Win filmkaarten voor 'Hati Merdeka'

CinemAsia film en talkshow op 23 augustus a.s. in De Balie, Amsterdam

Afgelopen zaterdag vierde Indonesië haar Onafhankelijkheidsdag, 17 augustus. Veel Indonesiërs zien deze dag als een symbool voor de vrijheid die zij verkregen hebben ten koste van de Nederlandse kolonisten. Hoe leeft de herdenking voort in het collectieve geheugen van de Indonesiërs?

Op 23 augustus vertonen CinemAsia en De Balie de Indonesische box office hit Hati Merdeka (Hearts of Freedom). Deze film volgt een groepje Indonesische verzetsstrijders dat het opneemt tegen de Depot Speciale Troepen (DST) van de beruchte commandant Raymond Westerling. Indisch 3.0 mag twee plekken op de gastenlijst weggeven voor deze film.

Hoe kan je winnen?

Geef antwoord op deze vraag, vul je gegevens in en klik uiterlijk 20 augustus 2013 op ‘Verzend’. Op 21 augustus a.s. maken we de twee winnaars bekend.

De inzendingen zijn binnen, de lootjes getrokken. Het juiste antwoord was (uiteraard) Raymond Westerling. De winnaars van de twee vrijkaarten zijn Lk op de gastenlijst gewonnen. Jullie ontvangen een mail met daarin de details over de gewonnen vrijkaart. Veel plezier!

Meer over de film ‘Hati Merdeka’
De afgelopen jaren is er veel gesproken over de laatste jaren van de kolonisatie van Indonesië, 1947-1949, de eerste en tweede Politionele Acties. Politionele Acties, “Een mooi woord voor oorlog” schreef journalist en historicus Ad van Liempt. Een besef dat pas laat in Nederland ging leven. Met de bewustwording van een echte oorlog kwamen de laatste jaren ook veel geluiden over oorlogsmisdaden naar boven, zoals de kwestie Rawagede vorig jaar en onlangs nog de geheimzinnig opgedoken fotoalbum van een massagraf. Met deze screening wil CinemAsia stilstaan bij de hedendaagse herdenking in Indonesië, door Indonesiërs. De film Merah Putih III: Hati Merdeka heeft internationaal verschillende prijzen in de wacht gesleept en is op een Hollywood-achtige stijl gemaakt met een briljante cast. Alhoewel de namen enigszins gefingeerd zijn, is het duidelijk dat in deze film de Indonesische kijk op de dekolonisatie wordt gegeven.

Talkshow na de film
Na de film zal Maarten Hidskes, kleinzoon van een oud-DST-er, een pre-release presentatie van zijn boek geven waarin hij een deels bestaande briefwisseling onderhoudt met zijn opa die onder Westerling gediend heeft. Het gaat hier om nog nooit eerder gepubliceerde brieven, die een unieke toegang geven tot de beweegredenen van een oud-DST-er. Voorafgaand aan de film zal de journalist Ad van Liempt (tevens geestelijk vader van o.a. NOVA en Andere Tijden en expert op het gebied van de dekolonisatie van Indonesië) een introductie geven over de aanloop naar, uitvoering en nasleep van de Politionele Acties. Na afloop van de film kan het publiek actief deelnemen aan de talkshow met Ad van Liempt en Maarten Hidskes.

Pesta Rakyat 2012

PestaRakyat2012I3-1 – Indonesische school (Sekolah Indonesia Nederland) – Foto: Charlene Vodegel / Indisch 3.0 2012

Volksviering Indonesische onafhankelijkheid

De Indonesische ambassade laat hun onafhankelijkheidsdag, 17 augustus, in Nederland nooit zomaar voorbij gaan. Dit jaar werd de viering van 67e onafhankelijkheidsdag van Indonesië op 1 september 2012 gevierd met Pesta Rakyat. Charlene Vodegel maakte er een reportage over.

Pesta Rakyat – Indonesische school (Sekolah Indonesia Nederland) – Foto: Charlene Vodegel /  Indisch 3.0 2012
Pesta Rakyat bij de Indonesische school in Wassenaar (Sekolah Indonesia Nederland) – Foto: Charlene Vodegel / Indisch 3.0 2012

Normaliter zou het openbare feest op 17 augustus worden gehouden, maar vanwege de vastenperiode is dit verschoven naar afgelopen zaterdagOp 17 augustus 2012 was er trouwens wel een officële besloten gelegenheid op de Indonesische ambassade (KBRI oftewel Kedutaan Bangsa Republik Indonesia). De ambassadeur en haar werknemers stonden stil bij deze viering met een speech en een speciale oploop.

Viering in Indonesië
17 augustus is een speciale datum in de agenda van de Indonesiërs: de dag waarop de Republiek Indonesia zichzelf in 1945 onafhankelijk verklaarde. In Indonesië wordt deze dag als nationale vrije dag gezien. In het paleis in Jakarta begeleidt de president dit officiële gebeuren en het parlement komt bij elkaar om het volkslied en andere vrijheidsliederen te zingen. Dit alles is live te volgen op de Indonesische televisie.

PestaRakyat2012I3-2– Kinderen tijdens een van de activiteiten – Foto: Charlene Vodegel /  Indisch 3.0 2012
Kinderen tijdens een van de activiteiten – Foto: Charlene Vodegel / Indisch 3.0 2012

Monas
Tijdens deze gelegenheid zijn de Indonesische vrouwen opgedoft: hun haren hoog gekamd en gekleed in sarung & kebaya. Je zou denken dat op deze dag de stad Jakarta nog drukker is dan normaal. Het tegendeel heeft zich bewezen. In de tijd dat ik in Jakarta woonde, verbaasde het mij elke keer weer dat de wegen juist een stuk minder druk zijn in vergelijking met een normale werkdag. De drukte is vooral te zien rondom het nationale momument; de Monas en in de buitenwijken (kampungs), waar wijkbewoners activiteiten organiseren, zoals krupuk happen, paal klimmen en touwtje trekken.

Viering in Nederland
Pesta Rakyat betekent Volksfeest: de Indonesische bevolking viert haar onafhankelijkheid. Ik heb begrepen dat Nederland het enige land in Europa is waar de Indonesische ambassade  er een groot en openbaar feest van maakt. De reden zal zijn dat Nederland de grootste Indonesische gemeenschap heeft in vergelijking met andere Europese landen. Ook dit jaar werd de Pesta Rakyat gehouden bij de Indonesische school (Sekolah Indonesia Nederland) in Wassenaar. De tuin van de school was omgetoverd tot een kleine pasar met eten, muziek en kraampjes.

Eten en muziek
Bezoekers, zelfs de politie, smulden naar hartelust van de verschillende soorten saté, mie ayam baso, nasi rames en natuurlijk niet te vergeten de zoete en hartige martabak. Indische bandjes zoals the Nightbreakers en Marabuntu traden op. De Indonesische bezoekers kwamen vooral voor de optredens van bekende artiesten uit Jakarta, zoals Hudson die  half als man en half als vrouw liedjes ten gehore bracht, entertainer Asri Welas en de dangdutzangeres Ikke Nurjanah.

De schooltuin is omgetoverd tot pasar – Foto: Charlene Vodegel /  Indisch 3.0 2012
De schooltuin is omgetoverd tot pasar – Foto: Charlene Vodegel / Indisch 3.0 2012

Doelgroep
Het merendeel van de 7.000 bezoekers bestond  uit Indonesiërs die voor lange tijd in Nederland wonen: studenten, werkende mensen en mensen die getrouwd zijn met Nederlanders. Ook vakantiegangers uit Indonesië waren nieuwsgierig. Ik kreeg de indruk dat vooral de eerste en tweede generatie Indische mensen aanwezig waren, de derde generatie viel minder op. Als je naar de geschiedenis kijkt, dan zou je niet verwachten dat Indische mensen ook bij deze viering aanwezig zouden zijn. Maar niets was minder waar, er was geen wrok zichtbaar – iedereen kwam  voor de gezelligheid.

Merdeka!
Het hoogtepunt van de dag vond ik de aflsuiting van het feest met het woord Merdeka: vrijheid. De ambassadeur, Ibu Retno Marsudi, en haar man, bedankte iedereen voor hun komst en voor het succes van de dag. De organisatoren van de KBRI en de Indonesische artiesten werden naar het podium geroepen. Ibu Retno gaf het publiek zo de gelegenheid om foto’s te maken. Als ik terugblik op deze dag, was het een middag vol met lekker eten en leuke muziek. De gezelligheid uitte zich in de vele leuke ontmoetingen.

Afsluiting Pesta Rakyat– Foto: Charlene Vodegel /  Indisch 3.0 2012
Afsluiting Pesta Rakyat– Foto: Charlene Vodegel / Indisch 3.0 2012

The Indonesia Pavilion at the 2012 Floriade

Indonesia Pavilion at Floriade. Foto: jossarisfoto.info

On one of the first seriously sunny days this summer, the entire Indisch 3.0 crew went to Venlo, to visit the Indonesia Pavilion at the 2012 Floriade. In honor of the national indepence day in Indonesia, we have edited our footage and created an impression of the typically Indonesian pavilion. 

Indonesia Pavilion at Floriade. Foto: jossarisfoto.info
Indonesia Pavilion at Floriade. Foto: jossarisfoto.info

The Indonesia pavilion receives 6.000 visitors each day, and 10.000 people on weekend days, pavilion director Redha Maha tells us. Indonesia wanted to present itself at this horticultaral event, mainly to attract tourists to Indonesia, interest investors and connect with others countries, European and otherwise.

The pavilion represents Indonesia, with its diverse cultures and religions, united as one. The crew is entirely Indonesia, to create an authentic Indonesian atmosphere. When the Floriade is over, the organization might donate the Sulawesi house to Venlo and dismantle the other houses, to sell it to interested parties. Mr Maha is certain that they won’t ship it back to Indonesia the same way it came here: in 11 containers.

Near the entrance, we notice a sawah, with padi. “Yes, we tried to grow rice here, what do you think? It hasn’t reach 30 centimeters yet, has it?” He smiles. “Yes, the climate is too different.”

Media glijden uit op matje Wilders

Landelijke media en politici glijden elke keer weer uit op het gladde matje van Geert Wilders (PVV). ‘Indonesische ambassadeur op matje’ kopte Trouw vanmiddag, naar aanleiding van een artikel in het Financieel Dagblad eerder vandaag. Aan het begin van de avond meldde Elsevier dat ambassadeur Habibie aan Maxime Verhagen toegaf dat hij “beter niet had kunnen zeggen dat PVV-kiezers misschien wel een angststoornis hebben.

Ambassadeur Habibie (foto: FD)

De Indonesische ambassadeur Habibie heeft het FD een buitengewoon openhartig interview heeft gegeven, naar aanleiding van het aanstaande staatsbezoek van de Indonesische president. Al maanden speculeren we in Indische kringen over de relatie tussen de komst van de president en de as if by magic sinds juni 2010 weer toegelaten luchtvaartmaatschappij Garuda Indonesia. Habibie windt daar geen doekjes om: “Eigenlijk had de president Nederland al eerder willen bezoeken, maar dat kon niet omdat Garuda zes jaar geleden van de Europese Commissie een verbod kreeg om op Europa te vliegen. Hij gaat natuurlijk niet met KLM of Singapore Airlines. Geen sprake van.”

En laten we vooral de ingezonden brief in het NRC niet vergeten van een aantal prominenten vorig jaar, om 17 augustus 1945 als onafhankelijkheidsdatum te erkennen, die Indisch 3.0 al eerder overbodig noemde. Habibie zegt daarover in het FD-interview: “Het laatste obstakel voor onze relaties werd weggenomen toen de Nederlandse minister voor Buitenlandse Zaken Bernard Bot in 2005 naar Jakarta kwam en onze onafhankelijkheidsdag op 17 augustus 1945 accepteerde. Wij hadden nooit om die erkenning gevraagd, maar het was altijd een psychologische barrière die onze betrekkingen hinderde. Sindsdien zijn onze relaties spiegelglad en kunnen we hand in hand de toekomst tegemoet.”

Liggen journalisten van de landelijke media te slapen? Waarom gaat Elsevier of De Telegraaf niet achter de uitspraken aan over de plotselinge toelating van Garuda? Waarom is de relatie tussen Nederland en Indonesië van dusdanig belang, dat Nederland “enorm heeft geholpen bij het oplossen van de tekortkomingen van Garuda. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat stuurde experts naar Jakarta. Sinds juni zijn er weer dagelijkse vluchten tussen Jakarta en Amsterdam,” zoals in het FD-interview te lezen valt?

Hoe is het mogelijk dat, sinds de publicatie van dit interview, nog geen enkele journalist vragen heeft gesteld over de veiligheid in het luchtverkeer, staatssteun in de vrije luchtvaartsector of het uitgeven van Nederlands belastinggeld aan een buitenlandse luchtvaartmaatschappij? En dat terwijl in mei, een maand voor de toelating van Garuda Indonesia, een ernstig vliegtuigongeluk plaatsvond? U weet wel, die met kindje Ruben als enige overlevende?

De lichtgeraaktheid van Wilders is zo flinterdun dat ik daar niet eens al te veel woorden aan vuil wil maken. De man die zich voorstaat op de vrijheid van meningsuiting, en alle volgelingen van de islam te pas en te onpas schaart onder de categorie ‘achterlijk’, heeft een sluwe keuze gemaakt. Van alle uitspraken van Habibiekoos de PVV-man voor de kritiek  op de PVV-stemmers. Wat is Wilders toch een nobele man. Met mooi glad haar. Waar heel journalistiek en politiek Nederland op probeert te dansen.  En al doende het oog verliest voor zaken die écht belangrijk zijn.

Oproep om erkenning 17 augustus overbodig?

Het is vandaag 60 jaar geleden dat de soevereiniteitsoverdracht van Indonesië plaatsvond. Een recente oproep in de aanloop hiernaartoe, in NRC, is op het eerste gezicht helder: “Regering! Erken 17 augustus 1945 als de datum van de Indonesische onafhankelijkheid!” Na de brief beter gelezen te hebben, van Peter de Reuver, Nico Schulte Nordholt, Nelleke Noordervliet, Adriaan van Dis, Joty ter Kulve, Claudine Helleman, Norbert van den Berg en Jan Hendrik Peters aan de Nederlandse regering, blijf ik echter met één grote vraag zitten. Wat vragen de briefschrijvers precies aan de Nederlandse regering?

17aug45De uitgebreidere oproep in de op 21 december 2009 gepubliceerde brief is “om 27 december 1949 voortaan te zien als de datum waarop de soevereiniteit haar juridisch beslag kreeg, daarbij volledig erkennend dat de onafhankelijkheid al vanaf 17 augustus 1945 een politiek feit is.” Naar aanleiding daarvan, ben ik op zoek gegaan naar de speech die Ben Bot heeft uitgesproken bij de viering van 60 jaar onafhankelijkheid in Indonesië. Het resultaat: volgens mij heeft Nederland allang gezegd dat de onafhankelijkheid op 17 augustus 1945 een politiek feit is.

Natuurlijk, ik was en ben het grondig eens met de briefschrijvers. Nederland hoort de datum waarop Indonesië zichzelf onafhankelijk verklaard heeft, volledig te erkennen. Nederland heeft Indonesië verloren, erkenning van 17 augustus 1945 is niet meer dan een politieke, morele en historische rechtvaardigheid. Ik had de indruk dat die omarming niet had plaatsgevonden. Voor zover ik weet staat in de geschiedenisboekjes nog steeds dat Nederland het tot 27 december 1949 in Ind(ones)ie voor het zeggen had, terwijl daar eigenlijk de datum van de Proklamasi zou moeten staan. Daarnaast meende ik me te herinneren dat Ben Bot in 2005 als minister van Buitenlandse Zaken in 2005 alleen impliciet gezegd had dat de Nederlandse regering 17 augustus 1945 accepteert.

Die herinnering leek niet te kloppen, althans niet helemaal. ‘Nederland accepteert onafhankelijkheidsdatum Indonesië‘, meldde NOVA op 15 augustus 2005. Dit blijkt uit een passage uit de op 15 augustus 2005 uitgesproken speech van ex-minister Bot (Buitenlandse Zaken) en in de uitzending te zien is: “Ik zal met steun van het kabinet aan de mensen in Indonesië duidelijk maken dat in Nederland het besef bestaat dat de onafhankelijkheid van de republiek Indonesië de facto al begon op 17 augustus 1945 en dat wij – zestig jaar na dato – dit feit in politieke en morele zin aanvaarden.” Ook andere politici zagen deze uitspraak als erkenning. Natuurlijk, ‘het besef bestaat’ en ‘de facto’ klinken als een juridische slag-om-de-arm. Maar toch – ik krijg de indruk dat de Nederlandse regering al in 2005 voldaan heeft aan de oproep om erkenning. Waar komt dan de behoefte bij zoveel prominenten vandaan om alsnog deze oproep te doen?

Lezing van de Nederlandse versie op regering.nl, gaf mij daar een eerste hint voor en verklaart mijn herinnering van een impliciete in plaats van een expliciete erkenning. De uitgeschreven versie laat een subtiel, maar opvallend verschil zien met de uitgesproken tekst: “dat wij – zestig jaar na dato – dit feit in politieke en morele zin ruimhartig aanvaarden”. Ruimhartig. Zou dit betekenen dat de Nederlandse regering hiermee geen volledige erkenning wilde geven, maar minister Bot anders gekozen heeft? De speech die uitgesproken wordt, is de officiële versie, weet ik beroepshalve. Zou Ben Bot er bewust voor gekozen af te wijken van de officiële tekst en zonder steun van het kabinet gezegd hebben 17 augustus te willen aanvaarden als de datum van onafhankelijkheid?

Die redenering wordt nog eens onderstreept als ik de Engelse speech lees die hij in Indonesië uitgesproken zou hebben op 17 augustus 2005: “This is the first time since Indonesia declared its independence that a member of the Dutch government will attend the celebrations. Through my presence the Dutch government expresses its political and moral acceptance of the Proklamasi, the date the Republic of Indonesia declared independence.” Helaas kan ik niet checken of hij deze tekst ook daadwerkelijk uitgesproken heeft, gezien de inhoud van die toespraak vind ik het redelijk om te geloven dat dit het verhaal is dat het Indonesische volk in 2005 heeft gehoord.

Toch denk ik dat dat ene woordje niet zo heel veel uitmaakt, want in het persbericht van 15 augustus staat te lezen: “Minister Bot zal in Jakarta de viering van de onafhankelijkheidsverklaring door Indonesië op 17 augustus 1945 bijwonen. Zijn aanwezigheid daar mag worden gezien ‘als een politieke en morele aanvaarding van die datum‘. Dit zei minister Bot (Buitenlandse Zaken) ter gelegenheid van de herdenking van 15 augustus 1945 bij het Indië-monument in Den Haag. Minister-president Balkenende legde een krans bij het monument.”

Terug naar de oproep. Zeker nu ik opnieuw gehoord, gezien en gelezen heb wat er in 2005 gezegd is, vraag ik me af wat de briefschrijvers van de Nederlandse regering vragen dat zij niet al in 2005 heeft gedaan bij monde van Ben Bot. Is er iemand die me dat kan vertellen? Gaat het inderdaad om de volledigheid van die erkenning? En – wat voor verschil maakt die volledigheid dan? Zal de datum van onafhankelijkheid van Indonesië in de geschiedenisboekjes en het collectieve geheugen van Nederland dan eindelijk veranderen?

Overigens, ter geruststelling van Van Dis, Ter Kulve en de anderen, een zorg die zij uitspreken blijkt ongegrond: “De gevoeligheid van de veteranen voor deze kwestie is zeer begrijpelijk; zij hebben zware offers gebracht in opdracht van de toenmalige Nederlandse regering.” In de NOVA-uitzending vertelde Minne Vis, voorzitter van de Indië-veteranen (VOMI), dat die gevoeligheden in 2005 al niet meer bestonden. “[Voor erkenning van 17 augustus] heb ik volledig begrip. (…) Is het niet veel beter om maar gewoon te zeggen, Indonesiërs hebben hun eigen dag van 17 augustus? Dat is een Indonesische zaak, niet van Nederlanders. En Nederlanders geloven dat ze juridisch het pas overgedragen hebben op 27 december. Dat zijn de feiten.”

Tip: Volg de reacties op de oproep op NRC.nl.