III – De derde generatie Indische kunstenaars

Deel 3 van het drieluik over de verkooptentoonstelling Nederlands-Indië/Indonesië/Nederland

Detail Dajnger dance-hat - Remona Poortman Foto: © Tabitha Lemon/Indisch 3.0 2012

Door Tabitha Lemon (fotografie) en Kirsten Vos (tekst)

-slot-

De derde generatie Indische kunstenaars

Er zijn vrij veel jonge Indische kunstenaars vertegenwoordigd in de verkooptentoonstelling: Ingrid van der Hoeven, Ronald Meulman, Remona Poortman en Natalie Ypma. Hadassah Emmerich kon helaas geen werk aanleveren. Een van deze jongere kunstenaars is aanwezig: Remona Poortman.

Frans: ‘Speciaal voor deze verkooptentoonstelling heeft Remona een Balinese kroon gemaakt, uit de djanger dans. Mooi he? Helemaal geknoopt.’ Remona licht toe hoe ze te werk gegaan is. ‘Ik heb eerst een schets gemaakt, ja die. Daarna ben ik materialen erbij gaan zoeken. Vervolgens heb ik de schets verder ingekleurd, op basis van die materialen.’ Fascinerend zijn de Kabelketting (een-na-laatste foto) en de Plugarmbanden (niet op de foto). ‘Ik wilde een combinatie maken van traditioneel versus modern. Kabels versus wol. En daar is dit uit voortgekomen.’

Remona: ‘Al tijdens mijn opleiding ben ik bewust mijn kunstwerk en mijn Indische roots naar elkaar toe gaan brengen. Wat zou het Indische voor mij gaan betekenen?’ Ze merkt dat het Indische niet altijd overduidelijk in haar werk aanwezig is. ‘Het zit eigenlijk vooral in de fase van conceptontwikkeling. Ik heb een werk van maskers gemaakt, bijvoorbeeld. Aan het uiteindelijke werk zie je misschien niet meer dat het Indisch is, maar het idee is gekomen uit de Indische cultuur.’

‘Ja, met de Balinese kroon ga ik verder. Ik ben al in gesprek met iemand, die er misschien een dans mee kan uitvoeren.’ Zien we daar een twinkeling in haar ogen?

Verkooptentoonstelling (dat betekent dus dat je daar kunst kan kopen, ja..) Nederlands-Indië, Indonesië, Nederland. Verleden-heden-toekomst. Met werk van oa Ingrid van der Hoeven, Heri Dono en Rudolf Bonnet. Openingstijden: woe t/m zondag van 14.00 – 17.30 uur, t/m 25 mei 2012. Galerie Frank Welkenhuysen, Lichte Gaard 3, 3511 KT Utrecht. www.kunstexpert.cim. 030-2671867.

II – Indische vrouwen in de kunst

Balinese Schone - Han Snel (1925-1998). © Tabitha Lemon/Indisch 3.0 2012

Deel 2 van het drieluik over de verkooptentoonstelling Nederlands-Indië/Indonesië/Nederland

Door Tabitha Lemon (fotografie) en Kirsten Vos (tekst)

-vervolg-

Indische vrouwen in de kunst

Terwijl we door het smalle, hoge grachtenpand lopen, valt langzaam maar zeker op dat ‘vrouwen’ een inspiratiebron zijn voor zowel hedendaagse als klassieke kunstenaars en voor zowel mannen als vrouwen.

Tijdens de bezichtiging vertrouwt Frans ons toe dat er weinig Indische kunstkopers langskomen. ‘De bezoekers zijn Indisch, maar er wordt nog te weinig verkocht. Willen galeriehouders werk van jonge Indische kunstenaars exposeren, dan zijn er uiteindelijk kopers nodig om van een succes te kunnen spreken.’ Is er eigenlijk al werk verkocht? ‘Jawel. Van Heri Dono, de Indonesische hedendaagse kunstenaar,’ vertelt Frans.

Wij hadden vroeger thuis nooit kunst, bedenk ik me. Wel een schilderijtje hier of daar, maar geen Kunst. Zijn Indische Nederlanders eigenlijk kunstkopers? Wat vind jij?

Verkooptentoonstelling (dat betekent dus dat je daar kunst kan kopen, ja..) Nederlands-Indië, Indonesië, Nederland. Verleden-heden-toekomst. Met werk van oa Ingrid van der Hoeven, Heri Dono en Rudolf Bonnet. Openingstijden: woe t/m zondag van 14.00 – 17.30 uur, t/m 25 mei 2012. Galerie Frank Welkenhuysen, Lichte Gaard 3, 3511 KT Utrecht. www.kunstexpert.cim. 030-2671867.

I – Indisch eten in de hedendaagse kunst

Frank Welkenhuysen - Galerie en kunstmakelaardij Utrecht

Deel 1 van een drieluik over de verkooptentoonstelling Nederlands-Indië/ Indonesië/ Nederland

Door Tabitha Lemon (beeld) en Kirsten (tekst)

Frank Welkenhuysen - Galerie en kunstmakelaardij Utrecht
Frank Welkenhuysen - Galerie en kunstmakelaardij Utrecht. (c) Foto: Tabitha Lemon/ Indisch 3.0 2012

Sinds 1 april 2012 staat de galerie van Frank Welkenhuysen in Utrecht in het teken van Nederlands-Indie/ Indonesie/ Nederland. Daar exposeert Welkenhuysen samen met Frans Leidelmeijer (‘De Blauwe Kamer‘) en Heleen Sent (Kini ya Kini),  tientallen hedendaagse en klassieke werken over de voormalige kolonie, Indonesië en Nederland. Komende week besteedt Indisch 3.0 aandacht aan deze expo, in drie delen, met commentaar van Frans Leidelmeijer.

Het eerste deel brengt hedendaagse werken in beeld over Indisch eten. Deel 2 (dinsdag) laat zien hoe kunstenaars, vroeger en nu, vrouwen & Ind(ones)ië in beeld brengen. In de laatste aflevering (woensdag) focussen we op een van de derde generatie kunstenaars: Remona Poortman.

Deel 1: Indisch eten in de hedendaagse kunst

Tjobek en oelek
"Prachtig he, dit werk? Ik zei tegen hem, Charles, maak nou eens wat met eten. En dan maakt ie zoiets geweldigs. Het is alleen nog niet verkocht. Begrijp jij dat nou?" Tjobek en oelekan - Charles Hubert Jansen (2e gen). (c) Foto: Tabitha Lemon/ Indisch 3.0 2012

 

Edith Bons
"Edith is tweede generatie en gebruikt altijd rijst in haar werken. Bijzonder hè?" (c) Tabitha Lemon/ Indisch 3.0 2012
Ingrid van der Hoeven - Body 3 en Slip 2 (2008) - Kroepoek op papier
"Ingrid is derde generatie en beeldend kunstenaar. Dit zijn een bikinitop en slip, helemaal van kroepoek." Ingrid van der Hoeven - Body 3 en Slip 2 (2008) - Kroepoek op papier. Los verkrijgbaar. (c) Foto: Tabitha Lemon/ Indisch 3.0 2012

 

Verkooptento0nstelling (dat betekent dus dat je daar kunst kan kopen, ja..) Nederlands-Indië, Indonesië, Nederland. Verleden-heden-toekomst. Met werk van oa Ingrid van der Hoeven, Heri Dono en Rudolf Bonnet. Openingstijden: woe t/m zondag van 14.00 – 17.30 uur, t/m 25 mei 2012. Galerie Frank Welkenhuysen, Lichte Gaard 3, 3511 KT Utrecht. www.kunstexpert.cim. 030-2671867.

 

 

The Kings of Rock

Andy Tielman en Dinand Woesthoff

19 augustus, Hotel des Indes, 14.00uur. Dat was de dag, tijd en plaats dat de fotoshoot tussen de twee Indische muzikale iconen Andy Tielman en Dinand Woesthoff plaats zou vinden. Een bijzonder moment, we keken er enorm naar uit. Het leek allemaal meant to be. Maar het mocht niet zo zijn. Andy Tielman was erg ziek en leek die strijd langzaam te gaan verliezen.

Op internet las ik dat Andy erg ziek was. Carmen Tielman vertelde me over zijn ziekte, maar vooral ook hoe positief hij nog in het leven stond en dat hij kracht putte uit de aandacht van fans, uit het geven van interviews en het geplande optreden op de Tong Tong Fair. Andy plukte de dag en genoot zoveel mogelijk.

Andy Tielman en Dinand Woesthoff
Andy Tielman en Dinand Woesthoff door Natalie Ypma

Een paar dagen voor de fotoshoot kreeg ik bericht dat de shoot niet door kon gaan wegens Andy’s gezondheid. Het nieuws overviel me en ik twijfelde aan het hele project. Toch overtuigde Carmen en Frans Leidelmeijer, die dit allemaal voor zijn project De Blauwe Kamer in werking had gezet, dat de foto er moest komen. Het was een van Andy’s laatste wensen.

Dus volgde er onzekerheid, afwachten en radiostilte. Ik probeerde het idee langzaam naast me neer te leggen. Tot twee weken later het bericht kwam dat Andy weer thuis was en het beter met hem ging. Al snel stond er een nieuwe afspraak gepland op 13 september.

Geen Hotel Des Indes, geen visagiste, maar gewoon thuis bij de Tielmans. Improviseren, omringd door herinneringen, gitaren en tientallen foto’s. Even voelde ik me een indringer in deze fragiele en persoonlijke situatie van iemand waarvoor ik zo veel respect had, die zo bekend was, maar ook zo ziek. Even dacht ik bij mezelf: ‘moeten we dit wel doen?’ Maar na Carmens warme ontvangst installeerde ik me naar Andy op de bank en kreeg ik al snel het gevoel van ‘Indo’s onder elkaar’. Vanaf dat moment dacht ik: ‘dit zit wel goed.’

Toen Dinand arriveerde zag ik de twijfel in zijn blik bij het zien van de geïmproviseerde fotoset. Twee stoelen in een hoek van de kamer, een blanke muur als achtergrond en slechts daglicht. Even moest ik lachen om de knullig ogende situatie, de leadzanger van Kane is natuurlijk een hoop gewend en voor een moment werd ik overvallen door onzekerheid. Maar ik was vastberaden goede foto’s te maken. Improviseren, werken met minimale middelen en de puurheid van het moment, mijn creativiteit en vermogens als fotograaf. Het zou allemaal bijdragen aan een mooi eindresultaat. Bovendien was het misschien wel de laatste mogelijkheid voor een foto.

Om Andy zo min mogelijk te belasten hield ik de shoot zo kort mogelijk.  Dinands zichtbare bewondering en warmte voor Andy deden mijn lens oplichten. Ik wilde een karakter, ziel, puur en eerlijk op de gevoelige plaat vastleggen. Ik fotografeerde in een roes en in een luttele twintig minuten stonden de foto’s erop. Misschien had dit zo moeten zijn. Het weelderige interieur van Hotel Des Indes had afbreuk gedaan aan de gemoedelijkheid van deze twee iconen.

Deze foto is mijn favoriet, de eerste die ik die dag maakte. Hij spreekt boekdelen en toont kwetsbaarheid. Het is een momentopname van twee mensen die door hun liefde voor muziek en Indische roots met elkaar verbonden zijn, die zich bewust zijn van dat speciale moment en de vergankelijkheid ervan.

Andy Tielman en Dinand Woesthoff
Andy Tielman en Dinand Woesthoff door Natalie Ypma
Wil je meer foto’s zien van deze rock iconen? Check dan de Moesson van deze maand!

De foto’s zoals ze tentoongesteld zijn op ARTI11 zijn te koop via www.nayp.nl waar ook meer werk van Natalie Ypma te vinden is. De helft van de opbrengst komt ten goede aan de Guusje Nederhorst Foundation.

Indomania 3: waanzinnig chaotisch huiskamergevoel

indomaniaDen Haag, 16 november 2008
door Kirsten Vos

Dit is een lange blog. U vindt hier namelijk ook de tekst die Marscha Holman en ik uitgesproken hebben op Indomania 3. Overigens – de vraag waar wij daar mee eindigden, is ook aan u gericht.

Het was er warm, in Rob Malasch’ galerie in Amsterdam, het strijdtoneel van Indomania 3 dat op 15 november plaatsvond. Het was te druk, de akoestiek was slecht, de pijpelaruimte was ontoereikend voor de opkomst, het TL-licht was ongezellig en het ‘postkoloniaal debat’ was niet te volgen. Het duurde lang voordat we konden eten omdat er nog geen bestek was. De vertoning van Hetty Naaijkens’ Contractpensions vond ik te kort. Er waren te weinig stoelen. De live-band was Nederlands. Halverwege de avond ging het personeel op pad voor extra bier. Binnen een paar uur was de rode wijn op en de fles champagne die ik zou krijgen als bedankje is uitgeschonken aan de gasten. Kortom: Indomania 3 was waanzinnig chaotisch. Maar desondanks vond ik het vooral erg gezellig.

Rond half vijf arriveerde ik bij de tot ‘eventvenue’ omgetoverde Serieuze Zaken. Een in uniform geklede heer heette me welkom. Malasch’ collectie had plaatsgemaakt voor het ‘uit de geheime voorraad van Frans Leidelmeijer’ koloniale art-deco meubilair, tekeningen van onder meer illustrator en striptekenaar Peter van Dongen en: heel veel mensen. Te koop waren t-shirts van Indomania 3, werk van Herman Keppy, van Alfred Birney en van Peter van Dongen, Indische saucijzen van Van Olphen, Indische hapjes als lemper en risolle en natuurlijk wijn, bier en fris.

Op het programma stonden een debat over de Indische producties die de afgelopen maanden uitgekomen zijn en een optreden van Marscha Holman en mijzelf. Onder leiding van Ricci Scheldwacht en Herman Keppy probeerden enkele prominenten het debat te voeren, over het boek Ons Indisch Erfgoed (Lizzy van Leeuwen) en de film Ver van familie (Marion Bloem). Door de gebrekkige akoestiek, maar ook de vorm van het debat, was dit helaas nauwelijks te volgen. Een interventie van de in het publiek aanwezige Theodor Holman kon daar weinig aan veranderen.

Na dit debat betraden Marscha Holman en ik het podium. Wij waren gevraagd ‘iets over de derde generatie’ te vertellen en dat hebben we, binnen onze mogelijkheden, gedaan. De reacties – van het publiek dat het kon horen – waren bevrijdend. Nee, we hoeven ons niet schuldig te voelen omdat we geen botol tjebok hebben, of omdat we niet op zoek zijn naar erkenning voor ‘de’ Indische zaak. We mogen gewoon ons eigen pad vinden in de Indische wereld. In de discussie daarna stelde Ricci Scheldwacht me een leuke vraag. “Je zet je niet af tegen de eerste generatie. Zet je je wel af tegen de tweede?” Op dat moment realiseerde ik me dat ik me vooral afzet tegen de Indische kruistocht voor erkenning, die absoluut niet generatiegebonden is.

Indomania 3 vond ik ongedwongen en vrij. Ja, organisatorisch was er een hoop ruimte voor verbetering. De locatie was rampzalig voor de opkomst. En wellicht ben ik dit keer niet helemaal objectief, omdat ik een rol speelde in het programma. Maar tekenend voor de sfeer vond ik de mannen en vrouwen die, Indisch en niet-Indisch,  vrolijk dansten op de muziek van de dj. En de mensen die, net als bij uitgebreide kumpulans thuis, dwars door elkaar heen tevreden zaten te eten.

‘De’ derde generatie op Indomania 3
door Marscha Holman en Kirsten Vos

De derde generatie Indische Nederlanders. Volgens het CBS bestaat die niet. In berekeningen die het Centraal Bureau voor de Statistiek maakte voor het uitkeren van het Gebaar, hield de demografie van Indische Nederlanders op bij de tweede generatie. Marscha Holman, columniste van Moesson, en Kirsten Vos, columniste van Archipel en beheerder van de weblog Indisch 3.0, beiden leden van deze derde generatie, zijn voor de Nederlandse overheid dus gewoon Nederlanders. De laatste tijd horen deze twee “Nederlanders met Indische wortels” steeds vaker ‘De Indische cultuur sterft uit’ en ‘Echte Indo’s bestaan niet meer’. De voorwaarden voor een existentiële crisis voor onze derde generatie zijn dus overtuigend aanwezig. Vanuit de eigen groep horen ze bovendien soms dat ze niet echt Indisch zijn. Toch willen Marscha en Kirsten met hun Indische wortels meer dan nasi goreng leren maken. Daarbij  merken ze dat mensen vooral van hen willen horen dat het Indische zoals dat ooit bestond wél in hen voortleeft. Of dat is wat ze zelf met het Indische willen en kunnen, horen we nu, in een levende column. Na afloop willen ze van u weten of dit is wat u wilde horen.

MARSCHA (gericht op het publiek): Vorige week maandag hadden we alleen nog geen flauw idee wat we wilden zeggen.
[Kirsten pakt haar telefoon.]
KIRSTEN: Hi, met Kirsten, stoor ik?
MARSCHA: Nee, ja…ehh nee. Wacht, ik zet even het gas onder de hutspot laag.
KIRSTEN: Oké. Lekker hè, die aardappelen, als het zo koud is buiten. Ben je zover?
MARSCHA: Ja!
KIRSTEN: Heb je gezien dat jij samen met mij op Indomania iets gaat doen over de derde generatie? Wij vertegenwoordigen namelijk de derde generatie Indische Nederlanders. Ze willen weten waar die mee bezig is.
MARSCHA: Ja, ik zag het. Leuk, denk ik. Maar wij zijn toch geen Ambassadeurs van de derde generatie? Wij maken hutspot! We verzinnen wel iets,  als we maar niet een soort act gaan doen als de nichtjes van tante Lien, vol tempodoeloe. Nee, niet te veel tempodoeloe, we moeten wel een tegengeluid geven.
KIRSTEN: Ja, in elk geval een eigen geluid. We zijn de derde generatie dus we zullen met iets verfrissends moeten komen. Wanneer zullen we het daarover hebben?
MARSCHA: vrijdag?
[Marscha en Kirsten draaien zich naar elkaar toe, nu met hun gezichten schuin naar elkaar toe. Ze begroeten elkaar.]
MARSCHA: Kan je dat idee dat je mailde, van dat toneelstuk, nog eens uitleggen?
KIRSTEN: Nou het idee was als volgt. We noemen het ‘Marscha en Kirsten in de wondere wereld die Indisch heet’. En het wordt dan een uitermate vrije interpretatie van het wayangspel die waarschijnlijk nooit tot ons  Indisch erfgoed gaat behoren.
MARSCHA: Sorry hoor, maar wat is in vredesnaam een wayangtheater??? Ik schaam me nu al dood, deze vertegenwoordiger van de derde generatie weet niks. Ik ben geen echte indo…
KIRSTEN: Niet aanstellen, je bent Indisch, want je vader is een Indische jongen. Hij schrijft Indische boeken nota bene, dat weet iedereen.
MARSCHA: Laat het hem niet horen…. Maar goed, ik heb nog wel een oud laken op zolder liggen voor het wayangspel? Kunnen we dat ook prettig voor ons gezicht houden, ik kan namelijk totaal niet acteren.
KIRSTEN: Ik ook niet. Dat is toch wel een vereiste ja. Niets zo erg als kijken naar een toneelstuk met mensen die niet kunnen acteren. Laat dat wayang idee dan ook maar zitten.
MARSCHA: Misschien moet jij het maar alleen doen, Kirsten. Jij bent hier veel beter in. Jij kent veel meer mensen, indomensen; jij bent echt een betere Indo dan ik.
KIRSTEN: Marscha, zeur niet zo. Zo wordt het niks. Jij denkt echt dat de Indische Gemeenschap zich bij een soort club heeft aangesloten hè?
MARSCHA: Ja, de club van ‘mij is onrecht aangedaan – ik ben slachtoffer – en ik wil erkenning’…
Kirsten: O je bedoelt de club waar iedereen altijd te laat komt?
Marscha: Precies, de club waar iedereen door elkaar heen praat
Kirsten … en niemand luistert.
MARSCHA: waar iedereen een botol tjebok gebruikt
KIRSTEN: en waar alle vrouwen altijd een zakdoekje met eau de cologne bij zich hebben.
MARSCHA: Waar iedereen Brandend Zand kan meezingen
KIRSTEN: en waar niemand kritiek op elkaar mag hebben.
MARSCHA: Maar wel heeft.
KIRSTEN: De club waar iedereen alles repareert met plakband of een elastiekje. En waar iedereen alles eet met suiker of sambal.
MARSCHA: de club waar iedereen fenomenaal Indisch kan koken
KIRSTEN: EN niet te vergeten, waar iedereen geweldig gitaar kan spelen.
MARSCHA: en waar iedereen een abonnement op Moesson heeft
KIRSTEN: Op Archipel.
MARSCHA: ET cetera… Ja precies, die club bedoel ik. Enige club…
KIRSTEN: Nee, ik kan me niet voorstellen dat Indische mensen zich bij zo’n club aangesloten hebben. Ik zou dat zeker niet willen.
MARSCHA: ik al helemaal niet.
KIRSTEN: Ik vraag me überhaupt af of er ook maar één Indo is die voldoet aan al deze ‘regels’. De Indische Gemeenschap – als die al bestaat – is echt niet zo homogeen als jij denkt.
MARSCHA: Nee, ik geloof je wel; jij en ik verschillen al zo veel. Jij hebt twee Indische ouders en ik één (die dat ook maar al te graag ontkent – wat dan weer heel Indisch schijnt te zijn). Jij blogt er elke twee weken over, ik ben nog nooit in Indonesië geweest en jij, jij voelt je er thuis.
(beiden vallen stil)
KIRSTEN: Sowieso, die regels waar we het net over hadden; die slaan eigenlijk vooral op de eerste generatie.
MARSCHA: Maar, bij Indomania vinden ze dat heerlijk om weer even te horen hoor. Laten we iets met die club doen, lachen.
KIRSTEN: Ja maar hallo, wij zijn hier uitgenodigd om het over de DERDE generatie te hebben, Marscha.
MARSCHA:  O ja. Wat zijn onze eigen ‘regels’ dan? Hebben we die al?
KIRSTEN: We kunnen zeggen dat we naar Hot Indo Parties gaan.
MARSCHA: En elke dag krabbels zetten op de 38 hyves over Indo’s.
KIRSTEN: over waarom het beter is om een relatie te hebben met een Indo dan met een Nederlander.
MARSCHA: Ik heb een relatie met een Molukker.
KIRSTEN: Oh. (stilte). Die heb je hoop ik wel thuis gelaten?
MARSCHA: Euh, ja. We kunnen het ook over tattoo’s hebben
KIRSTEN: EN natuurlijk alleen maar praten met Indo’s.
MARSCHA: en dan bahasa leren en alleen maar zo nog met elkaar praten
KIRSTEN: Hmm. Het enige dat ik daarvan weet is adoe.
(korte stilte)
MARSCHA: Goed, dat schiet lekker op, volgende week willen ze al horen waar het heengaat met de Indische cultuur. En we hebben nog geen idee, we zijn net begonnen met Indisch zijn.
KIRSTEN: Wat vindt u, heeft u het geluid van ‘de’ derde generatie gehoord?