Films over Indonesië in het spoor van journalisten.

Terugblik op de slotfilms van CinemAsia 2014

Winnares Alexandra Robbe ging vorige week naar de slotfilms van filmfestival CinemAsia 2014, in De Balie in Amsterdam. Zij schreef er voor Indisch 3.0 een recensie over. 

tekst: Alexandra Robbe

3000th Thursday
De eerste film 3000th Thursday was kort maar krachtig. Regisseuse Happy Salma was speciaal overgekomen uit Indonesië. Prachtig sober in beeld gebracht, daardoor heeft de film een enorm inpact. De kracht en machteloosheid van velen die hun geliefden en familieleden verloren en hiertegen vreedzaam protesteren, wordt treffend getoond in de persoon van de invalide grootvader,die ondanks zijn verlamming een enome kracht uitstraalt. De moed der wanhoop. Zijn kleinzoon neemt zijn “taak” over.

The 3000th Thursday - Happy Salma (2013 Indonesië)
The 3000th Thursday – Happy Salma (2013 Indonesië)

Trail of Murder
De tweede film Trail of Murder laat ons het spoor volgen van journaliste Step Vaessen,die de moord op haar college Sander Thoenes in 1999 door het leger ontrafelt. Dicht op de huid gefilmd, door de originele beelden van de vermoorde journalisten, hun aantekenblok met bloedvlekken naast hun ontzielde lichamen. Dat komt hard binnen. Alsof we erbij zijn. Zij deden gewoon hun werk. En dit alles is zo kort geleden. Ook Step heeft hier persoonlijke littekens aan overgehouden. Dieptriest allemaal.

Trail-of-Murder
Trail of Murder – David Niblock (2013 Indonesië)

The Indonesian Killing fields
De derde en laatste film The Indonesian Killing fields toont hoe de executeurs van de “zogenaamde” communisten momenteel leven met hun acties, al dan niet gedwongen door het leger of de regering. Opvallend is het verschil in reacties van de betrokkenen, sommigen hebben er totaal geen probleem mee, wat ze gedaan hebben, zijn er zelfs trots op. Het lijkt alsof ze geen geweten hebben, anderen hebben er zichtbaar moeite mee en schamen zich er niet voor hun schaamte en verdriet te tonen.

De regering wil geen enkele verantwoording nemen en “lacht alles simpel weg”. Tja. Ook hier wordt de pijn van slachtoffers treffend getoond, ze gaan door met een simpele kracht, de moed der wanhoop. De feiten moeten boven tafel en het is nodig dat de verhalen verteld en verspreid worden. Zoals altijd met dit soort tragedies is dat een lange en moeizame weg.

Indonesia's kiling fields - Step Vaessen (2013 Indonesië)
Indonesia’s kiling fields – Step Vaessen (2013 Indonesië)

Hulde aan de filmmakers die de moed hadden om bovenstaande documentaires te maken met een enorme volharding. Het was in alle opzichten een bijzondere avond, ik moest na afloop even bijkomen.

Onze geschiedenis moet verteld worden, alles. Djangan lupah.

Alexandra Robbe @ CinemAsia 2014
Alexandra Robbe @ CinemAsia 2014

The Act of Killing: win kaarten

Workshop en special director’s cut tijdens het Movies that Matter filmfestival

Op donderdag 21 maart a.s. organiseert Joshua Oppenheimer, regisseur van The Act of Killing, een exclusieve workshop tijdens het Movies that Matter-filmfestival in Den Haag. Hierin behandelt hij de achtergronden van the making of deze baanbrekende documentaire. Voorafgaand aan de workshop vindt een eenmalige vertoning van de director’s cut plaats. Deze bijzondere versie van de film, voert de kijker nog dieper mee in de levens van de geportretteerde paramilitairen en hun motieven.

Joshua Oppenheimer in actie (rechts). Foto: http://img.haberler.com/haber/en/048/the-act-of-killing-is-director-s-love-letter--255048_o.jpg
Joshua Oppenheimer in actie (rechts). Foto: http://img.haberler.com/haber/en/048/the-act-of-killing-is-director-s-love-letter–255048_o.jpg

Win vrijkaartjes
Indisch 3.0 mag twee vrijkaartjes weggeven voor de director’s cut en aansluitende workshop. Winnen? Stuur een mailtje naar redactie@indisch3.nl, met daarin je contact- en adresgegevens, je geboortedatum. Geef antwoord op de volgende vraag: Waarom wil jij deze film zien? Op 18 maart a.s. maken we bekend wie de twee gelukkige winnaars zijn.

Over The Act of Killing

“Een film van historisch en filmhistorisch belang” – NRC

“Unforgettable, unmissable, horribly brilliant”- The Guardian

Panorama Audience Award – Berlin International Film Festival 2013

Best documentary – CPH:DOX 2012

Voormalige leiders van Indonesische doodseskaders gaan vijftig jaar terug in de tijd en spelen hun rol in de genocide na in filmscènes. Regisseur Joshua Oppenheimer heeft zich meer dan tien jaar verdiept in doodseskaders en hun slachtoffers. Dat maakt dat hij het onderwerp als geen ander kan doorgronden. “Ik ben niet eerder zo’n krachtige, surrealistische en beangstigende documentaire tegengekomen,” aldus coproducent Werner Herzog.

Praktische informatie
Director’s Cut The Act of Killing (156 min)
Donderdag 21 maart 2013 13.00 in Filmhuis Den Haag
Entree Director’s Cut : € 8,75 (studentenkaart € 7,25)

Donderdag 21 maart 2013 16.15 in Theater a het Spui
Entree Workshop: € 8,75 (studentenkaart € 7,25)

Op vertoon van het kaartje van de Director’s Cut The Act of Killing is de workshop van Joshua Oppenheimer gratis. Let op: reserveren voor (gratis) workshop en afhalen kaartje workshop noodzakelijk. Reserveren telefonisch: 070 365 60 30 en 070 346 52 72 of via www.filmhuisdenhaag.nl. Start voorverkoop donderdag 7 maart. Distributie – Cinema Delicatessen.

Het Movies that Matter filmfestival
Movies that Matter is een initiatief van Amnesty International, dat ogen opent voor mensenrechten door film. Van 21-27 maart vindt in Den Haag het Movies that Matter Festival weer plaats. Vanaf 1 maart staat het filmprogramma online. Kaartverkoop start donderdag 7 maart. Meer weten? Ga naar www.moviesthatmatter.nl.

De beulen van 1965

Over de massamoord op communisten

Naar aanleiding van de documentaire The Act of Killing, verscheen op 1 oktober jl. de nieuwste editie van het Indonesische tijdschrift Tempo: Pengakuan algojo 1965 (Bekentenis beulen 1965). Voor het eerst in 47 jaar krijgen we een beeld van één van de meest omvangrijke massamoorden in de 20e eeuw. In meer dan 70 pagina’s staat beschreven wie, waar en hoe communisten en Chinezen vermoordde tussen 1965 tot 1966 in Indonesië. Aan het woord? De ‘beulen’ (moordenaars). Poging tot staatsgreep
Op 30 september 1965 deed de ’30 September Beweging’ (Gerakan 30 September – G30S) in Jakarta een poging tot een staatsgreep. Deze poging mislukte. Dankzij de ontstane chaos, kwam Generaal Soeharto aan de macht. Als grote schuldige voor de staatsgreep wees hij naar de Indonesische communistische partij, de PKI.

Massamoord
Deze beschuldiging was voor het Soeharto-regime de legitimatie voor een ongekende moordpartij onder leden van de PKI.  In de periode van 1965 tot 1966 zijn naar schatting tussen de 500.000 en twee miljoen mensen, geaffilieerd met de PKI, vermoord. Nog steeds wordt de 30 September Beweging geaffilieerd met de PKI. Maar of dit ook werkelijk zo was?

Propaganda
Feit is dat Indonesië jarenlang te horen kreeg dat de PKI achter de staatsgreep zat en dat communisten er alles voor over zouden hebben om de Pancasila (nationale staatsideologie) omver te werpen. In Jakarta richtte de regering-Soeharto zelfs een museum op over het verraad van de communisten. Jaarlijks vertoonden alle televisiezenders op 30 september een bijna vier uur durende film over de staatsgreep van de PKI, en ook in het onderwijs was de visie van de staat leidend. Over de massamoord werd uiteraard gezwegen. Alles werd eraan gedaan om het communisme in Indonesië te laten verdwijnen.

‘Ook al is hij mijn broer, zijn ideologie is niet bespreekbaar.’

Museum Pengkhianatan PKI – Jakarta (Verraad van de PKI) © Rennie Roos 2011
Tempo: Bekentenis van de beulen uit 1965
Wat Tempo deze week heeft gepubliceerd is, naar mijn mening, uniek en huiveringwekkend. Vanuit het perspectief van de algojo (beul), kijkt het blad terug op de gebeurtenissen in 1965. Het borduurt hiermee voort op de documentaire The Act of Killing. In deze documentaire is te zien hoe Anwar Congo van het verkopen van bioscoopkaartjes, samen met zijn maatjes, ‘overstapt’ naar het uitroeien van communisten in Medan.

Broers
In het Tempo-artikel Tentara, santri, dan tragedi Kediri (Soldaten, studenten en het tragedie van Kediri) vertelt de inmiddels oude en grijze Abdul Malik hoe hij het niet over zijn hart verkreeg zijn broer, die lid was van de PKI, te vermoorden. Malik doet uitspraken die een diepe indruk op mij hebben gemaakt: ‘Dia dihabisi rekan saya karena saya tak sampai hati melakukannya.’ (Hij is door een collega uit de weg geruimd omdat ik het niet over mijn hart verkreeg.) ‘Meski saudara, urusan ideologi tak bisa ditawar dan dikompromikan.’ (Ook al is hij mijn broer, zijn ideologie is niet bespreekbaar.)

Trots
Wat ik bizar vind aan de verhalen van de ‘beulen’, is dat ze deze vertellen en: vol trots. Ze hebben volgens mij nog steeds niet door dat wat zij vertellen iets verschrikkelijks is. Stuk voor stuk voelen ze zich gesteund door hun geloof en de staat. de Nationale Mensenrechten Commissie van Indonesië (Komnas HAM) presenteerde afgelopen juli de resultaten van een vierjarig onderzoek. Daaruit bleek dat de staat betrokken was bij het systematisch en op grote schaal uitmoorden van leden van de communistische partij. Tot nog toe heeft de Indonesische overheid daar niets mee gedaan.

Abdul Malik © Majalah Tempo Indonesia / Harry Triwasono 2012
Excuses
De huidige editie van Tempo, de documentaire The Act of Killing en de storm aan berichten op internet over dit onderwerp, zouden er logischerwijs toe moeten leiden dat de overheid haar excuses aanbiedt aan de nabestaanden van de slachtoffers. Maar als het aan Minister Djoko Suyanto ligt zijn excuses nog ver te zoeken. In zijn eerste reactie stelde hij dat de zuivering van communisten gerechtvaardigd was om ‘het land te redden’.

Ik raad iedereen aan Tempo 1-7 oktober 2012: Pengakuan algojo 1965 te lezen en de documentaire The Act of Killing te bekijken zodra deze uitkomt in Nederland. Ondanks dat het bijzonder schokkend is, wordt er voor het eerst een beeld geschetst van een cruciale periode uit de Indonesische geschiedenis waarvan tot nog toe weinig in de openbaarheid is gekomen.

 

Tempo 1-7 oktober 2012: Indonesische versie & Engelse versie