Win vrijkaarten voor CinemAsia

CinemAsia Filmfestival, 4-7 april 2013, De Balie Amsterdam
CinemAsia Filmfestival, 4-8 april 2012, De Balie Amsterdam
CinemAsia Filmfestival, 4-8 april 2012, De Balie Amsterdam

Volgende week donderdag in De Balie, Amsterdam, start de vijfde editie van het CinemAsia Filmfestival. Dit festival, dat ‘ in 2003 opgericht is om Aziatische cinema binnen de Nederlandse filmindustrie te stimuleren,’ vertoont tussen 4 en 8 april 30 films uit of over Azië. Voor films die gerelateerd zijn aan Indonesië, mag Indisch 3.0 vrijkaarten weggeven.

Facebook-fans hebben ze al voorbij zien komen: de acht CinemAsia filmtips van Indisch3.0. Voor elke filmvertoning mag Indisch 3.0 2 vrijkaarten weggeven. Wat moet je daar voor doen?

  • Ga naar onze Facebook-pagina en blader door de filmtips.
  • Zie jij een film waar je graag heen wil?
  • Klik dan op Deelnemen (rechtsboven) voor 3 april a.s. op de pagina van dat event en;
  • plaats een bericht op diezelfde pagina waarin je uitlegt waarom jij die vrijkaartjes verdient.

Van Ari Purnama’s korte film Onze band met rijst is inmiddels een trailer beschikbaar. Wil je die zien? Ga dan naar de Made in Holland/ Filmlab screenings op 5 of 7 april. Verder hebben we gehoord dat de eindfilm, Arisan 2, een kassakraker geweest is in Indonesië. Je eigen filmselectie maken? Ga dan naar www.cinemasia.nl en download de App.

The Attachment to Rice – trailer from R Kok on Vimeo.

 

Win VIP-kaarten voor filmpremière Stand van de Sterren

Stand van de sterren - Leonard Retel Helmrich

[box type=”shadow”]Speciaal voor onze Twitter-volgers en Facebook-fans organiseert Indisch 3.0 in samenwerking met CinemaDelicatessen op 16 en 17 februari 2011 een unieke 24-uursactie: win VIP-kaarten voor de filmpremière van Stand van de Sterren op 27-2 a.s.![/box]

17/2/2011, 22:45 uur: De winnaars zijn bekend!

Zojuist hebben we drie dames blij mogen maken. De winnaressen van de Stand van de Sterren-actie zijn:
1. @Anouck1975, zij gaat als VIP naar de première op 27 februari a.s.
2. Debbie Isaway, zij heeft de dvd Stand van de Zon gewonnen.
3. En @tweexp heeft de dvd Stand van de Maan gewonnen.

Enneh, voor iedereen die zich verwondert over deze ‘vrouwelijke’ uitslag : er waren ook mannen die zich hadden opgegeven..!

Verlenging tot 17/2/2011, 20:00 uur

De verlotingsactie voor Stand van de Sterren wordt verlengd. Tot 20:00 uur vandaag kunnen volgers en Fans hun interesse kenbaar maken, door een mail te sturen naar redactie@indisch3.nl met als onderwerp Ik wil naar svds! Dit geldt ook voor mensen die gisteren de Share/ Deel-actie al gedaan hebben. Deelnemers die gisteren al een bevestiging van deelname hebben ontvangen, hoeven niet opnieuw te reageren.

Reden voor deze verlenging is dat we gemerkt hebben dat we op Facebook niet kunnen inventariseren welke Fans de Share op hun profiel hebben gezet. We zagen namelijk een aantal nieuwe Fans, maar hun namen doken niet op in de zoekresultaten. En toen wisten we het zeker: er gaat iets niet goed.

Wellicht denken sommigen van jullie nu: ‘Dat test je toch van tevoren?’. Wel, we hebben getest, maar – zoals nu achteraf blijkt – met vrienden. Als een Fan geen persoonlijke vriend van een van de pagina-beheerders is, kunnen wij zijn ‘status’ dus ook niet bekijken. We zijn gisteren tegen beperkingen van Facebook aangelopen die we niet kenden.

We vinden het erg vervelend je opnieuw te vragen een handeling uit te voeren, terwijl je gisteren ook al iets hebt gedaan om mee te kunnen loten. Om alle ongemakken een beetje weg te nemen, hebben we daarom voor een ruime verlenging gekozen, zodat zoveel mogelijk fans alsnog kunnen deelnemen. Vanavond om 22.00 uur maken we alsnog de uitslag bekend.

Wat kan je winnen?
Dvd’s van eerdere delen van de Stand van de-… serie: 1x Stand van de Maan en 1x Stand van de Zon. Eén deelnemer maakt kans op de hoofdprijs: een speciaal voor Indisch 3.0 samengesteld VIP-arrangement voor de première van Stand van de Sterren op 27 februari a.s., voor twee personen.

Wie kunnen meedoen?
Iedereen die Indisch3 volgt op Twitter of fan is op Facebook mag meedoen. Natuurlijk zijn leden van de redactie, de freelancers en hun familieleden van deelname uitgesloten. Enneh – wie het eerst komt, is dit keer niet wie het eerst maalt: de actie duurt precies 24 uur, dus iedereen, ongeacht je (werk-) schema, kan meedoen!

Hoe doe je mee?
1. Zorg ervoor dat je Indisch3 volgt op Twitter (www.twitter.com/indisch3) of Fan bent van onze Facebookpagina (Vind ik leuk/ Like ons op www.facebook.com/indisch3).
2. Check 16 februari na 10:00 uur onze Twitter-account of Facebook-pagina.
3. Op 16 februari 10:00 uur publiceren we op Twitter en Facebook het actiebericht.
4. Als je ons volgt op Twitter, retweet je dat bericht. Ben je Fan op Facebook,  dan Deel (Share) je het. Ben je beide, dan doe je beide, of kies je voor een van de twee. Let op: doe dit binnen 24 uur, dus voor 17 februari 10:00 uur en let erop dat je tweet begint met RT @indisch3 en je FB de verwijzing @Indisch3 bevat.
5. Alle deelnemers die zich hieraan houden, dingen mee naar de prijzen.

Wanneer zijn de winnaars bekend?
Op 17 februari a.s om 12:30 uur vind je onderaan dit bericht op Indisch3.nl de namen van de drie prijswinnaars. Uiteraard staan de namen ook op Facebook.com/indisch3 en Twitter.com/indisch3. Over de uitslag kan, zoals dat overal altijd staat, ook bij ons niet worden gecorrespondeerd.

Wanneer is de filmpremière?
Op 27 februari a.s. om 17:00 uur gaat Stand van de Sterren in première in Rotterdam, in Pathé Schouwburgplein.

Over Stand van de Sterren
Stand van de sterren is in 2010 bekroond met twee IDFA-prijzen en in 2011 op het internationale Sundance-festival van Robert Redford. De film is vanaf 3 maart 2011 in Nederlandse bioscopen te zien. Bij sommige vertoningen is de filmmaker, Leonard Retel Helmrich aanwezig om een toelichting te geven.

Stand van de Sterren  is het laatste deel van het unieke drieluik over het moderne Indonesië van Leonard Retel Helmrich. Met zijn adembenemende camerawerk brengt hij ons heel dicht bij de Indonesische samenleving.

Leonard Retel Helmrich volgde gedurende 12 jaren één en dezelfde Indonesische familie (Sjamsudin) uit de sloppenwijken van Jakarta, wat heeft geresulteerd in het drieluik Stand van de zon, Stand van de maan en Stand van de sterren. Net als in de voorgaande twee delen laat de maker ons in Stand van de sterren de onderliggende patronen van het leven in Indonesië zien. Dit brengt hij zowel letterlijk als symbolisch in beeld.

Het Indonesische gezin Sjamsudin is als het ware een microkosmos waarin je de belangrijkste problematiek van het leven in Indonesië terugvindt: corruptie, conflicten tussen religies, gokverslaving, de generatiekloof en het groeiende verschil tussen arm en rijk.
Indonesië is het op drie na grootste land ter wereld en telt tevens de grootste moslimpopulatie van de wereld. Grootmoeder Rumidjah, een belijdend christen, is vanuit het drukke Jakarta bij haar vriendin Tumisah op het platteland gaan wonen. Haar tot moslim bekeerde zoon Bakti heeft de zorg over haar kleinkind Tari op zich genomen. Omdat het opvoeden van zijn nichtje Tari hem zwaar valt, haalt Bakti zijn moeder terug naar de stad. Lees meer>>

"Nederland heeft kolonie nooit begrepen." – San Fu Maltha

Afgelopen zomer maakte Paul Verhoeven in het interviewprogramma Zomergasten bekend dat hij samen met producent San Fu Maltha de Stille Kracht gaat verfilmen. Over het bekendste boek van Couperus werd al eens een televisieserie gemaakt, maar nooit eerder een film. Ed Caffin sprak met San Fu Maltha, liefhebber van Couperus, Indo en “één van de grootste producenten van Nederland” over het project: “Het boek is uit 1900 maar het verhaal is nog altijd actueel”.

Vlakbij de filmacademie in Amsterdam bevindt zich het kantoor van Fu Works, het bedrijf van San Fu Maltha. Hij bedacht en/of produceerde de afgelopen jaren films als Tirza, Oorlogswinter, Alles is Liefde, Zwartboek, Vet Hard en Costa!. We gaan zitten in de ontvangstruimte van het kleine, knusse kantoor. Voor het bedenken en maken van grote filmprojecten is blijkbaar niet veel ruimte nodig.

Hoe kwam je op het idee om de Stille Kracht te gaan verfilmen?

Ik ben al een jaar of 5 bezig met een scenario voor een verfilming. Eerst met Orlow Seunke, maar op de een of andere manier lukte het niet. Deze zomer besloten we allebei onze eigen weg te gaan. Iets later benaderde ik Paul Verhoeven en hij was gelijk enthousiast. Paul houdt van de boeken van Couperus en wilde gelijk aan de slag met zijn vaste scenarist Gerard Soeteman.

En toen kwam Zomergasten.

Ja. Dat was wel spannend eigenlijk. We hadden pas een paar weken daarvoor voor het eerst het idee besproken. Vlak voor Zomergasten vroeg Paul me of hij er, wanneer nieuwe projecten ter sprake zouden komen, over kon praten. Ik twijfelde, maar dacht: dit geeft het project misschien gelijk een flinke duw. Hij maakte het bekend en direct kwamen er allerlei reacties los. Eind augustus heeft Gerard Soeteman een eerste versie van de synopsis voor de film geschreven.

Hoe staat het project er inmiddels voor?

Bij een productie moet er allereerst een script en daarna een budget komen. En daarmee geld dus. De afgelopen maanden hebben zich verschillende geïnteresseerden gemeld. Ook partijen uit het buitenland. Zonder dat ze een letter hebben gelezen van een scenario! Ik denk dat er begin volgend jaar pas een eerste versie van het scenario ligt. De naam Couperus en de Stille Kracht spreekt enorm aan. Het is een film die er moet komen, vind ik. En met mij vele anderen blijkbaar. In de jaren zeventig was er natuurlijk de serie, maar dat was toch iets totaal anders. Ik heb het laatst nog gezien: eigenlijk was het toneel op televisie. Met de film zijn we iets geheel anders van plan.

In hoeverre blijft het verhaal van de film dichtbij het boek?

Met zulke creatieve geesten als Paul en Gerard weet je het natuurlijk nooit…maar ik denk het wel. Ze zijn heel enthousiast, hebben allerlei ideeën en hun eigen interpretatie van stukken uit het boek. Dat is heel spannend. Het wordt een verfilming van een verhaal uit een boek, maar het is dus wel een film. Dat is iets heel anders dan een verhaal lezen in een boek.

Wat maakt De Stille Kracht een film van nu?

Het boek bevat allerlei universele thema’s zoals liefde, verraad, het bovennatuurlijke. Het gaat over de verhouding tussen Oost en West. Wat Couperus meer dan 100 jaar geleden zag en opschreef, is nog steeds actueel. Dat zal de film ook laten zien. Nederland heeft zijn kolonie eigenlijk nooit begrepen. Net zo min als Van Oudijck, de hoofdfiguur de “inlanders” begreep. Ook geloofde hij niet in de Stille Kracht. Ik herken het Westerse rationalisme in Van Oudijck. Maar als Indo ken ik ook de Oosterse mystiek. Ik weet dat het bovennatuurlijke een belangrijke rol speelt in het leven van veel mensen in het Oosten. Dat vind ik zo mooi aan dit verhaal.

Hieronder een kort filmpje: de intro van de TV-klassieker de Stille Kracht uit 1974

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=5y0C3d1O3RM]

IDFA 2010: het succes van een Ind(ones)ische familie.

Na twaalf dagen vol met de meest uiteenlopende documentaires werd IDFA 2010 afgelopen weekend feestelijk afgesloten. De in totaal 280 films die er te zien waren, zorgden voor meer bezoekers dan ooit. Het festival behoort inmiddels tot de belangrijkste in de wereld. Voor de film Stand van de Sterren (Position of the Stars) van de Indische filmmaker Leonard Retel Helmrich was het een festival met een goud randje. De film won maar liefst twee prijzen: VPRO IDFA Award for Best Feature-Length Documentary en de IDFA Award for Dutch Documentary. Een ongekend succes.

De concurrentie was deze jaargang evenwel groot. Er waren vele prachtige, en ook belangrijke documentaires te zien. Het indringende Armadillo bijvoorbeeld, over de steeds zinlozer lijkende oorlog in Afghanistan, maakte indruk. Maar ook het schokkende verhaal van de Canadese gevangene Omar Khadr in You Don’t Like the Truth – 4 Days in Guantánamo was zeer indrukwekkend. In de discussie na afloop benadrukte Last van Troost van Amnesty International nog maar eens dat de sluiting van Guantánamo Bay -ondanks eerdere beloften van president Obama- nog altijd geen feit is. De film won de Special Jury Award.

Ook de indringende film Addicted in Afghanistan, over twee aan heroine verslaafde pubers in Kabul, is een film om niet snel te vergeten. Andere opvallende films dit jaar waren Waste Land, over recyclekunst, en Autumn Gold, een mooi portret van een groep atleten van hoge leeftijd, respectievelijk nummer 1 en 2 in de publiek-top 20. Een van mijn favoriete documentaires dit jaar was echter Marathon Boy, dat het even wonderlijke als grimmige verhaal vertelt van het kleine Indiase loopwonder Budhia Singh en zijn coach Biranchi Das. De film eindigde op de tweede plaats in de Best Feature-Length Documentary-competitie.

Leonard, Hetty en Jasper nemen de prijs voor Best Feature Length Documentary in ontvangst op IDFA

Uit al die mooie en belangwekkende documentaires werd Stand van de Sterren als beste gekozen. Het juryrapport was lovend. Volgens de jury vertelt de film over de “een relevant en tijdloos verhaal door middel van unieke cinematografische waarnemingen”. Dat is niets teveel gezegd. Met de zelf ontwikkelde single-shot techniek vertelt Retel Helmrich in prachtige beelden het tragische, komische en dan weer ontroerende verhaal verteld van een bijzondere familie.

De hoofdprijs winnen op IDFA is een geweldige prestatie. Het was alweer 6 jaar geleden dat een Nederlandse filmmaker dat deed. En… ook toen was dat Leonard Retel Helmrich met Stand van de Maan. Tweemaal de hoofdprijs winnen was nog geen enkele filmmaker gelukt.  Het succes van Stand van de Sterren is echter niet het succes van één man, maar van een hele familie. De film is zelfs een heuse “Indische co-productie”: zus Hetty Naaijkens Retel Helmrich (Contractpensions) produceerde de film en neef Jasper Naaijkens deed de montage.

Samen namen ze de prijs op vrijdag 26 november in de Escape in Amsterdam in ontvangst. De familie gloeide van trots om “de erkenning voor de complete trilogie die begon met Stand van de Zon”. En die erkenning brengen ze ongetwijfeld over aan de familie Sjamsuddin in Jakarta.

Stand van de Sterren is vanaf begin maart te zien in de Nederlandse bioscopen. We zullen tegen die tijd berichten over de bioscoop-premiere.

Stand van de Sterren openingsfilm IDFA

Interview met Jasper Naaijkens, editor en 3.0

Eind oktober maakte de organisatie van het Internationaal Documentaire Festival Amsterdam (IDFA) bekend dat de film Stand van de Sterren op 17 november 2010 het festival opent. De documentaire over het leven van een familie in Indonesië werd gemaakt door Indische filmmaker Leonard Retel Helmrich en geproduceerd door zus Hetty Naaijkens (Contractpensions – Djangan Loepah!). Ed Caffin was bij de perconferentie en sprak met “derde generatie” Jasper Naaijkens, die de film monteerde.

Voorafgaand aan de persconferentie en filmvertoning in Tuschinksy in Amsterdam vertelt Jasper (26), zoon van Hetty Naaijkens, dat de film weliswaar is afgemonteerd, maar nog wel kleurgecorrigeerd en gemixed moet worden. Pas twee weken geleden hoorden ze van IDFA over de uitverkiezing. De bijbehorende perspresentatie van de film – betekende dat de montage-deadline ineens 3 weken naar voren schoof, naar eind oktober. Samen met zijn oom Leonard begon Jasper koortsachtig te werken aan de eindmontage.

Scene uit Stand van de Sterren (persfoto IDFA)

Volgens Jasper was dit vooral een kwestie van “fine-tunen”: “Maar omdat ik ook verantwoordelijk ben voor de pr, kwam ik in tijdnood. Jos Driessen, een zeer ervaren editor, is toen bijgesprongen. Ik kon mij in die dagen richten op de promotie die ook 3 weken naar voren werd geschoven. Een paar uur voor de perspremiere hebben we de film kunnen afleveren”.

De uitverkiezing als openingsfilm is het eerste succes voor Stand van de Sterren, het derde en laatste deel in een serie documentaires over de familie Sjamsudin uit Jakarta. De eerste twee delen, Stand van de Zon (2002) en Stand van de Maan (2004), werden al geweldig ontvangen. Stand van de Maan won in Amerika onder andere de belangrijkste prijs op het Sundance Filmfestival.

Ook was Stand van de Maan in 2004 de openingsfilm van IDFA en won de prijs voor Best Feature-Length Documentary. In dezelfde competitie maakt Stand van de Sterren dit jaar kans op de hoofdprijs. Ook nu volgde Leonard het leven van Rumidjah, haar zoon Bakti en haar kleindochter Tari op de voet. Het zijn deze drie generaties die het verleden en heden en toekomst van Indonesië personifiëren. De gebeurtenissen in hun leven laten de ingrijpende veranderingen zien die het Indonesië-na-Soeharto doormaakt.

Toch is Stand van de Sterren volgens Jasper een andere film: “Niet alleen het verhaal is anders, ook de manier van ‘vertellen’. Je ziet in de film onder meer de toekomst van Indonesië, door de ogen van Tari. Omdat ik zelf nog jong ben, kon ik dat het beste vormgeven. De film heeft meer snelheid dan traditionelere documentaries en doordat Leonard niet met interviews of voice-over werkt, vertellen de gebeurtenissen het verhaal. Eigenlijk net als in een speelfilm”. Het camerawerk van Leonard, waarbij hij heel dicht op de huid filmt, is een enorme uitdaging bij de montage: “Ik vond het geweldig om te doen. Voor de première op het IDFA moet er nog wel wat gebeuren: het publiek krijgt natuurlijk de kleurgecorrigeerde versie te zien. Ik ben razend benieuwd naar de reacties”.

Een aantal jaar geleden ging hij zelf naar Indonesië. “Na Stand van de Maan ben ik voor het eerst geweest. Later ben ik nog eens met mijn hele familie en mijn vriendin gegaan. We hebben de films toen op een groot doek in het plattelandsdorp van Rumidjah gedraaid. Dat was een hele bijzondere happening. Ze begrepen alleen niet dat er mensen in Europa en Amerika zijn die een kaartje willen kopen om hen te zien. Toen ik de eerste keer over de sawa’s in het dorp liep had ik het gevoel dat een deel van mij was thuisgekomen.

Ook herkende ik dingen uit mijn eigen familie. Ik begreep bijvoorbeeld nooit waarom mijn moeder, tantes en ooms zinnen van 3 woorden maakten, waarvan een woord ook nog “dinges” was, en dat iedereen dan meteen begreep waar het over ging! Bij het monteren van deze film ontdekte ik dat de Indonesische taal weliswaar een kleine vocabulaire heeft, maar men elkaar toch begrijpt door de manier van spreken, de mimiek of de context. Net als in mijn familie. Natuurlijk verschillen Indische mensen ook in veel opzichten van Indonesiërs. Toch denk ik dat ook veel van mijn generatiegenoten herkenning vinden”.

Het is tijd en we gaan de zaal binnen. Ally Derks, directeur van IDFA, kondigt trots aan dat Stand van de Sterren de 35ste editie van IDFA zal openen. Dan wordt het donker. Langzaam zak ik onderuit. Een paar seconden later verschijnen lichtjes op het zwarte bioscoopscherm. Het beeld wordt lichter en scherper. Sterren worden druppels op rijsthalmen… Ik ben in Indonesië.

Naast op de opening van IDFA, 17 november, draait Stand van de Sterren de 18e, 24e en 26e november. Via de site van het 35-ste IDFA festival is het programma te bekijken en zijn kaartjes te bestellen. In 2011 zal Stand van de Sterren haar bioscooppremiere beleven. Ook daarvan zal Indisch 3.0 weer verslag doen.

Dream Home: over the top en .. treffend

‘Breek met tradities als ze niet meer werken’

De openingsfilm van het 4e Cinemasia Filmfestival hakte er bij mij meer in dan bij gastfotograaf Bas de Meijer. Nog nooit eerder had ik een slasher film gezien. Ondanks de bloederige taferelen, heb ik de boodschap wel dubbel en dwars gehoord: neem het lot in eigen handen en breek met tradities als dat nodig is. Voordat ik de film zag, had ik een kort interview met producent Conroy Chang. De sterke verhaallijn die naar deze boodschap opbouwt heeft me zeker geholpen door het bloed heen te kijken of, beter gezegd, ervan weg te kijken.

Fotografie: Bas de Meijer

Dream Home, die op 13 mei 2010 in premiere ging in Hong Kong, vertelt in flashbacks het verhaal van de jonge vrouw Chen Lai-sheung die twee banen heeft om rond te komen in het peperdure Hong Kong. Als kind leerde zij dat het belangrijk was om een appartement met uitzicht op zee te bezitten en begint daar al jong voor te sparen. Jaren later is ze, dankzij het – geholpen – overlijden va haar vader, in staat een koop te sluiten. Ze komt alleen een paar miljoen Hongkong dollar tekort en besluit een paar bewoners af te slachten om de vraagprijs te laten zakken.

Videoboodschap van Josie Ho

Deze ‘arthouse slashermovie’, zoals producent Conroy Chang van 852 Films hem noemt, heeft meer lagen dan een gewone horrorfilm, in opzet en uitwerking. “Women in Asia need to be empowered. With this film we wanted to show women can have courage, strength. The main character, played by my wife Josie Ho, has the power to achieve what she wants. Even though all the odds are against her”, vertelt Chang. Een extreme uitwerking van het festival thema Underdog Hero?

En ja, volledig over-the-top neemt regisseur Pang Ho-Cheung me met de film mee in de gezinswereld van een gemiddeld Hongkong gezin: twee kinderen, vader is een bouwvakker met longziektes als gevolg van twintig jaar werken, Chen is de oudste dochter – in de Aziatische wereld een groot nadeel. Zij lopen aan tegen de groei van Hong Kong: de komst van rijke projectontwikkelaars  maakt land onbetaalbaar. Met name grond waarop appartementen met een ‘ocean view’gebouwd kunnen worden.

Interview met Conroy Chang

Conroy: “The average wage of Hong Kong citizins is about 1.800 USD, but housing costs 9.000 USD per square feet. It’s impossible to own property these days , for normal people.” Voor een samenleving 50 jaar geleden nog gestoeld was op visserij, betekent dit een noodgedwongen afscheid van hun achtergrond. En dat is een tweede thema in Dream Home: breken met familietradities.

“Families used to live in boats and supported themselves by fishing. With this movie, we wanted to send the message that tradition should not be honored if it is not right for the situation.” Voor de lezers van Indisch 3.0 benadrukt de joviale producent zijn boodschap: “If you  have a dream, go for it. Create and manifest. People should be more positive. If there’s something you don’t like, change it, quit complaining. And if you don’t succeed the first time, keep on trying. You’ll change it eventually.”

Het Cinemasia Filmfestival loopt van 20 – 30 mei in het Ketelhuis in Amsterdam, en van 26 – 31 mei in o.a. Breda en Den Haag. Tip: in het kader van 65 jaar onafhankelijkheid voor Indonesië, kan je op 26 mei en 29 mei retrofilms uit en over Indonesie zien.

Filmmiddag maakt Indische spagaat zichtbaar

filmmiddagDen Haag/Amsterdam, 12 januari 2009

door Kirsten Vos en Ed Caffin

Zondag 11 januari beleefden vier Pathé-theaters in Nederland een ware Indische invasie. Ruim 1.500 Indische Nederlanders bezochten in Rotterdam, Den Haag, Groningen en Amsterdam de filmvertoningen van Het jaar 2602 en Contractpensions – Djangan Loepah. Amsterdam en Den Haag waren zelfs helemaal uitverkocht. Diezelfde dag maakten niet alleen de films, maar ook de bezoekers pijnlijk duidelijk dat de Indische tegenstellingen tussen ‘wit’ en ‘bruin’ nog steeds lijken te bestaan.

Na wat vertraging, waarin de spekkoek en koffie niet aan te slepen waren, ging het programma van start. Dankzij de gezamenlijke actie van Darah Ketiga, Nederlands-Indië hyves en Indisch 3.0 was de derde generatie Indische Nederlanders in Amsterdam met bijna 100 jongeren goed vertegenwoordigd. Ruim op tijd zaten we klaar voor de première van Het jaar 2602, na een inleiding van onder meer Jan van der Dussen (stichting Verfilming Japanse Burgerkampen) en Peter Neep (stichting het Gebaar).

De film Het jaar 2602 bestond uit een serie interviews, afgewisseld met ‘home-videos’ uit de tempo doeloe tijd. De kinderen uit de Jappenkampen, nu zestigers, zeventigers en tachtigers, vertelden op indringende wijze op het grote doek over hun persoonlijke herinneringen aan de kamptijd. Bijzonder was dat ieder van hen het leven in het kamp door kinderogen gezien had, en zich vaak pas later realiseerde hoe erg, pijnlijk of vervreemdend hun ervaringen waren geweest. De gebeurtenissen in het kamp waren niet realistisch, dachten zij als kinderen: het was niet écht, buiten het kamp zou alles weer normaal worden. Zo was een van de geinterviewden door de Japanners als kind van zijn vader gescheiden. Hij besefte pas ruim veertig jaar later, staande bij het graf van zijn vader, dat hij hem echt nooit meer terug zou zien. Al die jaren had hij gehoopt dat zijn vader op een dag terug zou komen.

Ondanks dat de film een belangrijk, en tot nu toe onderbelicht deel van het Nederlandse oorlogsverleden vastgelegd heeft, waren de reacties na afloop wisselend. Dit had te maken met de afkomst van de geinterviewden en het verhaal dat zij vertelden. De hoofdrolspelers in 2602 waren namelijk overwegend totoks (volbloed Nederlanders). Er waren twee Indo-Europeanen (gemengde afkomst) bij, maar die waren voor Nederlanders nauwelijks als zodanig te herkennen. Daarnaast vertelden deze twee niets over het verhaal van de geïnterneerde Indo-Europese groep, zoals het moeten kiezen tussen Nederland en Indonesië, of de rol die Indo-Europeanen speelden in de kampen. De regisseurs zijn nog niet beschikbaar geweest voor commentaar op deze keuze.

Een film over ervaringen van Indische Nederlanders in het Jappenkamp lijkt pijnlijk incompleet wanneer slechts een deel van die ervaringen wordt belicht. Hoewel beide groepen voor een deel dezelfde ervaringen hebben gehad, waren er ook belangrijke verschillen. De Indische groep uit 2602 heeft terecht eindelijk erkenning gekregen voor hun oorlogservaringen, het wachten is op de – blijkbaar echt – andere groep van Indo-Europeanen. Hopelijk helpt deze scheidslijn in elk geval om de Nederlands-Indische oorlogservaringen te kunnen vertellen aan het Nederlandse publiek.

In de tweede documentaire Contractpensions – Djangan Loepah!, die in 2008 in première ging, vertelt regisseur Hetty Naaijkens – Retel Helmrich het verhaal van de overwegend Indo-Europese repatrianten die hun eerste tijd in Nederland in contractpensions doorbrachten. De verhalen over de soms pijnlijke en vaak bizarre ervaringen van de Indische Nederlanders die na aankomst in Nederland in tijdelijke contractpensions terechtkwamen, rolden zich uit over de aanwezigen. Ook hier zorgden de uitspraken van het bonte gezelschap dat in de film aan het woord kwam weer voor grote hilariteit, op andere momenten voor grote verontwaardiging en ontroering. De film van Hetty Naaijkens, die inhoudelijk overigens perfect aansloot op Het jaar 2602, was daarom een prachtige afsluiting van een opvallend Indische middag in een koud Amsterdam.

Ondanks dat het begrijpelijk is dat vele bioscoopbezoekers in Amsterdam wellicht overmand waren door emoties na het zien van 2602, was het bevreemded om te zien dat een groot deel van de 800 aanwezigen in Amsterdam na de pauze niet meer terugkwam om naar Contractpensions te kijken. Door dit vertrek werd, waarschijnlijk niet eens opzettelijk, duidelijk dat er nog steeds een scherpe tweedeling bestaat in de Indische gemeenschap. De totoks, de ‘witte’ repatrianten, hadden namelijk nauwelijks in contractpensions hoeven wonen: het was niet hun verhaal dat na de pauze verteld werd, maar dat van de ‘bruine’ repatrianten. Het is het bijna onwerkelijk om te zien dat, 60 jaar na de soevereiniteitsoverdracht, deze Indische spagaat onbewust nog steeds aanwezig is.

Met Indisch 3.0 naar Indische filmmiddag

Den Haag, 16 december 2008
door Kirsten Vos

Op 11 januari 2009 kunnen we de twee Indische documentaires Contractpensions en Het jaar 2602 in vier filmtheaters in Nederland zien. Indisch 3.0 heeft samen met de Nederlands-Indiëhyves en Darah Ketiga een aantal plaatsen gereserveerd in het prachtige Tuschinski-theater in Amsterdam.

Kaarten kosten € 24 per stuk (incl. koffie/ spekkoek en pauzedrankje) en zijn alleen voor het gehele programma te krijgen, dat er als volgt uitziet:
12.30 Verzamelen
13.00 Introductie
13.30 – 15.15 Film ‘Het jaar 2606
15.15 – 16.00 Pauze met verkoop hapjes uit de Indische keuken
16.00 – 17.15 Film ‘Contractpensions
17.45 – circa 20.00 uur Eten in restaurant l’Opéra

Na afloop kunnen we gezamenlijk een hapje gaan eten. Als je mee wil eten, mail dan zo snel mogelijk naar melati74@gmail.com. Dan kunnen we een groepsreservering gaan maken. 

De documentaires zijn op 11 januari 2009 ook te zien in Pathé Buitenhof (Den Haag), Pathé Schouwburgplein (Rotterdam) en Pathé Groningen (Groningen). Wil je liever naar een van die voorstellingen? Meld je dan aan via events@pathe.nl of bel naar telefoonnummer 020-625 85 81. 

Het jaar 2602
Het jaar 2602

Het jaar 2602 – André van der Hout en Linda Lyklema.
Kinderverhalen uit het jappenkamp.
Begin 1942 bezet Japan Nederlands-Indië. De Nederlanders moeten gehoorzaamheid zweren aan de Japanse keizer. Volgens de Japanse kalender is het nu het jaar 2602. In de film vertellen de kinderen van weleer, toen tussen 4 en 18 jaar, wat ze hebben meegemaakt in de Japanse Interneringskampen tijdens WOII. Kinderogen kijken onbevangen het kamp in, weldra zijn honger, dood en gelaarsde soldaten net zo gewoon als handklapversjes en verstoppertje. Dit zijn persoonlijke getuigenissen van ontberingen en trauma’s, maar ook van overlevingskracht, inventiviteit en kinderlijke verbazing. Het jaar 2602 is geproduceerd door Holland Harbour.
Voor meer informatie: www.japanseburgerkampen.org

Contractpensions
Contractpensions

Contractpensions/ Djangan Loepah! – Hetty Naaijkens – Retel Helmrich
Na de soevereiniteitsoverdracht van Nederlands-Indië moesten (Indische) Nederlanders nood-gedwongen Indonesië verlaten. Velen werden tijdelijk opgevangen in zogenaamde contractpensions. Als handleiding voor hun nieuwe bestaan kregen de nieuwkomers een losbladig, paternalistisch opgesteld boekje, getiteld: ”Djangan Loepah” (‘Niet vergeten’). In deze film vertellen repatrianten, verspreid over de hele wereld, voor het eerst vrijuit over hun ervaringen met de opvang in het naoorlogse Nederland en de Nederlandse burgerlijkheid. Het boekje vormt hierbij de rode draad. De interviews die vaak met heel veel humor worden gebracht, worden afgewisseld door verhelderende filmjournaals en prachtige, pas ontdekte en nooit eerder vertoonde filmbeelden van het leven in Indië van vóór de oorlog. Contractpensions is het debuut van Hetty Naaijkens-Retel Helmrich als regisseur. Ze produceerde eerder voor Scarabeefilms o.a. Stand van de maan en De Stand van de Zon.
Voor meer informatie: www.contractpensions.nl

Twee Indische films in Nederlandse filmhuizen

filmmiddagDen Haag/Amsterdam, 10 oktober 2008

Door Kirsten Vos en Ed Caffin

Binnenkort draaien er maar liefst twee Indische films in de Nederlandse filmhuizen: Contractpensions – Djangan Loepah! en Ver van Familie. In beide producties staan typisch Indische thema’s centraal, zoals assimileren, schaamte en erkenning. Veel Nederlanders kennen Indo’s vooral als gezellig, vriendelijk en gastvrij. Met het uitkomen van deze films kan het Nederlandse publiek nu ook kennis maken met de andere kant van de Indische groep.

Contractpensions – Djangan Loepah is een prachtige documentaire van Scarabee Producties. Een contractpension was een pension dat een contract had gesloten met de Nederlandse overheid om – tegen een aantrekkelijke financiële vergoeding – Indische repatrianten tijdelijk op te vangen. Dat kon een gewoon woonhuis zijn, maar ook een hotel. Hetty Naaijkens – Retel Helmrich, die met deze documentaire haar regiedebuut maakt, laat overwegend Indische Nederlanders uit binnen- en buitenland aan het woord. Daarnaast komen partijen aan bod, zoals de maatschappelijk werkster, de contactambtenaar en kinderen van pensionhouders, met wie de Indische groep te maken had toen zij aankwam in Nederland.

Met deze verscheidenheid in verhalen geeft de documentaire een eerlijk tijdsbeeld van de repatriëring van Indische Nederlanders uit Indonesië in de jaren vijftig. Aan de hand van de verhalen in Contractpensions reis je als kijker anderhalf uur lang mee van het ene naar het andere pension en leef je met de vertellers mee. Zij beleven het bijna weer opnieuw en vaak zijn hun belevenissen schrijnende voorbeelden van de assimilatie van Indische Nederlanders in de jaren ‘50 en ‘60.

Even zo vaak doen de verhalen je echter in de lach schieten, door het relativerende en soms hilarische commentaar. De scène waarin een Indische dame vertelt over haar Sinterklaas-surprise, de dame die op een pasar rondvraagt wie er terugbetaalt heeft, of de toon waarop Frans Leidelmeijer voorleest uit het voorlichtingsboekje Djangan Loepah! (Niet Vergeten!) zijn niet alleen exemplarisch voor de Indische humor. Ze laten vooral zien hoe bespottelijk Indische Nederlanders de Nederlandse houding vonden.

Bewonderenswaardig is tot slot de subtiliteit waarmee Naaijkens – Retel Helmrich het verhaal zichzelf laat vertellen. Dat komt goed tot uiting in een scène waarin een naar Amerika geëmigreerd Indisch echtpaar verhaalt over hun aankomst in New York. Zij waren uit de grote groep immigranten gehaald en mochten per vliegtuig verder reizen, de rest moest met de trein. Terwijl de dame zich verbaast over deze voorkeursbehandeling (“Ik weet écht niet waarom ze ons eruit gehaald hebben, als ik had gedurfd had ik het gevraagd”), zoomt de camera in op haar blauwe ogen.

De film, het regiedebuut van Hetty Naaijkens, is een prachtig document geworden. Nooit eerder kwamen Indische Nederlanders op zo’n manier aan het woord over hun geschiedenis. Door alles heen zit een belangrijke rode draad verweven: hoe wisten de Indische ‘nieuwkomers’ na aankomst te overleven in het voor velen volstrekt onbekende ‘vaderland’? Naaijkens vond dit ‘een verhaal dat verteld moest worden.’ Lees daarover meer in het interview dat Ed een aantal weken geleden met haar had. Contractpensions – Djangan Loepah is op 8 november te zien in Leeuwarden en vanaf 11 januari 2009 in filmhuizen in Nederland. Kijk voor alle vertoningsdata op de website van Contractpensions.

Ver Van Familie is een film van Rocketta naar het gelijknamige boek van Marion Bloem en speelt een aantal decennia later, in de jaren ‘80. Ook deze productie is een ‘must see’. Ze geeft, zonder iets te verbloemen, een dieper inzicht in de pijn en schaamte die in veel Indische families aanwezig is. Het acteerwerk van Terrence Schreurs en Anneke Grönloh is bovendien zeer overtuigend.

De twee-en-een half uur durende film laat de moeizame verhoudingen zien binnen een Indische familie. Terwijl hoofdpersoon Barbie op zoek is naar haar oma, saboteren de familieleden dit weerzien: zij proberen krampachtig een groot familiegeheim te bewaren. Over Ver van familie schreef Kirsten al eerder een uitgebreide recensie op deze site. Ver Van Familie is vanaf 23 oktober te zien in verschillende filmhuizen in de grote steden. Kijk voor vertoningsdata op de website van Ver van familie.

Ver van familie: herkenbaar, Indisch, maar warrig

Terrence Scheurs. Bron: www.vervanfamilie.nl

Tijdens het filmfestival Film by the Sea in Vlissingen is de lang verwachte Indische speelfilm van Marion Bloem Ver van familie in première gegaan. Een maand eerder waren Ed Caffin en ik namens  Indisch 3.0 aanwezig bij de voorvertoning in Amsterdam. Veel mensen waren geraakt door de film. Ikzelf verliet de zaal met een dubbel gevoel: de scènes uit Ver van familie zijn ontzettend herkenbaar en daarom is de film een aanrader. Het verhaal als geheel had alleen beter verteld kunnen worden.

De Indische familie König krijgt in de jaren ’80 bericht dat hun uit het oog verloren nichtje Barbie (Terence Schreurs) uit Amerika naar Nederland zal komen. De Königs zijn hier niet bepaald blij mee. Hun oma Em (Anneke Grönloh) ligt op sterven en zij zijn ervan overtuigd dat Barbie haar onnodig van streek zal maken. De Königs zetten zich daarom actief in om te voorkomen dat Barbie en oma Em elkaar ontmoeten. Barbie is de dochter van oma Em’s zoon Buddy (Maurice Rugebregt) die zich, voordat hij stierf, van zijn familie gedistantieerd had. De zoektocht van Barbie naar haar oma en de vele pogingen van de Königs dit te voorkomen, vormen de rode draad van deze film.

Met deze verhaallijn onthult Marion Bloem een goed bewaard Indisch geheim: Indische families zijn niet altijd hecht, warm en gezellig. De wens pijnlijke ervaringen te vergeten en geaccepteerd te worden, is belangrijker dan de behoefte van een individueel familielid om zichzelf te kunnen zijn. Daardoor kunnen Indische families benauwen en verstillen, zonder dat de buitenwereld daar ook maar iets van merkt. De keuze van Bloem dit taboe bespreekbaar te maken vind ik een verademing. Haar keuze voor Anneke Grönloh en Terence Schreurs is net zo sterk. Dankzij hun overtuigende acteerwerk heeft het verlangen van oma Em en Barbie om elkaar weer te zien, me tot het eind geraakt. Tot slot verdienen Margot Annuschek en Nathalie Ypma een groot compliment voor de prachtige tentoonstelling in de film.

Wat ik alleen jammer vond, is dat er in de film teveel in verteld werd. Meerdere lagen in een film kunnen een verhaal meer diepgang geven, maar in Ver van familie zorgden ze voor verwarring. Het ene personage na het andere met een persoonlijk verhaal diende zich aan. Zij zorgden ervoor dat ik, terwijl ik probeerde te ontdekken waarom oom Buddy zich had verwijderd van zijn eigen familie, verstrikt raakte in de overweldigende stortvloed van intriges.

Daarnaast voelde ik plaatsvervangende schaamte over de ongeloofwaardige Indische tongval, verbaasde ik me over het slechte acteerwerk van sommigen en ergerde ik me aan de overdaad aan makkelijke symboliek. Bovendien lijkt Bloem het verhaal van de Indische wereld niet voor zich te willen laten spreken, maar het te willen uitleggen. In een aantal gebeurtenissen in de film herkende ik bijvoorbeeld de Indische gewoonte dat het not done is om bepaalde vragen te stellen. Vervolgens benadrukten de spelers dit ook nog eens, door het gewoon te zeggen. Wellicht was dit nodig om de boodschap over te brengen aan mensen die de Indische wereld niet zo goed kennen, maar ik vond het storend. Daardoor werd ik me er telkens van bewust dat iemand me wat wilde vertellen, in plaats van me iets te laten beleven en ontdekken.

Ondanks mijn kritiek ben ik blij dat ik Ver van familie gezien heb. Het is een herkenbare film die veel Indische Nederlanders zal raken. De setting in het Nederland van de jaren ’80 is vertrouwd, net als de Tupperwarebakjes, het bereiden van 200+ hapjes en de heerlijk chaotische kumpulans. Ik zou daarom iedereen aanraden de film te gaan zien en ik ben benieuwd wat anderen ervan vinden.

Voor speeldata en meer informatie: www.vervanfamilie.nl