Een Hollands feestje in Den Haag

Verkeerde verwachtingen, halve verhalen en oppervlakkige gespreksleiders tijdens Writers Unlimited ’14.

Tekst: Kirsten Vos. Fotografie: Tabitha Lemon.

Het afgelopen weekend konden boekenwurmen en schrijvers aan hun trekken komen bij de 19e editie van het Writers Unlimited festival. Voor ons viel er weinig te halen. Het gesprek over ‘de grote vervreemding tussen oost en west’ viel nogal tegen, ondanks de gasten Ad van Liempt, Ian Buruma en Linda Christanty.

Aankondiging van De grote vervreemding, over de relatie tussen Nederland en Indonesië.
Aankondiging van De grote vervreemding, over de relatie tussen Nederland en Indonesië. Bron: www.winternachten.nl

Linda Christanty opende het optreden in zaal 1 –  gemiddelde leeftijd van het publiek: 50 jaar – met een vlammend betoog in Bahasa Indonesia over de koloniale overheersing van Indonesië. Christanty, die verwant is aan de uitgemoorde elite van Bantam, maakte korte metten met de Nederlandse neiging het koloniale verleden door een roze bril te willen zien.

Linda Christanty tijdens Writers Unlimited 2014. Foto: Tabitha Lemon/ Indisch 3.0 2014.
Linda Christanty tijdens Writers Unlimited 2014. Foto: Tabitha Lemon/ Indisch 3.0 2014.

‘De gedachte dat kolonialisme positieve en negatieve gevolgen zou hebben, is een domme uitspraak,’ wierp ze het publiek voor de voeten. ‘Die uitspraak zou leiden tot de onterechte conclusie dat kolonialisme zorgde voor uitwisseling tussen volken. (..) Kolonialisme is slecht, want het is slecht om een volk aan je te onderwerpen.’ Wat een verfrissende rechtlijnigheid. Weg met de nuance! Ik kon een glimlach niet onderdrukken. Was het mijn verbeelding, of gingen de Nederlandse gasten in de zaal ongemakkelijk draaien op hun stoelen?

Christanty maakt korte metten met de romantische kijk op voor het koloniale verleden.

De Nederlandse vertaling van Christanty’s speech was te zien op tv-schermen, waardoor ik niet alles goed heb kunnen volgen – als je notities maakt, dan kijk je weg van het scherm en mijn Bahasa Indonesia stelt nog niets voor. Wel zag ik nog een storende fout in de vertaling; de soevereiniteitsoverdracht gebeurde op 27 december 1949, niet op 17 december. En nee, dat is geen detail. Het is net zo’n stomme fout als zeggen dat Nederland op 15 mei 1945 bevrijd is.

Maar goed. Zo’n opening beloofde wat voor het vervolg: de Nederlandse kant van het verhaal, verwoord door journalist Ad van Liempt en schrijver Ian Buruma. Beide heren zijn niet de minste en dragen aardig wat feitenkennis mee over Indië en Indonesië. Toch duurde het ruim een half uur voordat nota bene Ad van Liempt de gespreksleider Godfried van Run eraan moest herinneren dat we ‘terug moesten naar Indië.’

 

Ad van Liempt, Ian Buruma en Godfried van Run tijdens Writers Unlimited 2014 ©Indisch 3.0 2014 Tabitha Lemon
Ad van Liempt (links), Ian Buruma (midden) en Godfried van Run (rechts) tijdens Writers Unlimited 2014 ©Indisch 3.0 2014 Tabitha Lemon

Een of twee keer hoor ik iets boeiends. Zo meldt Ad van Liempt: ‘Het verlies van Indië heeft ons economisch relatief weinig gekost. Het Duitse Wirtschaftswunder heeft het verlies van Indië gecompenseerd.’ Het is een opmerkelijke uitspraak, die flinke impact heeft voor mensen die kennis hebben over de geschiedenis van de repatriëring. De uitspraak van Van Liempt is zelfs controversieel te noemen. Decennialang horen repatrianten dat Nederland moest terugkrabbelen uit de oorlog en daarom moesten zij hun overkomst, de kledingpakketten en meubels terugbetalen. Dus om nu te horen dat het verlies van Indië Nederland weinig heeft gekost, is op zijn zachtst gezegd cru.

Dus wat doet de gespreksleider daarmee?

Niets. Helemaal niets.

Sterker nog, al na een kwartier kondigt Van Run aan het gesprek af te ronden en stroomt de zaal leeg.

Grijze witte mannen praten niet over Indonesië. Need I say more?

Verbluft kijk ik naar mijn aantekeningen. Wat is hier gebeurd? Waarom is geen van de drie grijze witte mannen op het podium ingegaan op de spraakmakende speech van de Indonesische schrijfster? Waarom hebben Van Liempt, Buruma en Van Run meer tijd besteed aan de ‘displaced’ Russische kozakken dan aan de aangekondigde ‘grote vervreemding tussen oost en west’?

Terwijl we de zaal uit schuifelen, realiseer ik me schamper dat wat hier gebeurde, exemplarisch is voor hoe Nederland omgaat met het koloniale verleden en Indonesië. Met het beschuldigende vingertje wijzen naar Indonesië als het gaat om mensenrechten, maar als een Indonesiër zich dan eindelijk eens uitspreekt over het slechte karakter van de voormalige koloniaal heerser? Dan kijkt Nederland liever de andere kant op. Grijze witte mannen praten niet over Indonesië. Need I say more?

“Nou, die geschiedenisboekjes kunnen ook wel de kast in, ik heb zoveel nieuws geleerd van Ad van Liempt en Ian Buruma,” hoor ik een vrouw monter opmerken. Het is arabiste Petra Stienen, die er ook over tweet en refereert aan historische fouten waar Van Liempt ons op attendeerde, zoals de bevrijding die eigenlijk niet op 5 mei kwam. Of hoe de capitulatie niet in Hotel de Wereld getekend werd. Waren wij dan de enigen die hadden willen weten wat de sprekers te zeggen hadden over de vervreemding tussen oost en west?

petra_stienen
Alle geschiedenisboekjes in de prullenbak na tien minuten met @ian_buruma en @advanliempt over periode in Nl en Europa rond 1945 bij #wu14
18-01-14 20:36

In de hoop het festival te verlaten met een enthousiast gevoel, wachten we op het optreden van de Fins-Indonesische Kira Wuck. Deze veel gelauwerde jonge dichteres leest ‘de tekst van haar leven’ voor; een passage uit Vogels die vlees eten, van Thijs de Boer. Hoewel het een knap geschreven tekst is, die mij nieuwsgierig maakt: als ik lees dat iemand de tekst van haar leven gaat voorlezen, verwacht ik dat die tekst van levensbelang is geweest.

Waarom deze tekst, vraagt interviewster Tanja Jadnanansing aan Wuck. ‘Het verhaal neemt onverwachte wendingen.’ Tja. ‘En daarom is dit de tekst van je leven?’ zou een logische vervolgvraag zijn. Maar Jadnanansing glimlacht alleen maar en knikt.

Kira Wuck (midden) over de tekst van haar leven © Indisch 3.0 2014 Tabitha Lemon
Kira Wuck (midden) over de tekst van haar leven © Indisch 3.0 2014 Tabitha Lemon

Hoewel ik niet twijfel aan het talent van Kira Wuck, vind ik ook dit gesprek een gemiste kans. Los van het ongemak en de verlegenheid dat van de alom geprezen dichteres afstraalt, laten de twee presentatoren steken vallen. ‘Dit boek is een van mijn drie lievelingsboeken,’ vertelt Wuck een paar minuten later. ‘In alle drie de boeken hebben de personages een bepaalde onverschilligheid naar het leven toe.’ Deze – fascinerende – bekentenis zou je kunnen aangrijpen om de verdieping te krijgen die ‘de tekst van je leven’ impliceert, zoals:

  • ‘Wat vind je zo interessant aan personages die “een onverschilligheid naar het leven toe hebben”?’
  • ‘Je hebt een Finse moeder, een Indonesische vader en bent opgegroeid in Nederland. Word je daar onverschillig van?’
  • ‘Wat is het aan onverschilligheid dat je zo boeit?’
  • ‘Ben jij onverschillig?’

Nee hoor. Niets van dat alles. We geven het op en verlaten het festival. Zelfs de relaxte MC en DJ in de foyer kunnen deze avond niet meer redden. 

Door verkeerde verwachtingen, halve verhalen en oppervlakkige gespreksleiders verlaten wij de zaterdagavond van dit literaire festival met het gevoel dat we te gast waren op het verkeerde feestje. Een erg Hollands feestje.

MC Francis Broekhuijsen in de Theater Foyer Writers Unlimited 2014 © Indisch 3.0 2014 Tabitha Lemon
MC Francis Broekhuijsen in de Theater Foyer Writers Unlimited 2014 © Indisch 3.0 2014 Tabitha Lemon

3.0 in de media: Kaja Wolffers

‘Kaja Wolffers. Hmm. Wie is deze 3e generatie Indo ook al weer?’ ‘Is hij niet de-zoon-van Marion Bloem?’ Begint er al iets te dagen? ‘O ja, doet hij niet iets in de mediawereld?’ Kaja (40 jaar) is creative director bij NL film. In een ontspannen gesprek vertelt hij over zijn werk en zijn roots.

NL Film
Drie jaar geleden is Kaja Wolffers begonnen bij NL Film, een productiemaatschappij die films en televisieprogramma’s maakt voor vrijwel alle zenders. ‘NL Film kenmerkt zich met goed gemaakte televisieprogramma’s. Denk aan Popoz, Penoza, Spangas. In het verleden hebben we ook films gemaakt zoals Verliefd op Ibiza, Alibi etc. Momenteel draait onze film Mannenharten in de bioscoop,’ vertelt deze Indische creative director.

Creative director
‘Mijn werk bestaat eigenlijk uit een aantal werkzaamheden. De ene dag kunnen schrijvers of regisseurs langskomen met een idee. Ik bekijk of ik dat verder kan ontwikkelen en kan verkopen aan één van de zenders. Op het andere moment ga ik langs zenders. Ik neem boekjes mee en vertel enthousiast waarom een dramaserie leuk is voor RTL4 of SBS. Daarna is het eigenlijk afwachten of het idee wordt geaccepteerd, daar kan veel tijd overheen gaan. Ik word weer actief op het moment als de eerste beelden en montage worden afgeleverd. Vervolgens ontwikkelen we dit om het gewenste resultaat te krijgen.’

Kaja op de werkvloer / Foto: Wynand Chocolaad
Kaja op de werkvloer / Foto: Wynand Chocolaad

Kabels vasthouden
Vroeger stortte Kaja zich op een exact vak, namelijk scheikunde. Hij dacht dokter te willen worden. ‘Mijn ouders zijn allebei half creatief. Ik zag mij zelf niet in die wereld, daar wilde ik eigenlijk ver weg van blijven’ geeft Kaja toe. Toch stuurde deze zoon van een Hollandse vader en Indische moeder open sollicitaties  naar John de Mol en Joop van de Ende Productions. Kaja denkt terug aan het begin, hoe hij kabels mocht vasthouden tijdens opnames. Hij werd assistent-opnameleider bij Goede Tijden Slechte Tijden. Daarna werd hij opnameleider bij Goudkust, om vervolgens op de regisseursstoel terecht te komen bij o.a. Onderweg naar Morgen, Costa en nog vele andere series . ‘Ik ben trots op de plek waar ik nu sta als creative director. Ik heb vooral veel geleerd doordat ik onderaan ben begonnen, op deze manier ben ik het vak steeds beter gaan begrijpen.’

“Indisch zijn is veel meer dan de bepaling van iemands karakter.”

Indische films
Gaat Wolffers binnenkort een Indische film ontwikkelen? Kaja weet geen goede verhaallijn voor een Indische film: ‘Films moeten sterke personages hebben met een bepaalde achtergrond. Voor mij is het Indisch-zijn veel meer dan de bepaling van iemands karakter. Het is heel moeilijk om in een verhaal te vertellen wat een cultuur echt inhoudt. Je komt toch weer in een soort van cliché terecht. Gezelligheid met families en lekker eten, dat is voor mij niet de kern van een Indisch verhaal. Anders zal het weer zo’n historisch verhaal worden zoals dat een blanke een Indo komt redden.’

Kaja Wolffers. Foto: Fréderique Vlamings
Kaja Wolffers. Foto: Fréderique Vlamings

Onderscheid
‘Indische mensen zijn in mijn ogen Nederlanders die Indisch bloed hebben en die door culturele verschillen gevormd zijn. Mensen uit Nederlands-Indië probeerden altijd heel erg hun best te doen omdat ze voor hun gevoel iets te compenseren hadden. Ze wilden zich heel nadrukkelijk onderscheiden van de Indonesiër.’ Dan komt er een herkenbaar momentje voor mij, als Kaja vertelt dat hij zichzelf nog steeds betrapt op het feit dat hij nadrukkelijk het verschil tussen Indonesisch en Indisch uit wil leggen. ‘Het is eigenlijk achterlijk, een idiote tic. Ik verbeter mensen nog altijd als ik Indonesisch word genoemd. Is het omdat het wat chiquer staat om jezelf Indisch te noemen? Haha, het zit er helemaal ingeramd door mijn omaatje.’

“Ik verbeter mensen die mij ‘Indonesisch’ noemen.”

Bamboe
Indisch zijn is voor Kaja vergelijkbaar met een bamboeplant. ‘ Je moet een beetje buigbaar als bamboe zijn in je leven. Meebuigen wanneer situaties tegenzitten, maar tegelijkertijd keihard zijn. Aan de ene kant taai en ambitieus zijn en aan de andere kant geven als het nodig is. Een bamboeplant waait nooit om, maar een oude Eik van 300 jaar kan omvallen tijdens een storm die wij onlangs hadden. Dat is voor mij een beetje dat Indisch-zijn, maar het betekent voor mij ook respect hebben voor ouderen en naar elkaar luisteren voordat je wilt gaan strijden. Ik zeg niet dat ik dit zelf perfect doe, want ik heb ook Hollands bloed in mij.’ geeft Kaja toe.

Mata gelap
‘Heel veel Indo’s die ik ken en in het vak meemaak, zijn hele aardige mensen die altijd blijven teruglachen en niet zeggen wat ze dwars zit. Overal in meegaan en dan op een gegeven moment wordt het mata gelap en dan ontploft er woede. Het grappige is dat ik dit nog heel vaak herken in mijzelf maar ook in heel veel Indo’s met wie ik werk. Het is misschien bij de tweede generatie meer zichtbaar. Je gaat overal een beetje in mee en dan op een gegeven moment barst het uit. Westerlingen zeggen gelijk waar het op staat, je hebt dan gelijk je frustratie eruit.’

'Hoe heet dat Indonesisch woord?' Lattà? - Foto: Angelo Vodegel / Indisch3.0 2013
‘Hoe heet dat Indonesisch woord?’ Lattà? – Foto: Angelo Vodegel / Indisch3.0 2013

Lattà
Als ik Kaja vraag naar een typische Indisch tic, dan begint hij gelijk met zijn vingers te kraken. Maar hij denkt ook aan de woorden van zijn vader. Alleen komen we niet snel op de Indonesische term hiervoor. ‘Het is een manier om naar iemands verhaal te luisteren dat het uiteindelijk op een moeizame manier wordt verteld. Ik ben heel meegaand en beweeg dan bijna met mijn hoofd mee.’ Uiteindelijk komt het verlossende woord er lachend uit, ‘ja precies dat heet ‘Latta’.

Indonesië
‘Sinds mijn vierde jaar ga ik bijna elk jaar naar Indonesië. Het is eigenlijk een beetje een haat-liefde gevoel. Kretek vind ik heerlijk om te ruiken als ik daar aankom, dat relaxte spreekt mij ook aan. Het is een sympathiek land, maar ik schrik elke keer als er vreselijke situaties ontstaan.

Fanatieke moslims
‘Het is een unheimisch land. Heel de dag aardig tegen elkaar doen en ineens barst het los. Er rollen dan letterlijk hoofden over straat. Ik snap ook niet waarom Miss World verkiezing had moeten plaatsvinden in een islamitisch land. Het ergert mij zo als ik fanatieke Indonesische moslims ziet demonstreren, ineens komt al die woede naar boven. Uiteindelijk kunnen ze het weer voor elkaar krijgen om vrolijk glimlachend verder te gaan. Het zijn allemaal weldenkende mensen – soms lijkt het net alsof ze een uitlaatklep zoeken. Bali vind ik één van de leukere plekken.’

De film Mannenharten speelt momenteel in de bioscoop. Ik heb de film gezien. Wie van romantische verhalen houdt met een spannend ondertoontje, zal dit absoluut een aanrader vinden. Zal het de Nederlandse kerstfilm van 2013 worden?

'Ik hoorde vooral sporadisch verhalen over Indië.'

Sayah-oprichter Marc Pieplenbosch over zijn Indische roots.

Sayah, de spekkoeklikeur, vinden wij de productintroductie van 2013 in Indisch Nederland. In mei presenteerden we dit drankje op onze FacebookpaginaNieuwsgierig naar het verhaal achter dit drankje, interview ik een van de twee oprichters; Marc Pieplenbosch. Hoe zit het met “zijn life – zijn roots – zijn taste“?

Spekkoeklikeur
Marc Pieplenbosch (Delft, 1969) en Menno Kleijweg introduceerden eerder dit jaar Sayah de spekkoeklikeur. En het is een succes. Topkok Pascal Jalhay gebruikt het om voor de Serious Request-week van 3FM een Oosterse kaasamuse te maken tijdens de 24-uurskookmarathon in restaurant EVI. Menno en Marc stonden op de Masters of Luxury Fair.  Sayah is al te verkrijgen bij 160 slijters en bij meer dan 20 Indische restaurants staat deze ‘Indische limoncello’ op de kaart.

Marc Pieplenbosch (l) en Menno Kleijweg (r) tijdens de Masters of Luxur Fair. Foto: Fotojenique
Marc Pieplenbosch (l) en Menno Kleijweg (r) tijdens de Masters of Luxury Fair 2013. Foto: Fotojenique

Zalm gerookt met Sayah
‘We hopen er uiteindelijk ons brood mee te kunnen verdienen, maar voorlopig werk ik er nog gewoon naast,’ lacht Marc Pieplenbosch als ik hem vraag of hij er al van kan leven. ‘Maar we zijn wel erg trots op hoe het tot nu toe gaat. Pascal (Jalhay, KV) vertelde me dat hij is gaan experimenteren met het flesje Sayah dat ik hem als juryiud van de Gouden Rijstkom heb aangeboden. Hij heeft er zalm mee gerookt. Dat is gaaf. We hopen op meer van dat soort initiatieven.’

Op tijgers schieten
Wat weet Marc van zijn roots? ‘Als kind hoorde ik sporadisch verhalen, van die fragmenten over het leven dat mijn ouders en grootouders in Indië hadden. Dat mijn opa in de jungle had gezworven en tijgers had geschoten. Dat werkte enorm in op mijn fantasie. Later hoorde ik dat dat was omdat hij had moeten vluchten. Voor de Jap, denk ik. En dat ze het goed hadden daar, met bediendes, en dat ze woonden in het grootste huis in Palembang. Mijn opa’s heb ik nooit gekend, nee. Mijn oma’s wel.’

oma Nono Pieplenbosch met kinderen. Foto: archief Marc Pieplenbosch
oma Nono Pieplenbosch met kinderen. Foto: archief Marc Pieplenbosch

Trots op je roots
En – hoe kan het ook anders – we hebben de introductie van Sayah eigenlijk te danken aan een van die oma’s, leer ik. ‘Oma Nono Pieplenbosch heeft mij geleerd spekkoek te maken. Het is aan de hand van haar kookboek dat Menno en ik aan het experimenteren zijn geslagen. We wilden iets creëren waarmee jongeren konden laten zien dat ze trots waren op hun afkomst. We hebben alleen maar het eten en een beetje de “looks”. Verder niets.’

Kenners
‘Menno en ik hebben echt met van alles geëxperimenteerd, van brandewijn tot het arak-recept van mijn oma, totdat we de smaak en geur hadden die we wilden. Toen zijn we op zoek gegaan naar een producent. Met een ambachtelijke familiebrouwerij Herman Jansen in Schiedam hebben we uiteindelijk de perfecte Sayah-geur en -smaak ontwikkeld,’ aldus Pieplenbosch.

De familie Pieplenbosch. Foto: archief Marc Pieplenbosch
De familie Pieplenbosch. Foto: archief Marc Pieplenbosch

Hollands snoep
Marc glimlacht. ‘Als kind wilde ik altijd hetzelfde snoep als mijn Hollandse vriendjes thuis hadden. Ik schaamde me een beetje voor de pisang goreng en kue lapis. Ik zie dat mijn zoon van 10 trots is op zijn roots en op zijn vader, die zich zo inzet voor zijn roots. Dat vind ik mooi. De Indische roots binnen families blijven bestaan en dat is voor mij Indisch: samenzijn met familie – eten en gezelligheid met Indische neven, nichten, tantes en ooms.’

Exclusief: koop Sayah met twee limited edition glaasjes erbij

Wil jij een speciaal kado voor de Kerst aan je Indische bangsa geven? Momenteel kan je Sayah met twee exclusieve glaasjes voor een speciale prijs kopen. Wees er snel bij, de glaasjes komen in beperkte oplage.

Twee Indo's koken voor Serious Request 2013

Chef Pascal Jalhaij en tv-kok Danny Jansen in ’24 uur EVI & Friends’

26 (chef-)koks koken dit jaar voor Serious Request 2013 in een 24uurs kookmarathon, georganiseerd door restaurant EVI. De chefs koken 24 uur lang om geld in te zamelen voor het goede doel. Twee van deze koks zijn chef Pascal Jalhay – die we kennen als juryvoorzitter van ‘onze’ Gouden Rijstkom – en Danny Jansen die te zien is als tv-kok op 24kitchen. We bellen ze op. Wat staat er op het menu?
Pascal Jalhay. Foto: Marfo BV
Pascal Jalhay. Foto: Marfo BV
‘Ja, Danny en ik gaan samen koken,’ vertelt Pascal me opgewekt. ‘Ik werd twee maanden geleden benaderd met de vraag of ik mee wilde doen. Ik was meteen enthousiast. Er zijn zelfs zoveel chefs – 26 – dat er twee blokken zijn die door twee koks tegelijk verzorgd worden. Dus hebben Danny en ik elkaar opgezocht, de Indo-connection.’
Bewondering
‘Ik wilde heel graag met Pascal samenwerken,’ zegt Danny. Hij is een goede chef, tegen wie ik best opkijk en voor wie ik veel bewondéring heb. Bovendien delen we dezelfde roots. Tjitse – de initiatiefnemer en eigenaar van restaurant EVI – vroeg of ik mee wilde doen. Het leek me geweldig, je doet wat voor het goede doel én je mag met zoveel chefs tegelijk werken. En tja, dat het doel van Serious Request dit jaar niet zo smakelijk is, ach, een goed doel is een goed doel.’
Dany Jansen. Foto: http://www.foodiesmagazine.nl/recepten/nagerechten/texas-style-applepie/11243/
Danny Jansen. Foto: www.foodiesmagazine.nl
Driegangenmenu
Pascal en Danny verzorgen een driegangen menu. Pascal maakt onder meer een kaasamuse – met als geheim ingredient het spekkoeklikeurtje – en Danny verzorgt het dessert. ‘Onze Indo- link gaan de gasten terugzien in onze gerechten,’ verzekert Jalhaij me. ‘Voor mijn kaasamuse heb ik drie liter spekkoeklikeur mee, en ik gebruik Indonesische specerijen en tropisch fruit.’ In de bijdrage van Jansen zal onder meer sereh terug te vinden zijn, mango en papaya.
Veilen van de stoelen
Tijdens het interview zie ik de veiling van de 240 stoelen op vakantieveilingen.nl aflopen. Ik bel initiatiefnemer en organisator Tjitse van den Dam van restaurant Evi. ‘O, dat betekent dat de stoelen daarop zijn, maar wees gerust. We hebben stoelen apart gehouden, vanavond en morgen kunnen mensen via www.24uurevi.nl nog aan een plekje komen.’
serious request logo
26 x 24
26 chefs koken in 24 uur voor het goede doel. Dat betekent dat mensen dus ook midden in de nacht moeten gaan eten, gaan die stoelen wel weg? Van den Dam: ‘Daar ben ik niet bang voor. Dit is een unieke kans om een chef midden in de nacht voor je te laten koken. Wie heeft dat eerder meegemaakt?’
Tot en met morgen kan je dus aan een stoel komen voor ’24 uur Evi & Friends’. Stoelen worden in blokken van 3 uur geveild. Op zondag 22 december a.s. gaat de kookmarathon van start. Kan je er niet bij zijn? Je kan via www.24uurevi.nl een livestream volgen, waarbij Foodreporter de gerechten becommentarieert en het event verslaat.

Bekende geuren krijgen nieuwe gestaltes tijdens Indische kookwedstrijd 3.0

Terugblik op de SAYAH Gouden Rijstkom 2013

Wat was het ontzettend gaaf. Met een mannetje of 40 stonden we daar, hartje Amsterdam, ontzettend te genieten. Bekende geuren en ingrediënten werden samengevoegd tot nieuwe, eigentijdse spannende gerechten. Overkill of niet, op deze site ontbreekt nog een inhoudelijke reportage van onze kookwedstrijd. Dus nemen we je nog één keer mee terug, naar 4 november 2013, de dag van de cook-off voor de SAYAH Gouden Rijstkom 2013

Fotografie: André Ottevanger. Video: Amber Nefkens.

Tabitha en ik waren al vroeg op locatie – gelukkig, want door het noodweer stonden er kilometerslange files door het hele land. Meerdere deelnemers waren later, waardoor we op het laatst het kookschema omgegooid hadden. Het schema was zo opgebouwd, dat elk kwartier een kandidaat de keuken inging. Een van de inzenders, Stanly Rutten, moest helaas afzeggen. Zo startten we de eerste editie van de Gouden Rijstkom met zeven kandidaten.

Rahmi Dahlan

Rahmi Dahlan was de eerste kandidaat die de keuken in ging. Rahmi Dahlan (40 jaar) uit Noord-Holland heeft als ondernemer een cateringbedrijf aan huis gehad en heeft daarvoor gewerkt als stewardess bij Garuda. Rahmi groeide op in Makassar: “Makassar is beroemd om zijn verse vis uit de oceaan. Bij ons thuis aten wij bijna altijd verse vis, op verschillende manieren bereid. Sinds ik in Nederland woon, mis ik soms mijn traditionele eten van mijn kindertijd.” Rahmi deed mee met  Ikan goreng santen. Jurylid Lonny Gerungan was te spreken over haar gerecht, maar vond het jammer dat zij een bestaand recept veranderd had – daarmee verloor de inzending punten op het onderdeel authenticiteit. “Had dit gerecht gewoon de originele naam gegeven – en had het opgediend met de bijbehorende sambal,” gaf Gerungan de Indonesische mee.

Yvonne Slüper

Even leek het erop dat ons tweede kandidatenkoppel, Yvonne Slüper en Annemarie Bakker uit Den Haag, het niet zou redden. ‘Ik voelde me opeens niet zo goed worden,’ vertrouwde Yvonne me later op de dag toe. Net op het nippertje serveerde ze haar inzending uit: Lemper sajoer paniki. Yvonne Slüper (29 jaar): “Mijn passie voor koken komt zonder twijfel bij mijn moeder vandaan. Mijn band met Indonesië komt van mijn vaders kant.” Yvonne werkt in de wereld web en ict. Voor deze wedstrijd heeft zij een combinatie gemaakt van haar favoriete gerechten: “Ajam Paniki, Sajoer Boontjes en Lemper. Kenmerkend voor deze gerechten vind ik dat ze tijdloos zijn, maar vooral ook erg toegankelijk.” Jurylid Jeff Keasberry complimenteerde Yvonne met de originele presentatie, al vond hij de smaak was tegenvallen. “Zonde! Jullie zijn in de problemen gekomen met de tijd, het gerecht was niet warm meer.”

Francis Kuijk

De derde kandidaat was Francis Kuijk. Francis Kuijk (51 jaar) – die ook mee gedaan heeft met The Taste –  uit Noord-Brabant is zelfstandig ondernemer en auteur van ‘Kripik & kretek”, waarin ze en haar nichtje recepten van hun moeders en oma bundelde. “Met een Indische moeder die altijd in de keuken stond, kon het niet anders zijn dan dat ik deze familiegeheimen mee kreeg van haar.” Francis deed mee aan de cook-off met een Javaanse consommé met gerookte kip en boudin blanc. “Een echt Pascal Jalhaij-gerecht, door de boudin blanc,” vertelde Pascal. “Sterk van je dat je het een consommé hebt genoemd!”

Tim Sprangers

De volgende kandidaat was Tim Sprangers. Tim Sprangers (29 jaar) uit Amsterdam combineert in zijn twee leven twee uit de hand gelopen hobby’s: (schrijven over) muziek en koken.Ik houd veel van de Indische keuken, ben er mee opgegroeid en heb mij de afgelopen tien jaar behoorlijk ontwikkeld als kok en houd van het doorbreken van stigma’s.” Als kok werkte hij in meerdere restaurants in Brabant en Amsterdam en richtte zijn eigen cateringbedrijf op: John Pastinaak. De jury over Tim (in eerste instantie): “Een sober gerecht, ik vond je keuze van je ingrediënten heel erg sterk.”

Cliff Aluy

En zo waren we opeens over de helft. De vijfde kandidaat, Cliff Aluy (27 jaar) uit Noord-Brabant werkt al sinds zijn 16e in de horeca en verdiept zich momenteel onder meer in moleculair koken. Cliff is sous-chef en kookt graag met de ingrediënten van zijn roots; de Aziatische keuken. Zijn inzending heet “Balinees strand”, die hij met assistentie van zijn vriendin opdiende aan de jury. “Als je het hebt over een wedstrijdgerecht, dan is dat jouw gerecht. We hadden wel twijfels over de authenticiteit.”

Raymond Linde

De zesde kandidaat had een flinke wereldreis achter de kiezen om in Amsterdam te komen, maar ze waren er: Raymond Linde met kookmaatje Astrid. Raymond Linde (47 jaar) uit Overijssel is ondernemer en fotograaf en doet samen met Astrid Linde mee aan de kookwedstrijd. Zij hebben een seizoensgerecht ontwikkeld: hert in pittige kokossaus op een bedje van gesmoorde palmkool gegarneerd met rijstkroepoek. Lonny herkende ‘kerak’ in de rijstkroepoek. “Ah, dat ken je niet? Dat verklaart een hoop.”

Alex Lasatira en Mikal Lefevre

We hadden het laatste gerecht niet beter kunnen uitkiezen. Alex Lasatira en Mikal Lefevre hadden een bittergarnituur 3.0 ontwikkeld, mét Bintang. Alex Lasatira (30 jaar) en Mikal Lefevre (26 jaar) uit Noord-Brabant werken allebei in de foodsector en zijn derde generatie Moluks en Indisch. Mikal is freelance fooddesigner en vertelde al eens op onze site over zijn liefde voor koken: “Ik heb een grote passie voor eten verkregen doordat mijn opa altijd in de keuken stond te koken, lekker Indonesische gerechten maken in het kleine keukentje waar mijn vader is opgegroeid.” Alex is sous-chef en ondernemer: “Sinds kleins af aan heb ik altijd met vol bewondering mee gekeken bij mijn oma’s kookkunsten. Hierdoor is mijn passie voor koken en vers eten ontstaan.” “Te gek idee! Origineel. We hadden alleen moeite met de uitvoering. En we hadden gehoopt dat de technieken verfijnder zouden zijn.”

Intermezzo: de jury over de nieuwe Indische keuken

Tussen de presentaties van kandidaten in, presenteerde de jury onder leiding van chef Jalhaij een inspiratievoorbeeld van de nieuwe Indische keuken. “Hiermee willen we mensen inspireren om de Indische keuken weer sexy te maken,” vertelt Jalhaij. Journalist Ronald Hoeben van NRC maakte er een uitgebreide reportage over, die veel reacties heeft opgeroepen.

De uitslag

Verder kregen we een heerlijke lunch aangeboden door restaurant Blauw. Want nee, helaas, het publiek mocht niet meeproeven. We wilden het de kandidaten niet aandoen om ook nog eens voor 30+ man hun gerecht op te dienen. Maar wat zijn we nieuwsgierig geweest naar de smaken.

Juryberaad Gouden Rijstkom
Jeff Keasberry (l), Lonny Gerungan en Pascal Jalhaij (r) overleggen over de uitslag.

Na het juryberaad gingen alle kandidaten bij hun gerecht staan. Als dank voor deelname kregen zij allemaal een medaille voor hun nominatie.

Marc Pieplenbosch was namens SAYAH aanwezig – die alle kandidaten en juryleden naar huis heeft laten gegaan met een exemplaar van deze heerlijke spekkoeklikeur.

DSC_0828
Marc Pieplenbosch van SAYAH Drinks (l) in gesprek met Kirsten Vos (Indisch 3.0)

De drie juryleden hadden elk een eigen aandachtsgebied. Jeff Keasberry lette op de smaak en de passie die bleek uit het verhaal achter het gerecht. Lonny Gerungan beoordeelde de authenticiteit van de gerechten en de kwaliteit van de ingrediënten. Voorzitter Jalhaij waardeerde de presentatie en de kooktechniek. Verder had elk jurylid gelet op algemene kenmerken, zoals hygiene. En toen maakte Pascal de winnaar bekend. Bekijk het in de videoreportage die Amber Nefkens voor Indisch 3.0 maakte. Meer gedetailleerd jurycommentaar vind je in ons YouTube-kanaal. De individuele video’s zijn ingesteld en zullen in de loop van de dag beschikbaar zijn.

Aandenkens

Natuurlijk hebben wij de jury en de vrijwilligers niet met lege handen naar huis laten gaan. Elk jurylid heeft van Indisch 3.0 een persoonlijk aandenken ontvangen en een exemplaar van De smaak van verlangen. Want wat geef je in hemelsnaam aan drie van die specialisten op het gebied van de nieuwe Indische keuken? Een boek over hoe de Indische keuken van toen onze moeders en oma’s in de kampen op de been heeft gehouden leek ons wel gepast.

Op naar de Gouden Rijstkom 2014!
Dank allemaal, voor  jullie enthousiasme, creativiteit en doorzettingsvermogen. We gaan volgend jaar een nóg mooier event maken van de Gouden Rijstkom 2014. Heb jij daar een tip voor, of wil je eraan meewerken? Laat je reactie hieronder achter of verstuur hem met dit reactieformulier. Dit was onze berichtgeving over de SAYAH Gouden Rijstkom 2013.

Tips & belangstelling voor de Gouden Rijstkom 2014?

[contact-form subject=’Over de Gouden Rijstkom 2014′][contact-field label=’Je naam’ type=’name’ required=’1’/][contact-field label=’E-mailadres’ type=’email’ required=’1’/][contact-field label=’Ik reageer omdat’ type=’select’ required=’1′ options=’ik een tip voor jullie heb.,ik volgend jaar wil meehelpen.,ik volgend jaar wil meedoen.’/][contact-field label=’Licht je reactie toe.’ type=’textarea’ required=’1’/][/contact-form]

 

 

Zwarte Pieten onder Indo's

Racisme is geen grap. En al helemaal niet onschuldig.

Als ik me op de statusupdates van mijn Facebook-vrienden mag baseren, heb ik in mijn omgeving alleen maar voorstanders van Zwarte Piet die zeggen: ‘Kom op, het is een onschuldig kinderfeest, doe niet zo overdreven.’ Steun verwacht ik dus mondjesmaat op dit epistel. Elk argument dat het racistische karakter onderstreept, kan rekenen op hoon, spot en “suggesties om te emigreren”, zullen we maar zeggen. Is er nog iemand die hierover een debat kan voeren zonder dat het belachelijk te maken? Want racisme is geen grap. En al helemaal niet onschuldig.

Titel van de afbeelding: Als-je-Zwarte-Piet-niet-leuk-vindt-mag-je-jezelf-geen-Nederlander-noemen
Titel van de afbeelding: Als-je-Zwarte-Piet-niet-leuk-vindt-mag-je-jezelf-geen-Nederlander-noemen. Bron: www.upcoming.nl.

Steun voor Zwarte Piet
Bij Indo’s en niet-Indo’s, jongeren en ouderen, overal zie ik steun voor Zwarte Piet. Facebook-pagina’s die Zwarte Piet promoten, schieten omhoog als paddestoelen. Ik zie spotprenten waarop de Sint met Polen in plaats van Pieten naar Nederland komt en ik lees verbolgen reacties over het onderzoek van de VN naar Zwarte Piet. En ja, ook ik vond in het begin dat “ze” overdreven, de klagers die veelal van Antilliaanse, Surinaamse en Caribische afkomst zijn. Totdat ik erover ging nadenken – los van mijn nostalgische jeugdherinneringen.

Curacao
Ik ben een keer op Curacao geweest. Drie ervaringen zijn mij daarvan zo bijgebleven, dat ik er niet meer naar terug wil. 1. Mijn – zwarte – vrienden uit Santa Rosa bij wie ik logeerde, werden geweigerd bij een van die luxe beachresorts, terwijl ik al naar binnengelopen was. 2. Ik werd met de nek aangekeken in lokale winkels, toen ik Nederlands wilde spreken en 3. Het hele eiland is van west naar oost doorkruist door de weg waarop de slaven hun pad van het ene schip naar het andere schip aflegden.

Slavernij
Antillianen – in dit geval Curacaoenaars – zijn erg gevoelig voor alles wat te maken heeft met slavernij en de daaruit voortvloeiende ongelijkheid, omdat zij, in elk geval op Curacao, dagelijks geconfronteerd worden met dat element van de Nederlandse geschiedenis. Als ze naar Nederland komen, blijft dit perspectief hetzelfde. Ik vind dat erg begrijpelijk. En zelfs herkenbaar.

Koloniale bril
De Indische gemeenschap ziet veel van wat in Nederland gebeurt door een vergelijkbare gekleurde bril; een (post-)koloniale bril. Hoewel de oordelen over goed en slecht varieren, weet een beetje Indo onmiddellijk de achtergrond van de kwesties Rawagedeh en zuid-Sulawesi. Of waarom de leefomstandigheden van de na de soevereiniteitsoverdracht in Indonesie achtergebleven Indo’s zo slecht zijn. En hoezeer  de ‘Indische kwestie’ – de claim om achterstallige salarissen en pensioengelden – verbonden is met de Indische oerbehoefte aan erkenning.

“Zwarte piet moet blijven”(58%)
Om die reden had ik verwacht dat, toen wij vorige week een poll op de site plaatsten en een discussie op Facebook, de Indische gemeenschap in elk geval zou begrijpen vanuit welk perspectief deze discussie komt. Uit de poll blijkt dat die verwachtingen absoluut niet kloppen. De meerderheid (58%) vindt dat ‘onze’ Zwarte Piet moet blijven, zoals vorig jaar op onze site al voorspeld werd door Wim Manuhutu. De discussie op onze Facebook-pagina geeft meer inzicht in hoe Indo’s hierin staan. In het begin van de discussie las ik een paar argumenten die ik in het Hollandse debat mis.

“Zwarte Piet moet weg. Het is een symptoom van een racistisch probleem dat we in Nederland hebben, mede veroorzaakt doordat ons koloniaal verleden nooit is verwerkt en geen onderdeel uitmaakt van ons collectief geheugen. De zwarte piet figuur is een racistische karikatuur van een zwart persoon. Bovendien wordt met de Sinterklaasviering de zwarte slaaf en blanke meester verhouding zonder gene getoond en als ‘vermaak’ gezien. Uiteindelijk hebben Indo’s ook last van dit racisme en koloniaal vertoon. Helaas zullen waarschijnlijk juist Indo’s de zwarte piet figuur vaak verdedigen, zoals Manuhutu in dit stuk uitlegt. Deconstrueer dit symptoom van onverwerkt koloniaal -en slavernij verleden van Nederland en schrap zwarte piet uit de Sinterklaasviering.” – Sarah

“Weg uiteraard. Voor meer argumenten dan in dit hokje passen verwijs ik graag naar 2 artikelen. Een recente: http://www.volkskrant.nl/… en een wat langer geleden: http://www.frontaalnaakt.nl/…/weg-met-zwarte-piet.html” – Ed

“Waarom reageert iedereen met zijn emoties en zijn de argumenten gebaseerd op zijn/haar eigen jeugdsentiment, indo of niet. je moet toch eindelijk erkennen dat zwarte piet een racistische stereotypering is van de neger en dat dit beeld zo langzamerhand wel aangepast mag worden?het schoorsteen sprookje is zo langzamerhand achterhaald lieve mensen en je kunt tradities best aanpassen als deze een racistische ondertoon hebben…..” – Angelique

Maar, zoals het in elk gesprek over dit onderwerp gaat, ook deze discussie werd al snel dichtgetimmerd met dezelfde argumenten voor Zwarte Piet die ik op andere – Hollandse – fora ook vind.

“Ah joh zwarte piet was zwart door t roet van de schoorsteen waar die door heen moest. gezeur allemaal. Nu moet ie eigenlijk anorexia hebben willen we m door de pijpen van de centrale verwarming laten glijden. ha ha. Dat gezeur elk jaar weer. Oerhollands was toch eigenlijk alleen maar de klompendans…”

“Blijven. Maar hij is zwart omdat hij door de schoorsteen klimt dus moet hij niet helemaal zwart geschminkt worden maar gewoon roetvlekken op zijn gezicht en handen hebben. Heel simpel!”

“De grootste racisten zijn de mensen die Zwarte Piet willen afschaffen. Waarom afschaffen ? Moet het hele Sinterklaasfeest dan “blank” zijn ? Leer er toch gewoon mee leven dat het gewoon een oeroud kinderfeest is waar twee symbolische figuren cadeautjes weggeven ! En als je niet tegen zo’n Zwarte Piet kan, vier dan gewoon Kerstfeest met een oude bebaarde man die graag kleine kindertjes op z’n schoot vasthoudt. Oei, mag zeker ook niet meer ? Stelletje frusto’s … … …”

“Zonder zwarte Piet? Das net als Batman zonder Robin.”

Zwarte Piet afschaffen. Ergens begrijp ik wel dat  mensen zo spottend en agressief reageren. Het zijn ook mijn jeugdherinneringen – al walgde ik altijd van de rotte vis die mijn Scheveningse klasgenoten als surprise meenamen. Maar als je zonder nostalgie naar Zwarte Piet kijkt, dan zie je een zwarte of bruine man die de knecht is van de Witte Man, zoals op USA Today te lezen valt.

Bron: http://www.usatoday.com/story/news/world/2013/10/17/dutch-black-pete-netherlands/3000531/
Bron: http://www.usatoday.com/story/news/world/2013/10/17/dutch-black-pete-netherlands/3000531/

Het is veelzeggend dat de commissie voor de mensenrechten van de VN al sinds begin van dit jaar tijd inruimt voor deze kwestie. Ik ben er blij om. Want uiteindelijk komen we alleen van Zwarte Piet af onder druk van het buitenland.

Net zoals de druk die op Nederlnd gezet is om te accepteren dat de kolonie Nederlands-Indie definitief de republiek Indonesie geworden is. Het lijkt er bijna op dat Nederland niet in staat is zichzelf te vernieuwen als het gaat om kwesties van ongeljkheid tussen rassen en naties.

Ngroblog: Indische Muziek

Krontjong

Elke dag zit ik zo’n twee uur in de trein, om van huis naar mijn naar mijn werk te komen en weer terug. Zoals zoveel mensen die in een trein zitten lees ik een krantje, kijk om mij heen én luister ik naar muziek. Op mijn telefoon staat veel verschillende muziek, hardrock, jazz, pop, Indo-Rock en jawel; Krontjong.  We kennen denk ik allemaal wel de krontjongmuziek met nummers als; “Waarom huil je toch Nona Manis”, Nina Bobo, “Bengawan Solo” etc.   Deze muziek heeft wat mij betreft een heerlijke ‘Indische sfeer’ die mij doet denken aan een lekkere rijsttafel, vakantie naar Indonesië, sawa’s, Indische verjaardagen en gamelan. Maar het heeft ook iets oubolligs.

Wouter Muller
Het is nu zo’n 8 jaar geleden dat ik mij meer ben gaan verdiepen in de Indische geschiedenis van mijn familie van mijn moeders kant.  Gelukkig heeft mijn opa zijn verhaal op papier gezet en kan ik lezen hoe zijn leven in Nederlands-Indië er uitgezien heeft.  Maar soms vraag ik mij wel af  wat er nu voor gezorgd heeft dat ik zo bezig kan zijn het Indische verleden. Een eenduidig antwoord hierop heb ik niet. Wat ik wel weet is dat ik getriggerd ben door één Indische singer/songwriter waar ik de afgelopen jaren al veel naar heb geluisterd en zijn teksten als  inspirerend, leerzaam en ontroerend beschouw.  Enkele jaren geleden kwam een Nederlandse tante van mij met een CD aanzetten van Wouter Muller. Ze had de CD gekocht op de Pasar Malam Besar (huidige Tong Tong Fair).  Ze had er een paar keer naar geluisterd en dacht dat mijn moeder er mogelijk ook belangstelling voor zou hebben. Uiteindelijk is de CD bij mij terecht gekomen en heb ik hem helemaal grijsgedraaid.

Indisch Hart
Indisch Hart is de eerste CD die ik van Wouter Muller heb beluisterd.  De Nederlandstalige nummers van Wouter bevatten diverse thema’s die vooral voor de eerste en tweede generatie indo’s herkenbaar zijn maar juist voor de derde generatie indo’s interessant.   Het zijn thema’s als het verliezen van het geboorteland, overleven in het vrouwenkamp, het ‘Indisch zwijgen’ maar ook over de toekomst in Nederland. Thema’s waar veel derde generatie indo’s vragen over hebben dus.  De teksten van Wouter hebben mij aangespoord meer te gaan lezen over Indië en hebben mijn interesse in mijn persoonlijke Indische roots alleen maar vergroot. Dus wil je wat leren, ontroerd raken of gewoon naar lekkere muziek luisteren, dan is de muziek van Wouter Muller zeker de moeite waard.

 

Tastbaar Verleden in het hier en nu

Nederlands-Indië is hip in Indonesië. Wat is er aan de hand?

Aankomende dinsdag ben ik te gast als spreker op een avond over culturele identiteit en herwaardering van gezamenlijk erfgoed van Nederland en Indonesië. Een programma georganiseerd door Stichting Tastbaar Verleden en de Nederlands-Indië Tafel, Geschiedenis Tafel en de Kunst en Cultuurtafel van de Koninklijke Industrieele Groote Club met vier sprekers over artistieke inspiratie en persoonlijke verhalen – en natuurlijk een heerlijke rijsttafel.

De avond is de aanloop naar een grote kunstmanifestatie in 2015 in Nederland èn Indonesië. Dat jaar is het zeventig jaar geleden dat Nederland werd bevrijd en dat de republiek Indonesië werd uitgeroepen. In dit toekomstige herdenkingsjaar zullen tien Nederlandse en tien Indonesische hedendaagse kunstenaars (beeldend kunstenaars, filmers, schrijvers, theatermakers, dichters, componisten etcetera) met nieuw werk reflecteren op het breukvlak in een gedeelde geschiedenis. Centraal staat daarbij de vraag wat de invloed van deze gedeelde historie is op hun identiteit.

Een gedeelde geschiedenis
Deze gedeelde historie is precies waar ik het over wil hebben dinsdagavond. Er kan veel gezegd worden over het (voort)bestaan van een Indische identiteit bij de jongere generaties Indo’s. Zoals de stichting het formuleert in de aankondiging: “Tweede en 3e generatie Indische Nederlanders worden zich steeds meer bewust van hun persoonlijke identiteit en erfgoed van ouders en grootouders. Met het vergrijzen en verglijden van de eerste generatie verdwijnt ook de mondelinge overlevering in rap tempo.”

Ik ben niet bang voor het verdwijnen van het Indische.

Toch ben ik niet bang voor het verdwijnen van ‘het Indische’. De mondelinge overlevering van geleefde herinneringen (van ervaren gebeurtenissen) zullen verdwijnen. De laatsten van de eerste generatie, onze grootouders, zullen er niet meer zijn om het na te vertellen. Maar als we goed hebben geluisterd, en tussen de regels door hebben gelezen, is er een hoop wat we weten. En dan is er nog de tweede generatie, onze ouders, om de verhalen door te geven. Een kanttekening is dat zij het niet zelf hebben ervaren, en er meer ruis is. Maar de ruis is er altijd al geweest.

Ook geleefde herinneringen zin sterk gekleurd door de persoon die het verteld, door trauma, door zeer uiteenlopende persoonlijke situaties, door het bagatelliseren van ongemak. Ondanks dat heeft de eerste generatie een gezamenlijk verleden overgedragen. Hetzij gekleurd, maar welke (post-)herinnering is dat nu niet? Ook nostalgie is gekleurd door een roze bril, maar daardoor niet minder waar.Ook met het wegvallen van de eerste bron hebben we een gedeelde historie. Dat weten we, nu moeten we ervoor zorgen dat we het niet vergeten, en herinneren in het hier en nu.

Nostalgie is gekleurd door een roze bril.

Ons gezamenlijke erfgoed: een trending topic in Indonesië en Nederland
De andere drie sprekers zijn:
Hans Goedkoop, historicus, schrijver en TV presentator van o.a. Andere Tijden en bestuurslid van de Stichting Tastbaar Verleden vertelt over zijn boek ‘De Laatste Man’, het verhaal van zijn grootvader, generaal-majoor Van Langen, de man die in 1948 Soekarno arresteerde.
Ben de Vries, senior beleidsmedewerker van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, vertelt over het hedendaags gebruik in Indonesië van gedeeld erfgoed.
Bo Tarenskeen, toneelschrijver, acteur en filosoof, over het Nederlands-Indische perspectief als “condition humaine”.
Dinsdag 10 september 2013 om 18.00 uur
KIGC, Dam 27 in Amsterdam.

Programma:

18.00 uur Borrel en ontvangst
18.45 uur  Presentaties

Voor niet-leden van Koninklijke Industrieele Groote Club:
Als je op deze bijzondere avond aanwezig wilt zijn dan ben je van harte welkom. Stuur dan een e-mail naar Marga Bosch (mgbosch@smartartvise.nl). Geef dan de namen van die personen op samen met zijn/haar e-mail adres voor de bevestiging vanuit de IGC. De borrel en de rijsttafel zijn op eigen rekening.

Indische verhalen in Nederlandse stenen. Gedeeld cultureel erfgoed (deel 3)

In drie blogs schrijf ik over ‘gedeeld cultureel erfgoed’ van Nederland en Indonesië; culturele schatten die voortkomen uit het gedeelde verleden van de landen, maar die nu – na een ‘scheiding’ en nieuwe levensfasen los van elkaar – niet vanzelfsprekend meer onder de zorg van de landen vallen. In de vorige twee blogs schreef ik dat het vast nog even duurt voordat de Indische invloeden in eigen land door een breed publiek worden beschouwd als gedeeld erfgoed met Indonesië. Het symposium ‘Gedeeld cultureel erfgoed’ dat dit jaar tijdens de Tong Tong Fair plaatsvond, laat zien dat er wel al een kentering gaande is. Hoewel het zeker niet een eerste bijeenkomst is over Indisch erfgoed, toont de naam dat de insteek anders is. Het legt nadruk op een veelzijdige herkomst en brengt de Indische sporen in Nederland direct in verband met de koloniale sporen in Indonesië, die we doorgaans wel als gedeeld erfgoed zien.

 

Vergetelheid voorkomen

Het symposium kwam voort uit het Haagse project ‘Sporen van Smaragd’, waarin Haagse gebouwen met een ‘Indische link’ zijn geïnventariseerd. Den Haag wilde voorkomen dat het Indisch erfgoed in vergetelheid raakte en gaf daarom kunsthistorisch bureau Kroon & Wagtberg Hansen opdracht een overzicht te maken. Het project liep van 2010 tot 2012 en resulteerde in een database die de gemeentelijke monumentenzorg gebruikt. Dit jaar verscheen er een uitgebreide publiekspublicatie. Het onderzoeksbureau presenteerde op het symposium de belangrijkste bevindingen en plaatste deze met bijdrage van andere sprekers (namelijk: Ulbe Bosma, Frans Leidelmeijer, Vilan van de Loo, Marty Bax, Henk Mak van Dijk en Ben de Vries) in een bredere context over culturele wisselwerking tussen Nederland en Indië.

 

Het uiterlijk én het verhaal

Uit de lezingen bleek dat de inventarisatie naar Indische gebouwen, niet alleen om zeldzaamheid van uiterlijk ging (de materiële waarde) maar veel meer om het verhaal en de historische waarde erachter (de immateriële waarde). Er zijn daarom niet enkel gebouwen gedocumenteerd met Indische decoraties of Indische namen op de gevel, maar ook gebouwen die van de buitenkant helemaal geen Sporen van Smaragd laten zien. Zoals bijvoorbeeld één van de eerste toko’s in Den Haag, Toko Betawie (Heemskerkstraat 29), dat nu als woonhuis niets meer laat zien van het Indische verhaal. Dit gebouw is echter wel cultuurhistorisch waardevol omdat het te verbinden is met het begin van de Indische eetcultuur in Nederland. Ook woonhuizen van bijvoorbeeld Indische journalisten en musici die als ontmoetingsplekken fungeerden voor culturele Indische bijeenkomsten kregen een plaats in de databank.

 

Villa Heimo Nia aan de Parkweg, gebouwd voor een uit Nederlands-Indie teruggekeerde suikerplantage-eigenaar,  1908. Foto: Roel Wijnants via Flickr
Villa Heimo Nia aan de Parkweg, gebouwd voor een uit Nederlands-Indie teruggekeerde suikerplantage-eigenaar,
1908. Foto: Roel Wijnants via Flickr
Toko Betawie advertentie De Amsterdammer : dagblad voor Nederland, 02-02-1883. Afb. via Koninklijke Bibliotheek Den Haag
Toko Betawie advertentie De Amsterdammer : dagblad voor Nederland, 02-02-1883. Afb. via Koninklijke Bibliotheek Den Haag

Subtiele vermenging van oost en west

Overigens zijn de materiële Indische sporen in gebouwen, interieurs en meubels die je dus wel kan zien, soms nog best onzichtbaar voor het ongetrainde oog. De Haags-Indische gebouwen zijn bijvoorbeeld niet in oosterse stijl gebouwd, maar hebben in hoofdzaak een westers voorkomen met verwijzingen naar Indië in de decoraties. Zo is het wapen van Batavia vaak op gevels te vinden bij op panden van voormalige handelmaatschappijen met Indische banden en zijn Indische figuren terug te zien in gevelstenen of glas-in-lood bij voormalige woon- en werkvertrekken van Indiëgangers.

Bij de Bijenkorf werden diverse gevelstenen aangebracht om te laten zien waar de te kopen producten vandaan kwamen. In deze gevelsteen zijn rechts van het midden zijn De Indische Olifant en 'een Inlander' te zien . Foto: Roel Wijnants via Flickr
Bij de Bijenkorf werden diverse gevelstenen aangebracht om te laten zien waar de te kopen producten vandaan kwamen. In deze gevelsteen zijn rechts van het midden zijn De Indische Olifant en ‘een Inlander’ te zien . Foto: Roel Wijnants via Flickr

Frans Leidelmeijer vertelde een vergelijkbaar verhaal over de Indische invloed op interieur en meubels. Rond 1900 was batik bijvoorbeeld erg populair, maar de toepassing was niet vergelijkbaar met die in Indië. De batikstoffen werden bijvoorbeeld gebruikt voor boekomslagen, meubelbekleding of textielbehang en de patronen werden ontworpen door Westerse kunstenaars. In Apeldoorn was zelfs een batikatelier gevestigd waar Nederlandse vrouwen werkten.

Kunsthistorica Marty Bax liet zien dat het Indische nog meer voor het oog verborgen kan zijn. Gebouwen die ontworpen zijn door Indische architecten of architecten die in Nederlands-Indië zijn geweest, maar in hun decoratie niet verwijzen naar Indië, kunnen toch wel degelijk ontworpen zijn onder grote invloed van de Oost. Veel architecten rond 1900 ontwierpen bijvoorbeeld gebouwen op basis van geometrische patronen, zoals aaneengeschakelde vierkanten of driehoeken. Een aantal architecten baseerden deze patronen op oosterse filosofieën of voorbeelden uit boeddhistische en hindoeïstische tempels. Marty Bax liet bijvoorbeeld zien dat Berlages schetsontwerpen voor het Gemeentemuseum in Den Haag in opzet van het gebouw overeenkomsten vertoont met de opbouw van boeddhistische tempelcomplexen. Aan de buitenkant dus niets te zien, maar Indische invloed is er all over.

Gemeentemuseum Den Haag. Foto: Georges Jansoone via wikimedia
Gemeentemuseum Den Haag. Foto: Georges Jansoone via wikimedia

 

Het verleden als rijkdom

Met het delen van deze (en nog veel meer) kennis is met het symposium een begin gemaakt het Indisch erfgoed breder bekend te maken. Als erfgoedprofessional met Indische achtergrond kan ik het Haagse initiatief alleen maar toejuichen en hopen op vergelijkbare initiatieven in andere steden. Het is duidelijk dat het Indische soms moeilijk zichtbaar is, maar dat er een rijkdom aan sporen te vinden is. Het is afwachten of het in de toekomst door de Indonesiër ervaren wordt als ‘gedeeld cultureel erfgoed’ maar het is belangrijk dat Nederland dat in ieder geval doet. Het erkennen en aanwijzen van de culturele wisselwerking doet niet alleen recht aan het verleden, maar geeft ook een positieve inslag voor omgaan met het verleden in het heden.

Win filmkaarten voor 'Hati Merdeka'

CinemAsia film en talkshow op 23 augustus a.s. in De Balie, Amsterdam

Afgelopen zaterdag vierde Indonesië haar Onafhankelijkheidsdag, 17 augustus. Veel Indonesiërs zien deze dag als een symbool voor de vrijheid die zij verkregen hebben ten koste van de Nederlandse kolonisten. Hoe leeft de herdenking voort in het collectieve geheugen van de Indonesiërs?

Op 23 augustus vertonen CinemAsia en De Balie de Indonesische box office hit Hati Merdeka (Hearts of Freedom). Deze film volgt een groepje Indonesische verzetsstrijders dat het opneemt tegen de Depot Speciale Troepen (DST) van de beruchte commandant Raymond Westerling. Indisch 3.0 mag twee plekken op de gastenlijst weggeven voor deze film.

Hoe kan je winnen?

Geef antwoord op deze vraag, vul je gegevens in en klik uiterlijk 20 augustus 2013 op ‘Verzend’. Op 21 augustus a.s. maken we de twee winnaars bekend.

De inzendingen zijn binnen, de lootjes getrokken. Het juiste antwoord was (uiteraard) Raymond Westerling. De winnaars van de twee vrijkaarten zijn Lk op de gastenlijst gewonnen. Jullie ontvangen een mail met daarin de details over de gewonnen vrijkaart. Veel plezier!

Meer over de film ‘Hati Merdeka’
De afgelopen jaren is er veel gesproken over de laatste jaren van de kolonisatie van Indonesië, 1947-1949, de eerste en tweede Politionele Acties. Politionele Acties, “Een mooi woord voor oorlog” schreef journalist en historicus Ad van Liempt. Een besef dat pas laat in Nederland ging leven. Met de bewustwording van een echte oorlog kwamen de laatste jaren ook veel geluiden over oorlogsmisdaden naar boven, zoals de kwestie Rawagede vorig jaar en onlangs nog de geheimzinnig opgedoken fotoalbum van een massagraf. Met deze screening wil CinemAsia stilstaan bij de hedendaagse herdenking in Indonesië, door Indonesiërs. De film Merah Putih III: Hati Merdeka heeft internationaal verschillende prijzen in de wacht gesleept en is op een Hollywood-achtige stijl gemaakt met een briljante cast. Alhoewel de namen enigszins gefingeerd zijn, is het duidelijk dat in deze film de Indonesische kijk op de dekolonisatie wordt gegeven.

Talkshow na de film
Na de film zal Maarten Hidskes, kleinzoon van een oud-DST-er, een pre-release presentatie van zijn boek geven waarin hij een deels bestaande briefwisseling onderhoudt met zijn opa die onder Westerling gediend heeft. Het gaat hier om nog nooit eerder gepubliceerde brieven, die een unieke toegang geven tot de beweegredenen van een oud-DST-er. Voorafgaand aan de film zal de journalist Ad van Liempt (tevens geestelijk vader van o.a. NOVA en Andere Tijden en expert op het gebied van de dekolonisatie van Indonesië) een introductie geven over de aanloop naar, uitvoering en nasleep van de Politionele Acties. Na afloop van de film kan het publiek actief deelnemen aan de talkshow met Ad van Liempt en Maarten Hidskes.