op zoek naar verleiding en harmonie streepte ik in het programma alvast de meest opvallende en interessante dingen aan.

Er is uiteraard veel muziek met gemengde invloeden, zoals krontjong , maar er is ook aandacht voor jazz van Indische muzikanten uit den Haag. Omdat het thema dit jaar de zee is, is er extra veel Polynesische muziek gepland, met daarnaast ‘de beste hawaiian muziek en dansgroepen uit Nederland’. Vast harmonieus, maar verleidelijk? Wat is dat toch, dat veel Indo’s dat zo leuk vinden?

tong-tong-fair-pasar

Waar ik wel door verleid word zijn een aantal interessante lezingen en voorstellingen in het Bibit-theater en het Cultuurpaviljoen. Er is veel aandacht voor de geschiedenis, met bijvoorbeeld een expositie over Indische interieur (o.a. met de filmkamer uit Ver van Familie), een wayangshow over de onafhankelijkheidsstrijd in Indonesië (21 en 23-25 mei) en de Indische school met elke dag een aantal geschiedenislessen met medewerker van onder meer mijn medeblogger Kirsten Vos.

En zeer verleidelijk: de Ind(ones)ische eetcultuur die als vanzelfsprekend volop vertegenwoordigd is. Ik ga dus weer veel te lekker en dus veel te veel eten, om vervolgens met een heerlijke, hete nasmaak in mijn mond, een vies servetje en zakje kroepoek in mijn hand, weer te gaan zitten bij een volgend onderdeel. Voor mij is dat toch wel de echte Pasar Malam ervaring.

Jammer genoeg zijn er dit jaar ook een aantal dingen niet te vinden. Een duidelijke programmering voor en met jongeren bijvoorbeeld. Traditiegetrouw is er voor de eerste en tweede generatie Indische Nederlanders veel plaats, maar de jongeren komen er ook dit jaar bekaaid vanaf. Niet erg harmonisch wat mij betreft.

Verder vind ik het een grote misser dat de organisatie geen ruimte heeft ingepland voor een discussie over het boek “Ons Indisch Erfgoed” van Lizzy van Leeuwen dat afgelopen jaar uitkwam en gemengde reacties kreeg. Met of zonder de auteur had over dat boek gesproken moeten worden. Natuurlijk, en zoals dat hoort, in goede harmonie. Maar misschien was dat nu juist het probleem…

De Pasar, nee ik bedoel: de Fair, zal dit jaar echter vast weer een succes worden. Ik heb er in ieder geval veel zin in. Waar gaat u dit jaar heen? En wat mist u in het programma?

“..en dit was Tattootalk”

Den Haag/ Amsterdam, 24 mei 2008
door Kirsten Vos en Ed Caffin

[dailymotion id=x5oo7d]
Korte videosamenvatting van Tattootalk door Indisch4ever

Ons eerste gezamenlijke optreden als Indisch 3.0 heeft tot wisselende reacties geleid van mensen in de zaal, variërend van ‘weinig antwoorden over symboliek’ tot ‘precies wat ik wilde weten’. Met name jongeren bedankten onze gasten na afloop vol enthousiasme voor de show. We zijn dus niet bepaald ontevreden. De wereldomroep scheef een artikel en maakte een reportage. Klik hier om naar het artikel en de reprtage te gaan. Was jij bij de show? Laat ons horen wat je ervan vond! Dit is hoe we er zelf op terugkijken.

Vol creaties
De drie ‘tatoeagegasten’ lieten al voor de show hun versieringen zien aan meerdere fotografen – trots poseerden zij voor hun camera’s. Het podium lag vol met creaties van de gasten, van jassen en vlaggen van Darah Ketiga en de Indo-Melati tot stoffen van Kim en tribals van Andy. In de zaal zelf zaten overwegend jongeren. Tattootalk begon wat onrustig. Twee sleutelfiguren waren verlaat vanwege het verkeer: Petroeshka Schoonheym, een van onze gasten, en Dennis Volkert, de winnaar van onze prijsvraag. Met een lege stoel op het podium begon Ed het gesprek met Kim Schipperheijn, Andy Ardaseer, Chris Carli en Erik Koks.

Eerbetoon aan je wortels
Allereerst kwamen Chris en Erik aan het woord, beide uitgesproken begaan met de Indische cultuur. Zij dragen meerdere tatoeages, onder andere als eerbetoon aan hun ouders, maar ook om te laten zien waar ze vandaan komen. Andy vertelde vervolgens over het proces van het ontwerpen en zetten van tatoeages. Hij maakt gebruik van een traditionele techniek, het ‘tikken’, dat volgens hem minder pijnlijk is dan met de machine. Kim, ontwerpster van de ‘Indische tantes’-stoffenlijn, had een geheel andere invalshoek. Haar stoffen bevatten vormen en symbolen die geinspireerd zijn op de stereotypische tantes die zij van jongs af aan leerde kennen in haar Indische familie. gebaseerd. Voor haar zou het Indische wel een rol blijven spelen in haar ontwerpen, maar minder direct en intens dan het zetten van tatoeages. De tatoeagekunst was voor haar geen bron van inspiratie.

Een kris als tattoo
Prijswinnaar Dennis was inmiddels ook aangekomen en stelde na het verhaal van Kim zijn vraag aan de drie heren. ‘Ik wil een tatoeage van een kris laten zetten. Dat symbool is behoorlijk beladen. Sommigen zijn bang voor de guna-guna of stille kracht. Hoe gaan jullie daarmee om?’ Andy en Erik legden uit dat zijn nooit zomaar een afbeelding van een kris voor iemand zouden gebruiken, maar voor elke persoon een uniek ontwerp maken. Daarom zou dit geen risico inhouden. Uit de zaal kwamen ook andere vragen, zoals ‘Waarom kies je ervoor dit op je lichaam te doen, waarom hang je niet gewoon een leuk schilderijtje op?’, ‘Omgaan met deze symbolen is een spiritueel gebeuren. Hoe bereid je je daar op voor?’ en ‘Ik hoor behoorlijke verschillen in beleving van het Indische tussen de tatoeagegasten en Kim. Hoe kijkt de derde generatie tegen het Indische aan?’.

Bips?
Een opvallende aanwezige was Paatje Phefferkorn, die op een zeker moment gretig de microfoon greep en de zaal vermaakte met een uitgebreide anekdote over ‘mannequins in bikini met een Indo melati op hun bips’. Ondanks dat Paatje de lachers al snel op zijn hand had, bedankte Kirsten hem gauw voor zijn verhaal, zodat Ed het gesprek met de gasten op het podium af kon ronden. Vrijwel onmiddellijk daarna kwamen mensen naar het podium toe, om de daar tentoongestelde stoffen, vlaggen en ontwerpen te bekijken – tot lang na de talkshow waardoor de organisatie alle belangstellenden uiteindelijk naar buiten moest sturen.

Traditie bij de derde generatie
Na afloop van de talkshow hebben we uitgebreid nagepraat. Wat ons vooral bijgebleven was, was dat Indo-zijn niet langer iets is om te verbergen, maar iets geworden is dat je met trots uitdraagt. Daarbij kiezen sommigen ervoor hun keel te tatoeren, andere kiezen voor een stof, maar elk combineert traditie met elementen uit hun eigen karakter.

En nu?
Bijzonder jammer was dat Petroeshka, de ontbrekende gast, pas aankwam op het moment dat we aan het afronden waren. We hebben met haar afgesproken dat ze ruimte krijgt op deze blog om haar verhaal te vertellen. Daarnaast kunnen jullie op deze blog de tekeningen incl. toelichting downloaden van onze gasten en vinden jullie hier binnenkort een fotoreportage van Tattoo Talk op de 50e Pasar Malam Besar.

Fotoverslag Tattootalk 23 mei

 “Tattootalk” in het Bibit theater, Pasar Malam Besar

 

 

 

Ed leidt het gesprek vanaf het podium, Kirsten betrekt het publiek erbij vanuit de zaal

Links: Chris, Andy en Kim luisteren naar de uitleg van Erik Koks

Rechts: Andy Ardaseer vertelt over het gebruik van traditionele technieken

Links: De dessins van Kim Schipperheijn zijn geinspireerd op “Indische tantes”; nieuwe symboliek

Rechts: Prijsvraagwinnaar Dennis Volkert stelt zijn vraag over het zetten van een “Kris tatoeage”

 Links: Borststuk Erik Koks met verschillende symbolen en afbeeldingen

Rechts: Chris Carli, met zijn tatoeage gebaseerd op de Indo Melati van Paatje Phefferkorn

 Links: Andy aan het werk met “Pantang Iban: een traditionele “tiktechniek”

Rechts: Nekstuk of “Ukir Rekong” gezet door Andy Ardaseer

(Fotos: Roos Carlier en Rixt Reitsma)

Line-up “Tattootalk” bekend

Amsterdam/ Den Haag, 10 mei 2008

pasar_malam_besarVijf Indo’s van de derde generatie praten met Ed Caffin en Kirsten Vos (Indisch 3.0) over Indische symboliek op de 50e Pasar Malam Besar in Den Haag.

Petroeshka Schoonheym komt vertellen over de ‘Indosteelo’ kleding die ze op Santai-feesten draagt. Kim Schipperheijn heeft een stoffenlijn ontworpen gebaseerd op Indische tantes. Andy Ardaseer (Endless Art) heeft een eigen tattooshop in Den Haag en ontwerpt tattoos. Chris Carli (Nederlands-Indië hyves, Darah Ketiga) heeft zelf meerdere tattoos, onder meer een aantal dat te maken heeft met zijn Indo achtergrond. Erik Koks (N-I hyves, DK) draagt zelf maar liefst 14 tatoeages en ontwerpt ze bovendien, voor zichzelf en voor anderen.

“Tattootalk” is voor mensen die meer willen weten over Indische tatoeages, meer willen horen over Indische symboliek en willen zien naar hoe de derde generatie uiting geeft aan haar roots. Kijk voor een verslag van de show op http://indisch3.wordpress.com. Reageren kan ook, het e-mailadres is indisch3.0@gmail.com.

 

Tattootalk – Ed Caffin en Kirsten Vos
23 mei 2008, 18.00 – 18.45 uur, Bibit-theater
50e Pasar Malam Besar, Malieveld, Den Haag (21 mei t/m 1 juni 2008)

‘Les’ over de repatriëring op 21 mei 2008 (Indische School, PMB, Den Haag)

Den Haag, 27 april 2008
door Kirsten Vos

Laten we eerlijk zijn, ik bén geen lerares. Dus toen de stichting Tong-Tong vroeg of ik een les wilde geven over de repatriëring binnen hun nieuwe project, De Indische School, moest ik even nadenken. Ontzettend leuk en een eer dat ze aan mij dachten, maar kon ik dat wel? Ik heb de repatriëring niet meegemaakt en heb, los van een verdwaalde spreekbeurt, nog nooit voor de klas gestaan. Toch heb ik uiteindelijk vol enthousiasme ja gezegd en ga ik op 21 mei om 19.00 uur in het Bibit-theater van de Pasar ‘lesgeven’, als tweede in de rij van‘docenten’.

Vertellen over mijn onderzoek naar de repatriëring is één ding, vertellen over de repatriëring zelf is een ander, en al helemaal op de 50e editie van de Pasar Malam Besar. In eerste instantie dacht ik, ‘Sta ik daar, ga ik vertellen aan de mensen die vijftig jaar geleden naar Nederland gekomen zijn, wat er toen allemaal gebeurd is. Dat is wat anders dan presenteren wat ik vorig jaar geconcludeerd heb op basis van mijn onderzoek.’ Gelukkig bleek uit de correspondentie met de stichting Tong-Tong dat de organisatoren zich met de Indische School vooral wilden richten op mensen voor wie de Indische geschiedenis juist niet bekend was. Dat gaf de doorslag.

Want als ik me ergens voor wil inzetten, is het wel het doorvertellen van het Indische verhaal. Tijdens de laatste maanden van mijn onderzoek legde ik met enige regelmaat uit waar ik onderzoek naar deed. Een van de meest gehoorde reacties was ‘Goh, wat raar eigenlijk dat ik daar zo weinig van af weet. Ik heb daar op school nooit iets over gehad.’ Dat herken ik zelf ook. Het is dat mijn eigen familie veel sprak over hun achtergrond, én me tijdens mijn studie Media en Journalistiek er verder in verdiept heb, anders was ik net zo onwetend geweest over de Indische geschiedenis als mijn Nederlandse vrienden.

Een Indische School in Den Haag is trouwens niet nieuw. In de jaren dertig, in september 1932 om precies te zijn, opende in Den Haag de Indische School haar deuren. Deze instelling richtte zich op kinderen uit gezinnen die met Europees verlof waren. Het onderwijsprogramma was ingesteld op het onderwijs in Nederlands-Indië, dat verschilde van het ‘Hollandse’ onderwijs. Voor meer informatie over déze Indische School lees je pagina 6 en 7 uit de inleiding van Dorothée Buur (2004).

Maar goed, wat ga ik de 21e mei nou precies vertellen? Ik ga mijn verhaal overwegend richten op mensen die niet bekend zijn met de precieze details van de repatriëring. Ik wil hen vooral vertellen hoe het totaalplaatje van politieke beslommeringen en menselijke ervaringen eruit ziet, vanaf het vertrek van de eerste evacués in 1945, tot aan dat van de late spijtoptanten uit de jaren ’60. Ik hoop dat er ook mensen zullen zijn die de repatriëring zelf hebben meegemaakt, zodat zij kleur aan het verhaal kunnen geven die ik uit boekjes en familieverhalen haal. Voor ideeën en suggesties hou ik me vanzelfsprekend aanbevolen.

De Indische school: de repatriëring – Kirsten Vos
21 mei 2008, 19.00 – 19.45 uur, Bibit-theater
50e Pasar Malam Besar, Malieveld, Den Haag (21 mei t/m 1 juni 2008)

Voor meer informatie: www.pasarmalambesar.nl. Vanaf 2 mei staat het programma van de gehele Pasar op internet.