Zoenen op de Tong-Tong Fair

Indische zoenen zijn anders dan Hollandse. Indische mensen raken de wang van hun ‘slachtoffer’ niet of nauwelijks aan, Hollanders planten drie klapzoenen midden op je wang. Zelf zweef ik daar een beetje tussen in, zoals wel vaker het geval is.

Lang tong
Ik moest erg lachen toen ik bij de laatste Indisch3.0 vergadering hoorde over een jonge Indo die dacht dat ‘Tong Tong Fair’ iets met zoenen te maken had. Ik zag meteen innig verstrengelde bezoekers voor me op rotan bankjes bij de ingang. De anekdote deed me nadenken over het verschil tussen de Indische en Hollandse manier van zoenen. Dan heb ik het dus niet over de ‘lang tong’ variant, maar het gewone alledaagse zoenen ter begroeting of bij het afscheid nemen. De een- twee of drievoudige wangkus dus.

Begroetingsrituelen blijven cultureel bepaald.

Neus

Mijn ervaring met begroetingen van Indische ooms en tantes is dat ze gepaard gaan met veel opgewonden gebabbel en zoenen in de lucht of half schampend langs de wang. Belangrijk hierbij is dat door de neus wordt ingeademd. De geur van iemand die je zoent is heel belangrijk. Tijdens het Indische begroetingsritueel wordt even aan elkaar ‘gesnuffeld’. Het is niet zo als bij de Eskimo’s, die ‘neuzen’ in plaats van zoenen, maar de neus is wel een belangrijk onderdeel van het ritueel.

Derde zoen
In Nederland steekt van tijd tot tijd het verzet tegen de derde zoen de kop op. Waarom geven wij DRIE zoenen bij een begroeting of afscheid? Links, rechts, links, ook als je mensen maar oppervlakkig kent? Je bent op die manier wel even bezig op een verjaardag. Zoen je dan iedereen, en iedereen drie keer? Veel mensen vinden het maar een klef gedoe, drie kussen op hun wang, en trekken hun hoofd al na twee zoenen terug. Met alle genante situaties van dien.

Drieklapper
Schrijver en taalvirtuoos Jan Kuitenbrouwer heeft een eenvoudige oplossing bedacht voor het zoendilemma. De trekproef. Bij twijfel over een kus trek je de oom, tante of vage kennis een beetje naar je toe. Stuit je op verzet, dan kun je alsnog een hand uitsteken. Maar als de ander meegeeft, dan mag er gezoend worden: tijd voor de Brabantse drieklapper. Of voor de Indische schijnkus, want het gaat immers om het gebaar?

Oproep: jij met Indisch 3.0 op de TTF 2010?

Alvast voor in je agenda: Indisch 3.0 gaat op de Tong Tong Fair (voorheen Pasar Malam Besar) in Den Haag twee talkshows verzorgen: “Indotiteit onderzocht” (21 mei) en “Maak je eigen rootsreis” (28 mei). Beide talkshows vinden plaats in het Bibit-theater en zijn gericht op jonge Indo’s.

Indo Pride op de Tong Tong Fair in Den Haag - foto Arenda Oomen / Tong Tong Fair

Patrick Neumann host op 21 mei de talkshow ‘Indotiteit’ onderzocht. Bevindingen van Indische studenten. Drie Indische jongeren zijn te gast om te vertellen over hun recente afstudeeronderzoek naar de Indische identiteit en cultuur. Afgewisseld met korte reportages waarin jonge Indo’s op de TTF hun mening geven, verkent Patrick samen met hen en het publiek de uitkomsten hun onderzoeken. Herkennen andere jongeren zich hierin? Wat kunnen we met deze bevindingen?

Ed Caffin praat in de talkshow Rootsreizen op vrijdag 28 mei met verschillende jongeren over de reis die zij maakten naar Indonesië. Hoe was het om in contact te komen met het land dat je alleen nog maar kende van verhalen? Hoe vind je de plekken waar je ouders en/of grootouders geboren zijn? Ook in deze talkshow wisselt Ed  verhalen van de gasten op het podium af met reportages waarin jongeren vertellen over ideeën over een rootsreis naar Indonesië.

Voor Rootsreizen is Indisch 3.0 op zoek naar deelnemers. Ben je Jong & Indo, heb je een rootsreis gemaakt en vind je het leuk om erover te vertellen? Stuur dan nu een e-mail naar redactie@indisch3.nl en geef daarin kort aan wat de rootsreis voor jou betekende en wat voor tip je hebt voor mensen die nog een rootsreis gaan maken. Laat ook even weten hoe oud je bent en waar je woont. Er is plaats voor drie personen.

Tong-Tong Fair 2009: meer tjabé rawit?

De witte tenten die half mei op het Malieveld verrezen zagen er exact hetzelfde uit als vorig jaar, maar voor het eerst in vijftig jaar prijkte er niet langer de naam Pasar Malam Besar boven. Van 21 mei tot en met 1 juni 2009 stond er Tong-Tong Fair (TTF) op de luifels. Het was de Pasar Malam Besar nieuwe stijl: meer nadruk op cultuur, minder op nostalgie.

Tong Tong Fair 2009. Foto: Ferdi's World's webstream (Flickr)
Foto: Ferdi's World's webstream (Flickr)

Het culturele aanbod van de TTF is onder meer verpakt in het Tong-Tong Festival. In dit programma kunnen bezoekers andere Indische cultuur opsnuiven dan alleen eten en Indorock. Dit aanbod is een van de belangrijkste redenen voor de veel bediscussieerde naamswijziging. De organisatie maakte vorig jaar bekend dat zij met de nieuwe naam meer de aandacht wilde vestigen op het culturele aanbod en minder op het ‘nostalgische karakter’; een mooi streven, want een open gesprek over de Indische cultuur ontbreekt nog in de Indische wereld.

Cultuur op de TTF is te vinden in het Cultuurpaviljoen en bestaat onder meer uit een jaarlijks wisselende tentoonstelling over een Indisch thema. Dit keer was dat Indische interieurs, met teksten en foto’s over Indische huiskamers. In het Bibit-theater kunnen bezoekers documentaires zien en lezingen, gesprekken en discussies bijwonen over wetenswaardige of actuele onderwerpen uit de Indische wereld. Zo is er dit jaar een discussie georganiseerd over de film ‘Het jaar 2602’ onder leiding van Pamela Pattinama, een gesprek van Ricci Scheldwacht met vader en zoon de Wolff en hebben Guus Cleintuar, Alfred Birney en ik onder leiding van Sylvia Dornseiffer gediscussieerd over Tjalie Robinson, naar aanleiding van de biografie door Wim Willems die vorig jaar uitkwam.

De afwezigheid van een discussie over Lizzy van Leeuwen’s Ons Indisch Erfgoed daargelaten, was het culturele programma inhoudelijk inderdaad actueel. Op deze weblog is in het begin van dit jaar een flinke discussie losgebarsten over de Indische filmmiddag in vier Pathé-theaters, en ook de biografie van Tjalie heeft in de Indische wereld achter de schermen aardig wat losgemaakt. Toch heb ik van meerdere kanten gehoord dat de kwaliteit van de discussies tegenviel, en ik, als deelnemer aan het debat over Tjalie Robinson, heb dat ook zo ervaren. Zonde, want ik vind juist de gedachte achter de naamswijziging in Tong-Tong Fair ruimte bieden voor het doorbreken van de instandhouding van Indische culturele taboes. Zoiets zou het bewijs zijn dat niet langer alleen nostalgie, maar ook een levende cultuur de brandstof is van de TTF.

Dat er behoefte is aan gesprek over de Indische cultuur bewijzen de talloze webfora wel. Indisch 3.0 is slechts een van de vele plekken waar Indo’s op internet met elkaar in debat gaan. Die Indische webwereld laat ook zien dat deze discussies gepaard gaan met heftige emoties, felle kritieken en diepe teleurstellingen. Is het om het vermijden van die heftigheid dat echte discussies  maar niet los willen komen op het Tong-Tong Festival, juist uit de wens het nostalgische beeld van een gezellig Indisch samenzijn in stand te houden? Alhoewel ik nu al kan voorspellen dat geen enkele Indische discussie zal eindigen in een eensgezinde mening, zou dat toch niet mogen betekenen dat we discussie over onze cultuur ‘in het echt’ willen mijden. Cultuur houd je levend door het te ervaren, maar ook door de taboes te doorbreken, zodat we als gemeenschap kunnen groeien met behoud van het goede.

Want voor de échte Pasar-ervaring mag het goede, die Indische nostalgie, op de volgende TTF wat mij betreft niet ontbreken. Op een van de dagen dat ik onderweg ben naar het Bibit-theater in het Cultuurpaviljoen, aanschouw ik een Indisch echtpaar in de Indo Star Studio van Claude Vanheije, waar Indische 70+’ers zich gratis mogen laten vereeuwigen. Poserend voor de warme lens stralen de tijdelijke fotomodellen veerkracht uit, de man achter de vrouw, haar omhelsend, de vrouw sluiks genietend van zijn bescherming. Vrolijk lachend kijken ze de camera in. Hoe lang zouden deze twee al bij elkaar zijn en hoe heerlijk is het dat ze na al die tijd nog zo’n eenheid kunnen uitstralen? Laten we hopen dat Vanheije er volgend jaar in het Cultuurpaviljoen een tentoonstelling aan mag wijden. En dat de organisatie het aandurft om in 2010 de voorzichtig ingezette vernieuwing een flinke portie tjabé rawit te geven.

Vooruitblik op de Pasar Malam Besar, nee, Tong Tong Fair

Van 21 mei  tot en met 1 juni vindt op het Malieveld in Den Haag de eenenvijftigste Pasar Malam Besar plaats. Oke, officieel heet het ‘grootste Euraziatische festival ter wereld’ nu Tong Tong Fair, maar de naamswijziging, die volgens de organisatie de Indische identiteit moet benadrukken, viel niet bij iedereen in goede aarde. Als kleine pleister op de wond is het festival (voorlopig) op internet nog te vinden via www.pasarmalambesar.nl.

Het Indische definieert zich volgens het persbericht dat de organisatie begin april uitgaf, het best als een harmonieuze en verleidelijke cultuurvermenging van Oost en West. Op zoek naar verleiding en harmonie streepte ik in het programma alvast de meest opvallende en interessante dingen aan.

Er is uiteraard veel muziek met gemengde invloeden, zoals krontjong , maar er is ook aandacht voor jazz van Indische muzikanten uit den Haag. Omdat het thema dit jaar de zee is, is er extra veel Polynesische muziek gepland, met daarnaast ‘de beste hawaiian muziek en dansgroepen uit Nederland’. Vast harmonieus, maar verleidelijk? Wat is dat toch, dat veel Indo’s dat zo leuk vinden?

tong-tong-fair-pasar

Waar ik wel door verleid word zijn een aantal interessante lezingen en voorstellingen in het Bibit-theater en het Cultuurpaviljoen. Er is veel aandacht voor de geschiedenis, met bijvoorbeeld een expositie over Indische interieur (o.a. met de filmkamer uit Ver van Familie), een wayangshow over de onafhankelijkheidsstrijd in Indonesië (21 en 23-25 mei) en de Indische school met elke dag een aantal geschiedenislessen met medewerker van onder meer mijn medeblogger Kirsten Vos.

En zeer verleidelijk: de Ind(ones)ische eetcultuur die als vanzelfsprekend volop vertegenwoordigd is. Ik ga dus weer veel te lekker en dus veel te veel eten, om vervolgens met een heerlijke, hete nasmaak in mijn mond, een vies servetje en zakje kroepoek in mijn hand, weer te gaan zitten bij een volgend onderdeel. Voor mij is dat toch wel de echte Pasar Malam ervaring.

Jammer genoeg zijn er dit jaar ook een aantal dingen niet te vinden. Een duidelijke programmering voor en met jongeren bijvoorbeeld. Traditiegetrouw is er voor de eerste en tweede generatie Indische Nederlanders veel plaats, maar de jongeren komen er ook dit jaar bekaaid vanaf. Niet erg harmonisch wat mij betreft.

Verder vind ik het een grote misser dat de organisatie geen ruimte heeft ingepland voor een discussie over het boek “Ons Indisch Erfgoed” van Lizzy van Leeuwen dat afgelopen jaar uitkwam en gemengde reacties kreeg. Met of zonder de auteur had over dat boek gesproken moeten worden. Natuurlijk, en zoals dat hoort, in goede harmonie. Maar misschien was dat nu juist het probleem…

De Pasar, nee ik bedoel: de Fair, zal dit jaar echter vast weer een succes worden. Ik heb er in ieder geval veel zin in. Waar gaat u dit jaar heen? En wat mist u in het programma?

“..en dit was Tattootalk”

Den Haag/ Amsterdam, 24 mei 2008
door Kirsten Vos en Ed Caffin

[dailymotion id=x5oo7d]
Korte videosamenvatting van Tattootalk door Indisch4ever

Ons eerste gezamenlijke optreden als Indisch 3.0 heeft tot wisselende reacties geleid van mensen in de zaal, variërend van ‘weinig antwoorden over symboliek’ tot ‘precies wat ik wilde weten’. Met name jongeren bedankten onze gasten na afloop vol enthousiasme voor de show. We zijn dus niet bepaald ontevreden. De wereldomroep scheef een artikel en maakte een reportage. Klik hier om naar het artikel en de reprtage te gaan. Was jij bij de show? Laat ons horen wat je ervan vond! Dit is hoe we er zelf op terugkijken.

Vol creaties
De drie ‘tatoeagegasten’ lieten al voor de show hun versieringen zien aan meerdere fotografen – trots poseerden zij voor hun camera’s. Het podium lag vol met creaties van de gasten, van jassen en vlaggen van Darah Ketiga en de Indo-Melati tot stoffen van Kim en tribals van Andy. In de zaal zelf zaten overwegend jongeren. Tattootalk begon wat onrustig. Twee sleutelfiguren waren verlaat vanwege het verkeer: Petroeshka Schoonheym, een van onze gasten, en Dennis Volkert, de winnaar van onze prijsvraag. Met een lege stoel op het podium begon Ed het gesprek met Kim Schipperheijn, Andy Ardaseer, Chris Carli en E..

Eerbetoon aan je wortels
Allereerst kwamen Chris en E. aan het woord, beide uitgesproken begaan met de Indische cultuur. Zij dragen meerdere tatoeages, onder andere als eerbetoon aan hun ouders, maar ook om te laten zien waar ze vandaan komen. Andy vertelde vervolgens over het proces van het ontwerpen en zetten van tatoeages. Hij maakt gebruik van een traditionele techniek, het ‘tikken’, dat volgens hem minder pijnlijk is dan met de machine. Kim, ontwerpster van de ‘Indische tantes’-stoffenlijn, had een geheel andere invalshoek. Haar stoffen bevatten vormen en symbolen die geinspireerd zijn op de stereotypische tantes die zij van jongs af aan leerde kennen in haar Indische familie. gebaseerd. Voor haar zou het Indische wel een rol blijven spelen in haar ontwerpen, maar minder direct en intens dan het zetten van tatoeages. De tatoeagekunst was voor haar geen bron van inspiratie.

Een kris als tattoo
Prijswinnaar Dennis was inmiddels ook aangekomen en stelde na het verhaal van Kim zijn vraag aan de drie heren. ‘Ik wil een tatoeage van een kris laten zetten. Dat symbool is behoorlijk beladen. Sommigen zijn bang voor de guna-guna of stille kracht. Hoe gaan jullie daarmee om?’ Andy en E. legden uit dat zijn nooit zomaar een afbeelding van een kris voor iemand zouden gebruiken, maar voor elke persoon een uniek ontwerp maken. Daarom zou dit geen risico inhouden. Uit de zaal kwamen ook andere vragen, zoals ‘Waarom kies je ervoor dit op je lichaam te doen, waarom hang je niet gewoon een leuk schilderijtje op?’, ‘Omgaan met deze symbolen is een spiritueel gebeuren. Hoe bereid je je daar op voor?’ en ‘Ik hoor behoorlijke verschillen in beleving van het Indische tussen de tatoeagegasten en Kim. Hoe kijkt de derde generatie tegen het Indische aan?’.

Bips?
Een opvallende aanwezige was Paatje Phefferkorn, die op een zeker moment gretig de microfoon greep en de zaal vermaakte met een uitgebreide anekdote over ‘mannequins in bikini met een Indo melati op hun bips’. Ondanks dat Paatje de lachers al snel op zijn hand had, bedankte Kirsten hem gauw voor zijn verhaal, zodat Ed het gesprek met de gasten op het podium af kon ronden. Vrijwel onmiddellijk daarna kwamen mensen naar het podium toe, om de daar tentoongestelde stoffen, vlaggen en ontwerpen te bekijken – tot lang na de talkshow waardoor de organisatie alle belangstellenden uiteindelijk naar buiten moest sturen.

Traditie bij de derde generatie
Na afloop van de talkshow hebben we uitgebreid nagepraat. Wat ons vooral bijgebleven was, was dat Indo-zijn niet langer iets is om te verbergen, maar iets geworden is dat je met trots uitdraagt. Daarbij kiezen sommigen ervoor hun keel te tatoeren, andere kiezen voor een stof, maar elk combineert traditie met elementen uit hun eigen karakter.

En nu?
Bijzonder jammer was dat Petroeshka, de ontbrekende gast, pas aankwam op het moment dat we aan het afronden waren. We hebben met haar afgesproken dat ze ruimte krijgt op deze blog om haar verhaal te vertellen. Daarnaast kunnen jullie op deze blog de tekeningen incl. toelichting downloaden van onze gasten en vinden jullie hier binnenkort een fotoreportage van Tattoo Talk op de 50e Pasar Malam Besar.

Fotoverslag Tattootalk 23 mei

 “Tattootalk” in het Bibit theater, Pasar Malam Besar

Ed leidt het gesprek vanaf het podium, Kirsten betrekt het publiek erbij vanuit de zaal

Links: Chris, Andy en Kim luisteren naar de uitleg van E.

Rechts: Andy Ardaseer vertelt over het gebruik van traditionele technieken

Links: De dessins van Kim Schipperheijn zijn geinspireerd op “Indische tantes”; nieuwe symboliek

Rechts: Prijsvraagwinnaar Dennis Volkert stelt zijn vraag over het zetten van een “Kris tatoeage”

 Links: Borststuk met verschillende symbolen en afbeeldingen

Rechts: Chris Carli, met zijn tatoeage gebaseerd op de Indo Melati van Paatje Phefferkorn

 Links: Andy aan het werk met “Pantang Iban: een traditionele “tiktechniek”

Rechts: Nekstuk of “Ukir Rekong” gezet door Andy Ardaseer

(Fotos: Roos Carlier en Rixt Reitsma)

Line-up “Tattootalk” bekend

Amsterdam/ Den Haag, 10 mei 2008

pasar_malam_besarVijf Indo’s van de derde generatie praten met Ed Caffin en Kirsten Vos (Indisch 3.0) over Indische symboliek op de 50e Pasar Malam Besar in Den Haag.

Petroeshka Schoonheym komt vertellen over de ‘Indosteelo’ kleding die ze op Santai-feesten draagt. Kim Schipperheijn heeft een stoffenlijn ontworpen gebaseerd op Indische tantes. Andy Ardaseer (Endless Art) heeft een eigen tattooshop in Den Haag en ontwerpt tattoos. Chris Carli (Nederlands-Indië hyves, Darah Ketiga) heeft zelf meerdere tattoos, onder meer een aantal dat te maken heeft met zijn Indo achtergrond. E. (N-I hyves, DK) draagt zelf maar liefst 14 tatoeages en ontwerpt ze bovendien, voor zichzelf en voor anderen.

“Tattootalk” is voor mensen die meer willen weten over Indische tatoeages, meer willen horen over Indische symboliek en willen zien naar hoe de derde generatie uiting geeft aan haar roots. Kijk voor een verslag van de show op http://indisch3.wordpress.com. Reageren kan ook, het e-mailadres is indisch3.0@gmail.com.

Tattootalk – Ed Caffin en Kirsten Vos
23 mei 2008, 18.00 – 18.45 uur, Bibit-theater
50e Pasar Malam Besar, Malieveld, Den Haag (21 mei t/m 1 juni 2008)